“Qua 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới (1986-2016), những người làm công tác văn hoá ở Vùng mỏ Quảng Ninh đã tích cực, chủ động tháo gỡ khó khăn, năng động sáng tạo để duy trì và phát triển các hoạt động văn hoá trong cơ chế thị trường. Các hoạt động văn hoá, nghệ thuật đã có nhiều khởi sắc, đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân ngày được nâng cao... Văn hoá Quảng Ninh đã thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh” - đó là nhận xét của ông Hà Quang Long, Giám đốc Sở Văn hoá - Thể thao (VH-TT) về một số thành tựu nổi bật của ngành Văn hoá Quảng Ninh sau 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới!
Trong xây dựng đời sống văn hoá ở cơ sở, từ nhiều năm nay phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” được kế thừa và phát huy từ truyền thống “Đại đoàn kết toàn dân tộc” đã thực sự trở thành phong trào văn hóa lớn, phát huy tiềm năng và huy động sức mạnh tổng hợp của mọi người dân vào việc xây dựng quê hương ngày càng văn minh, qua đó làm khơi dậy truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc, tạo nên mối quan hệ gắn bó cộng đồng ở các khu dân cư. Theo ông Phạm Hữu Lượng, Trưởng Phòng Nghiệp vụ văn hoá và gia đình (Sở VH-TT) cho biết: Tính đến tháng 6-2016, toàn tỉnh có 1.113/1.571 làng, khu phố được công nhận làng, khu phố văn hoá, đạt tỷ lệ 70,8%, có 291.176/324.818 gia đình được công nhận là gia đình văn hoá, đạt 89,6%.
30 năm qua, hệ thống thiết chế văn hoá, thể thao của Quảng Ninh đã được quan tâm và hoàn thiện. Đặc biệt, tỉnh đã có các thiết chế lớn như: Bảo tàng - Thư viện tỉnh, công trình có quy mô, kiến trúc hiện đại, đưa vào sử dụng từ tháng 9-2013 với tổng diện tích hơn 25.000m2, mức đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng; Thư viện tỉnh hiện đang lưu giữ, bảo quản 488.989 bản sách, tạp chí với hệ thống trang thiết bị hiện đại; Cung Quy hoạch và Triển lãm với mức đầu tư 1.105 tỷ đồng sắp được khai trương… Ngoài ra, còn một số thiết chế văn hoá khác như Cung Văn hoá thiếu nhi do Tỉnh Đoàn quản lý; Cung Văn hoá Lao động Việt - Nhật do LĐLĐ tỉnh quản lý. Toàn tỉnh hiện có 6/14 địa phương có Trung tâm văn hoá - thể thao cấp huyện. 13/14 huyện, thị xã, thành phố có thư viện với bình quân hơn 10.000 đầu sách/huyện, hàng tháng duy trì khoảng 25 đầu báo, tạp chí các loại, mở cửa phục vụ độc giả hàng ngày và các dịp lễ, Tết. Công tác xã hội hoá các hoạt động văn hoá, thể thao ngày càng phát triển với các công trình vui chơi, giải trí tầm cỡ quốc tế như Công viên Đại dương Hạ Long… Ngoài ra, trên địa bàn các địa phương còn có các thiết chế văn hoá, thể thao có quy mô lớn, điển hình là Công ty TNHH Hà Lan (Đông Triều) với tổng số vốn đầu tư 250 tỷ đồng, Công ty CP Đầu tư xây dựng và Khai thác mỏ Tân Việt Bắc (Đông Triều) đầu tư là 63,56 tỷ đồng… góp phần làm phong phú thêm hệ thống thiết chế văn hoá - thể thao trên địa bàn tỉnh. Toàn tỉnh hiện có tổng số 116/186 xã, phường, thị trấn có nhà văn hoá, 29/186 xã, phường, thị trấn đã thành lập được bộ máy tổ chức Trung tâm văn hoá - thể thao cấp xã; có 1.536/1.566 nhà văn hoá thôn/khu… Số lượng và chất lượng các thiết chế được nâng lên, từng bước đạt chuẩn theo quy định của Bộ VH,TT&DL và phát huy hiệu quả, tổ chức tốt các hoạt động văn hoá, thể thao.
Hoạt động quản lý di sản đã có những bước phát triển đột phá, Quảng Ninh hiện có 608 di tích đã được thống kê quản lý, nhiều di tích được đầu tư, nghiên cứu để xếp hạng là di tích cấp quốc gia. Trong đó, Vịnh Hạ Long đã được UNESCO 2 lần công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới vào năm 1994 và năm 2000, trở thành một trong 7 Kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới. Đã có 1 di sản văn hoá phi vật thể cấp quốc gia - di sản văn hoá hát nhà tơ (hát cửa đình), 4 di tích được xếp hạng là di tích cấp quốc gia đặc biệt, 51 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, hơn 70 di tích được xếp hạng di tích cấp tỉnh, trong đó có khu di tích danh thắng Yên Tử, khu di tích nhà Trần tại Đông Triều, khu di tích lịch sử Bạch Đằng, danh lam thắng cảnh Vịnh Hạ Long, di tích đền Cửa Ông… là những địa chỉ văn hoá có giá trị trở thành các tuyến, điểm du lịch của tỉnh hàng năm thu hút hàng triệu lượt khách đến tham quan, thưởng lãm.
Bà Bùi Thị Giang, Phó Phòng Quản lý di sản (Sở VH-TT) cho biết: Sở phối hợp với Viện Văn hoá nghệ thuật Việt Nam thực hiện chương trình nghiên cứu, sưu tầm, phục dựng tục hát soóng cọ của người Sán Chỉ, hát then - đàn tính của người Tày ở Bình Liêu, tục hát dân ca và lễ cấp sắc của người Dao ở Hoành Bồ… và đang thực hiện các dự án sưu tầm, phục dựng Lễ Đại Phan của người Sán Dìu, lễ hội cầu mùa của người Sán Chay, lễ hội đình Làng Dạ huyện Ba Chẽ, lễ hội đình Tràng Y huyện Đầm Hà, phục dựng, bảo tồn và phát huy một số giá trị văn hoá dân gian của ngư dân làng chài Cửa Vạn (Vịnh Hạ Long)… trong đó, một số lễ hội và những làn điệu hát giao duyên cổ đã là những sản phẩm du lịch phục vụ Lễ hội Carnaval Hạ Long và du khách đến tham quan Vịnh Hạ Long.
Có thể thấy, 30 năm qua, ngành Văn hoá Quảng Ninh đã làm tốt công tác bảo tồn, kế thừa và phát huy các giá trị văn hoá dân tộc, nâng cao đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân theo tinh thần Nghị quyết T.Ư 9 khoá XI của Đảng với mục tiêu là: Xây dựng nền văn hoá và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học.
Phạm Hải Hoà (CTV)
