Qua hai năm hoạt động theo mô hình tập đoàn kinh tế, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã có bước phát triển vượt bậc trên nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, đặc biệt là xoá bỏ được mối liên kết hành chính giữa Tổng Công ty với các doanh nghiệp thành viên và giữa các doanh nghiệp thành viên với nhau.
Thay vào đó là mối liên kết kinh tế, tài chính, đầu tư chi phối nhau là chủ yếu, qua đó tạo điều kiện tự chủ cao hơn và hợp tác chặt chẽ hơn cho các công ty con trong hoạt động sản xuất kinh doanh, tạo được sự bình đẳng và nâng cao tính trách nhiệm trong quan hệ kinh tế giữa công ty mẹ và công ty con thông qua hợp đồng kinh tế.
Máy xúc điện EKG-10, sản phẩm hợp tác sản xuất lắp ráp giữa TKV và Công ty Thiết bị công nghệ mỏ OMZ (liên bang Nga). Trong ảnh: Bốc xúc đất đá tại khai trường Công ty cổ phần Than Cọc Sáu.
Có thể nói, kể từ khi thành lập Tổng Công ty Than Việt Nam (1994), ngành Than đã liên tục bứt phá để hình thành lên một hệ thống tư duy kinh tế và quản lý sản xuất, kinh doanh mới. Sau khi chuyển sang vận hành theo mô hình Tập đoàn, từ chỗ chỉ sản xuất than, TKV đã từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh doanh đa ngành nghề bằng các hình thức tự đầu tư, hợp tác đầu tư với các tổng công ty và tập đoàn kinh tế khác, mở hướng đầu tư vào những lĩnh vực như điện; chế tạo và lắp ráp các loại xe vận tải, cột chống thuỷ lực, máy xúc điện dung tích 10m3/gầu; đóng tàu có trọng tải đến 15.000 DWT; vật liệu nổ công nghiệp; vật liệu xây dựng; kính; đặc biệt là khai thác chế biến khoáng sản và luyện kim. Trao đổi với chúng tôi, một đồng chí lãnh đạo Tập đoàn cho biết: ''Khi mới thành lập Tổng Công ty Than Việt Nam chúng tôi có 15 đơn vị thành viên do Nhà nước sở hữu 100% vốn. Bây giờ, ngoài cơ quan quản lý điều hành của Tập đoàn, chúng tôi có 11 đơn vị trực thuộc; 5 đơn vị sự nghiệp, đào tạo, nghiên cứu khoa học; 41 công ty con hạch toán độc lập; 20 công ty cháu và 105 xí nghiệp. Nếu như trước đây chỉ khai thác và tiêu thụ than là chính thì ngày nay Tập đoàn vừa đẩy mạnh khai thác than vừa xây dựng và vận hành các nhà máy nhiệt điện chạy than. Đồng thời, chúng tôi đang đầu tư phát triển một ngành công nghiệp mới đó là khai thác Bauxít, sản xuất alumin và nhôm tại Tây Nguyên và ven biển miền Trung; đẩy mạnh khai thác chế biến các khoáng sản khác bao gồm cả luyện kim, sản xuất vật liệu nổ công nghiệp, xi măng, kính, xây dựng, chế tạo máy mỏ, lắp ráp xe tải, đóng tàu thuỷ và các hoạt động dịch vụ thương mại, du lịch, hàng hải. Tuy nhiên, do quy mô kinh doanh mở rộng nhanh nên cơ sở hạ tầng và năng lực quản lý, điều hành của đội ngũ cán bộ vẫn chưa được như mong muốn''. Bên cạnh đó TKV còn thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ đổi mới doanh nghiệp theo sự chỉ đạo của các cơ quan chức năng. Tập đoàn đã ban hành các quy chế cán bộ, phân cấp đầu tư khoán - quản chi phí sản xuất, kế toán thống kê và ban hành các tiêu chuẩn cơ sở, định mức kinh tế kỹ thuật cũng như các quy định về quản lý vật tư, tiêu thụ sản phẩm, quản lý thị trường tiêu thụ nội bộ trong Tập đoàn, các công ty. Song song với việc này TKV đã tiến hành cổ phần hoá xong 7 đơn vị trong đó có các công ty khai thác lộ thiên lớn là Đèo Nai, Cọc Sáu, Cao Sơn, Hà Tu, Núi Béo; chuyển Tổng Công ty Khoáng sản thành công ty con của Tập đoàn, nâng cấp Công ty Đông Bắc lên thành Tổng Công ty Đông Bắc và chuyển một số đơn vị trực thuộc khác như Công ty Than Uông Bí, Công ty Than Nội Địa... thành Công ty TNHH một thành viên hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con. Hiện tại TKV đang tiếp tục cổ phần hoá các công ty khai thác than hầm lò và trong năm nay sẽ tiến hành cổ phần hoá xong hai công ty than hầm lò là Hà Lầm và Mông Dương để rút kinh nghiệm cho các công ty khác triển khai theo kế hoạch đề ra. Ngoài ra TKV còn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng (2006-2007) để đổi mới công nghệ khai thác than như cơ giới hoá khai thác các mỏ than hầm lò, hiện đại hoá các công nghệ khai thác mỏ lộ thiên, sàng tuyển, chế biến than và xây dựng các mỏ than mới cũng như các mỏ khoáng sản khác.
Với những ưu điểm đạt được từ việc chuyển đổi mô hình quản lý và áp dụng nhiều giải pháp tối ưu vào lao động sản xuất, thế nên TKV lại tiếp tục lập được những kỷ lục mới. Kết thúc năm 2006, TKV khai thác được 39,6 triệu tấn than nguyên khai (tiêu thụ 36,5 triệu tấn, trong đó xuất khẩu 21 triệu tấn), bóc xúc 185,8 triệu m3 đất đá, đào 261.000 mét lò; sản xuất 22.000 tấn tinh quặng đồng, 1.200 tấn thiếc thỏi, 20.000 tấn tinh quặng lmenit, 3.000 tấn kẽm thỏi, 430.000 tấn quặng sắt; 39.000 tấn thuốc nổ, 330.000 tấn xi măng; phát 700 triệu KWh điện thương mại, tổng doanh thu đạt 27.500 tỷ đồng (doanh thu từ than là 17.665 tỷ đồng), thu nhập bình quân của người lao động đạt 3,6 triệu đồng/người/tháng. 8 tháng đầu năm nay TKV khai thác 29,7 triệu tấn than, tiêu thụ 26,9 triệu tấn than, bóc xúc 133 triệu m3 đất đá, đào 176.000 mét lò; sản xuất 29.000 tấn tinh quặng đồng... tổng doanh thu đạt 21.900 tỷ đồng (doanh thu từ than là 14.000 tỷ đồng).
