Đức Chính là 1 trong 21 xã, thị trấn của huyện Đông Triều. Nghề truyền thống của bà con ở đây chủ yếu là sản xuất nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp. Thế nhưng từ nhiều năm nay xã luôn dẫn đầu huyện về phát triển kinh tế - xã hội. Kinh nghiệm mà xã Đức Chính đúc rút được từ những thành công ấy chính là gắn phát triển kinh tế với việc bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc vốn tiềm ẩn trong chính mỗi người dân, mỗi dòng họ.
Hiện cả xã Đức Chính có 5 dòng họ lớn. Trong đó, hoạt động tích cực và hiệu quả hơn cả là 3 dòng họ: Đỗ, Hoàng và Nguyễn ở thôn Trạo Hà. Đây được đánh giá là những nhân tố tích cực trong việc nêu cao tinh thần đoàn kết tình làng nghĩa xóm, cùng nhau xây dựng và phát triển khu dân cư văn hoá. Theo chân đồng chí cán bộ xã vào thôn Trạo Hà, chúng tôi đi qua con đường bê tông, thoáng, sạch. Thấp thoáng sau những hàng cau thẳng tắp là những ngôi nhà mái ngói cong cong, rêu phong, cổ kính. Bác Nguyễn Ngọc Bội, Trưởng tộc họ Nguyễn tự hào nói: “Dòng họ tôi có thể coi là một trong những họ lâu đời, lớn nhất và đông con cháu nhất ở xã Đức Chính này. Theo gia phả các cụ ghi chép lại họ Nguyễn là dòng họ có truyền thống hiếu học. Nhiều thế hệ trong dòng họ là những người có tài, sống có nhân đức và trong lịch sử dòng họ đã có nhiều người đỗ đạt làm quan. Phát huy truyền thống dòng họ trong cuộc sống mới hôm nay, chúng tôi luôn răn dạy con cháu phải biết noi gương ông cha, gắng sức học tập, rèn đức luyện tài để trở thành người có ích cho xã hội”.
Hưởng ứng cuộc vận động “Xây dựng dòng họ hiếu học” của Hội Khuyến học huyện Đông Triều, dòng họ đã thành lập Ban khuyến học; lập quỹ khuyến học; đề ra các tiêu chí, cách thức hoạt động sao cho tất cả các con cháu không phân biệt nội, ngoại đều hưởng ứng và tích cực tham gia. Để có quỹ cho hoạt động khuyến học, họ Nguyễn đã huy động tất cả con cháu đóng góp. Hiện quỹ của dòng họ lúc nào cũng có trên 20 triệu đồng. Vào dịp cuối tháng 8 hàng năm, dòng họ lại tổ chức gặp mặt, khen thưởng con cháu có thành tích xuất sắc trong học tập. Đó cũng là dịp để dạy bảo, truyền đạt về truyền thống hiếu học của dòng họ, giúp con cháu ý thức, tự hào và phát huy hơn nữa truyền thống đó. Đến nay, 100% con cháu trong độ tuổi đến trường đều được đi học. Cả dòng họ có 2 người có trình độ tiến sĩ; 7 người có trình độ thạc sĩ; 80 người có trình độ cử nhân và trên 30 người có trình độ cao đẳng. Bên cạnh đó dòng họ Nguyễn còn luôn chú trọng đến việc giáo dục con cháu chấp hành tốt các chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, nâng cao tinh thần tương thân, tương ái đoàn kết gắn bó thương yêu giúp đỡ lẫn nhau giữa các dòng họ khác trên địa bàn. Đến nay, chưa ghi nhận có trường hợp con cháu nào trong dòng họ vi phạm pháp luật. Ngoài những hoạt động trong nội tộc họ Nguyễn còn tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội của địa phương với phương châm “Người già làm gương, tuyên truyền cho con cháu noi theo”. Nhờ đó, hoạt động chăm sóc người già, ủng hộ đồng bào bão lụt thiên tai, giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn cũng được con cháu trong dòng họ tích cực tham gia hưởng ứng. Đặc biệt là trong cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, họ Nguyễn đã có những việc làm thiết thực, cụ thể như: Vận động con cháu hiến đất làm đường, xây nhà văn hoá, giáo dục con cháu tích cực tham gia học tập, lao động, sản xuất. Đến nay, hàng trăm mét đất đã được con em trong họ hiến tặng cho chính quyền để xây dựng các công trình phúc lợi xã hội.
Cùng với đó, dòng họ Hoàng cũng có những việc làm thiết thực, cụ thể, tạo sự đồng thuận, đoàn kết, gắn bó thương yêu giữa con em trong họ với nhân dân trên địa bàn. Bác Hoàng Ngọc Chuyển người chịu trách nhiệm về hoạt động của dòng họ cho biết: “Họ Hoàng là một trong những dòng họ lớn ở xã với 200 hộ và hơn 600 nhân khẩu. Trải qua 11 đời, họ chúng tôi luôn phát huy truyền thống của các cụ trong việc giáo dục, dạy dỗ con cháu chấp hành đúng chính sách của nhà nước, tích cực tham gia các hoạt động xã hội. Người trong họ luôn hỗ trợ, giúp đỡ nhau trong lúc ốm đau, tạo điều kiện một phần về vốn để giúp đỡ các hộ nghèo trong họ làm ăn. Trong cuộc vận động xây dựng nông thôn mới, họ chúng tôi đã vận động con em hiến đất làm đường, đặc biệt là việc hiến đất cho chính quyền xã để xây dựng nhà trẻ mẫu giáo cho các cháu trên địa bàn”.
Việc bảo tồn và giữ gìn những nét đẹp trong xây dựng đời sống mới ở các khu dân cư bắt đầu với việc phát huy truyền thống từ các dòng họ là một hướng đi đúng đắn. Nó không những đảm bảo cho các chính sách của nhà nước được phổ biến, thực hiện một cách triệt để mà còn góp phần quan trọng vào việc gìn giữ các giá trị văn hoá dân tộc trước tác động to lớn của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Khánh Chung
