“Chuyến đi đến khu làng nổi này thật tuyệt vời. Rất thú vị khi được nghe các bài hát địa phương nơi đây” - Du khách người Mỹ Heather Berridge đã thốt lên như thế sau khi đến thăm Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn trên Vịnh Hạ Long và được đắm chìm trong giai điệu của những câu hát giao duyên vào đúng ngày mùng 4 Tết Nguyên đán Canh Tý của người Việt.
Là một trong những điểm tham quan xa nhất trên Vịnh Hạ Long, Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn nằm giữa vùng non nước yên bình, thơ mộng. Trước Tết, các nhân viên của Trung tâm chuẩn bị cành đào, hoa tươi, treo bao lì xì..., tập luyện các bài hát mới để phục vụ du khách. Khách đến Trung tâm đa phần là người nước ngoài, rất thích khám phá phong tục, tập quán, nét sinh hoạt của người Việt, đặc biệt là ngư dân trên Vịnh Hạ Long.
Ở Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn có những chủ đề trưng bày như: Khái quát về làng chài Cửa Vạn; Phương thức kiếm sống; đời sống vật chất của ngư dân; thủy cư với cuộc sống đời người; tâm linh và đời sống tinh thần; Cho hôm nay và cho muôn đời sau... Nhưng đối với nhiều du khách, điều thú vị nhất là được nghe nhân viên ở Trung tâm hát những bài dân ca, giao duyên, hò biển. Hát giao duyên của ngư dân vạn chài Hạ Long có nhiều hình thức, làn điệu song chủ yếu là lối hát đối đáp giữa nam và nữ, đặc sắc hơn cả là hát chèo đường, hò biển và hát cưới trên thuyền. Nơi Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn đứng chân vốn là làng chài Cửa Vạn với hàng trăm hộ ngư dân sinh sống từ đời này qua đời khác. Cuộc sống sinh hoạt, sản xuất đặc thù của cộng đồng ngư dân sống thủy cư trong lòng Di sản đã sản sinh ra những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể độc đáo mang dấu ấn biển, trong đó có hò biển, hát giao duyên. Năm 2014, khi dân cư các làng chài trên Vịnh Hạ Long được chuyển về đất liền, trước nguy cơ mai một hát giao duyên, thay đổi môi trường sống, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã triển khai thực hiện đề án bảo tồn các giá trị văn hóa làng chài, trong đó có hát giao duyên.
Đến nay, Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn có gần 10 nhân viên có thể hát giao duyên. Điều đặc biệt, phần đông trong số họ chính là con em ngư dân, đã có nhiều đời sinh sống thủy cư, gắn bó với Vịnh Hạ Long, như: Nguyễn Thị Hằng, Dương Thị Nụ, Dương Văn Nhặt, Nguyễn Văn Luyến, Nguyễn Thị Minh... Chị Nguyễn Thị Hằng, thuyết minh viên tại Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn, chia sẻ: “Tôi sinh ra, lớn lên ở làng chài Cửa Vạn. Chính vì thế tôi cũng rất vui khi được giới thiệu về cuộc sống sinh hoạt của bà con ngư dân, của bản thân gia đình cho du khách trong và ngoài nước. Hát giao duyên ngày càng ít người hát, nhất là lớp trẻ. Vì vậy, được truyền dạy, được hát phục vụ du khách gần xa vừa là công việc, vừa là cách để chúng tôi gìn giữ, phát huy nét văn hóa đặc sắc này”.
Trong cảnh bồng bềnh sóng nước, những giai điệu mềm mại, chậm rãi, mênh mang trữ tình với lời hát mộc mạc vang lên: “Trên mây sa, dưới hòn Gà Chọi/ Em hát câu này, rằng gọi anh ra/ Những lời mình hát hôm qua/ Đêm nay hát nữa thì ra hát cùng...” - “Thuyền nào mà véo mà von/ Trời còn chưa tối đầu non trăng mờ/ Có lòng thì đợi thì chờ/ Có lòng nhớ bến thương bờ thì neo…”. Lời hát đối đáp vang lên theo nhịp phách khiến người nghe say đắm. Du khách Sarsar Michael (Mỹ) vừa cầm phách gõ theo, vừa lắc lư theo nhịp hát, chia sẻ: “Tuy không hiểu lời hát nhưng tôi cảm nhận được tình cảm mượt mà ở đó. Các bài hát nghe rất ấm áp, giọng của các nghệ sĩ rất hay”.
Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn hiện là điểm đến quen thuộc của các hãng lữ hành. Chương trình hát giao duyên cũng được các đơn vị du lịch đưa vào tour quảng bá, trở thành một trong những điểm nhấn của hành trình khám phá di sản Vịnh Hạ Long. Để phục vụ du khách, các nhân viên của Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn tích cực tập luyện những bài hát mới, cách nhả lời, gõ phách, hình thức trình diễn...; đồng thời mua sắm trang phục truyền thống phù hợp để biểu diễn.
Hiện nay lượng du khách tới tham quan Trung tâm Văn hóa nổi Cửa Vạn đã tăng đáng kể, từ 4.000 lượt năm 2016 lên trên 50.000 lượt năm 2019. Số chương trình biểu diễn hát giao duyên trung bình từ 3-4 suất diễn/ngày hoặc nhiều hơn tùy vào lượng khách tham quan. Ban Quản lý Vịnh Hạ Long cũng đã chỉ đạo, triển khai kế hoạch truyền dạy hát giao duyên nhằm tạo nên sản phẩm du lịch độc đáo, riêng có, mang lại trải nghiệm mới lạ cho du khách khi tới tham quan Vịnh Hạ Long.
Hoàng Nhi
[links()]
