Ở thôn Chang Nà, xã Tình Húc (Bình Liêu), bà Mạ Thị Thìn được biết đến là một trong những người nối nghiệp hát then - đàn tính tiêu biểu của Nghệ nhân Dân gian Việt Nam Lương Thiêm Phú.
Với niềm đam mê, nhiệt huyết của mình, bà Thìn cùng nhiều lớp thế hệ nghệ nhân hát then - đàn tính khác ở Bình Liêu đang từng ngày gìn giữ và phát huy nét đặc sắc văn hóa của dân tộc mình.
Bà Mạ Thị Thìn (SN 1967), là người con dân tộc Tày, sinh ra và lớn lên trong một gia đình có mẹ làm “Bà then” chuyên về dòng then cổ như giải hạn, mả khoăn, sa khảy, dượng khảy… Ngay từ nhỏ, những giai điệu và âm thanh của lời hát then, nhịp tính tẩu của mẹ và các lớp thế hệ đi trước trong bản đã ăn sâu vào tâm trí bà thật tự nhiên.
Bà Thìn kể: Ngày xưa chưa có nhiều phương tiện thông tin như bây giờ, nhiều nhà không có ti vi để xem, những dịp nông nhàn và buổi tối không biết làm gì nên thường rủ nhau đi nghe hát then. Người biết hát nhiều thì chỉ bảo cho người chưa biết hát. Đi nghe những người hát then trong bản, trong xã nhiều, niềm yêu thích hát then ngấm vào tôi từ khi nào không hay biết. Tuy nhiên, lúc ấy chỉ thích nghe mọi người hát thôi chứ tôi cũng chưa có ý định học đàn, hát.
Năm 1987, bà Thìn lập gia đình với ông Lương Tiến Sin (con trai của Nghệ nhân Dân gian Việt Nam Lương Thiêm Phú) ở thôn Chang Nà, xã Tình Húc. Biết được con dâu đam mê hát then, ông Phú đã động viên bà Thìn tham gia vào câu lạc bộ hát then - đàn tính xã Tình Húc và chỉ bảo tận tình cho bà cách hát thế nào cho hay.
Năm 2003, bà Thìn tham gia Câu lạc bộ hát then - đàn tính xã Tình Húc. Tại đây, bà được ông Phú và nhiều nghệ nhân khác truyền dạy các vốn liếng về hát then, đàn tính và thường xuyên tham gia biểu diễn tại các buổi văn nghệ, khắp các lễ hội, hội thi, giao lưu từ xã, huyện đến tỉnh và toàn quốc.
Bà Thìn tâm sự: Chính tiếng đàn du dương, lời hát ngọt ngào mang nhiều ý nghĩa và nhất là được bố chồng động viên, truyền dạy hát then - đàn tính đã thôi thúc tôi học hát, đánh đàn. Lúc mới học hát then tôi thấy khá khó thuộc, nhất là mỗi bài lại có cách hát, luyến láy, nhịp điệu khác nhau. Nhưng khi đã quen rồi thì cảm thấy rất dễ, không chỉ có then tân, tôi còn có thể hát được nhiều bài then cổ. Tôi luôn ghi nhớ lời bố chồng căn dặn hát không chỉ để cho vui mà quan trọng hát để gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình cho con cháu sau này còn biết và phát huy.
Nhìn từng ngón tay của bà Thìn lướt trên dây đàn tính gảy một cách điêu luyện, phát ra tiếng nhạc lúc trầm bổng, khi khoan thai hòa quyện vào giọng hát nhẹ nhàng, sâu lắng cùng tiếng sóc nhạc réo rắt như níu chân người nghe không muốn về. Với 14 năm kinh nghiệm hát then, đàn tính, bằng niềm say mê, yêu thích bà Thìn đã và đang miệt mài “nối nghiệp”, “giữ hồn” cho điệu hát then, tiếng đàn tính mãi ngân vang, trường tồn cùng thời gian.
La Lành - Hoàng Gái
(Trung tâm TT-VH Bình Liêu)
[links()]
