Như tin đã đưa, sau một năm chờ đợi và chuẩn bị của những người hoạt động trong lĩnh vực nhiếp ảnh thuộc 9 tỉnh, thành phố trong khu vực, liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực đồng bằng sông Hồng lần thứ 14 do Quảng Ninh đăng cai tổ chức đã khép lại với đánh giá là một liên hoan ảnh khá thành công.
Số lượng tác giả, tác phẩm tham dự nhiều hơn hẳn so với các kỳ liên hoan trước (206 tác giả với 1.131 tác phẩm) và số tác phẩm được trưng treo cũng vượt hơn hẳn (176 tác phẩm). Đây là tín hiệu mừng về sự phát triển chung của nhiếp ảnh khu vực. Riêng nhiếp ảnh Quảng Ninh, trong kỳ liên hoan này cũng có số lượng tác phẩm trưng treo và đoạt giải cao hơn những liên hoan trước, với 21 tác phẩm trưng treo trong đó có 2 tác phẩm đoạt giải (tác phẩm Đôi bờ thành phố Hạ Long của Nguyễn Tiến Thuyên đạt Huy chương Vàng và Nắng sớm mỏ than của Dương Phượng Đại đạt Huy chương Đồng)…
Nhưng mặc dù vậy, dư âm mà những bức ảnh tham dự liên hoan của lực lượng nhiếp ảnh tỉnh nhà để lại chưa hẳn đã khiến mọi người hài lòng, chưa hẳn đã thống nhất, vẫn còn có những luồng ý kiến hay, dở khác nhau.
Trước hết, xét trong mối tương quan với các “đội khách”, đội “chủ nhà” tuy được Ban Tổ chức đánh giá là một đội mạnh, có tác giả đạt giải Vàng, nhưng kết quả đó khi đặt cạnh các tỉnh, thành phố bạn, rõ ràng chưa thật sự nổi bật. Và câu hỏi đặt ra là: Nhiếp ảnh Quảng Ninh đang đứng ở đâu, với chân dung ra sao v.v... vẫn là băn khoăn của không ít những người quan tâm đến nhiếp ảnh tỉnh nhà.
Nói điều này là bởi, với việc chọn chủ đề cho liên hoan là: “Tiềm năng du lịch đồng bằng sông Hồng”, Ban Tổ chức liên hoan ảnh lần này rõ ràng đã tạo điều kiện thuận lợi cho các tay máy khi tham gia gửi tác phẩm. Bởi đây là một chủ đề gắn bó mật thiết với những thế mạnh của 9 tỉnh, thành trong khu vực; đặc biệt là với Quảng Ninh, một trung tâm du lịch không chỉ của riêng khu vực đồng bằng Sông Hồng, hay rộng ra là khu vực đồng bằng Bắc Bộ, mà còn mang tầm vóc của quốc gia. Từ đó, các nhiếp ảnh gia có nhiều cơ hội để chọn đề tài sáng tác; những thế mạnh về du lịch (vẻ đẹp cảnh quan thiên nhiên, đời sống văn hoá…) sẽ có dịp được phản ánh đậm nét, sinh động và mang những dấu ấn sáng tạo mới. Tuy nhiên, nhìn vào kết quả của Liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực đồng bằng sông Hồng lần này, sẽ thấy nhiếp ảnh Quảng Ninh chưa thực sự tương xứng với thế mạnh mà mình có. Vẫn thấy thiếu vắng những tác phẩm mang tính đột phá, những khuôn hình độc đáo thể hiện nhiều hơn nữa những tiềm năng của du lịch Quảng Ninh.
Nhận xét về điều này, ông Phạm Ngọc Thành, Phó Chủ tịch Hội VHNT Quảng Ninh, thành viên Ban Tổ chức liên hoan, cho rằng các tác phẩm của Quảng Ninh tham dự Liên hoan ảnh lần thứ 14 vẫn giữ cách chụp về du lịch như đã thấy trong những năm trước, theo cách nhìn cũ… Và với những đối tượng nghệ thuật không mới thì rất khó có thể tạo nên những tác phẩm thật sự độc đáo, đột phá. Có một thực tế là Chi hội Nhiếp ảnh Quảng Ninh chỉ có hơn 30 hội viên nhưng phần đông tuổi đã cao, sức khoẻ không còn dồi dào. Mà để có thể thực hiện những chuyến thực tế sáng tác ảnh thì ngoài trình độ tay nghề, còn rất cần có sức khỏe, sự dẻo dai, bền bỉ… Gần đây Quảng Ninh đã xuất hiện một số tay máy trẻ có cái nhìn mới mẻ, hiện đại, táo bạo hơn, nhưng do chưa có đủ kinh nghiệm nên họ vẫn chưa tạo ra được những tác phẩm mang tính bứt phá.
Thêm nữa, những người hoạt động nhiếp ảnh Quảng Ninh phần nhiều hoạt động tự do, không thuộc một cơ quan, tổ chức nào và việc sáng tác ảnh chỉ là nghề tay trái, xuất phát từ niềm yêu thích, đam mê cá nhân, nên họ không có nhiều điều kiện để tiếp cận và đầu tư các trang thiết bị kỹ thuật hiện đại phục vụ cho việc làm nghề. Họ cũng không có nhiều điều kiện để thực hiện những chuyến đi thực tế dài ngày; mặc dù, tính đến thời điểm liên hoan diễn ra, Hội VHNT Quảng Ninh đã tổ chức 8 trại sáng tác và đã hỗ trợ phần nào kinh phí cho các hội viên dự trại.
Từ thực tế này, Hội VHNT tỉnh đang tính đến việc sẽ tăng cường hơn nữa mối liên kết cùng các doanh nghiệp, các đơn vị kinh doanh để tạo điều kiện cho các văn nghệ sĩ có cơ hội đi thực tế sáng tác nhiều hơn. Đồng thời, nên chăng Hội cũng phải tính đến việc thay vì tổ chức nhiều trại sáng tác ngắn ngày bằng cách đầu tư dài hơi, số lượng các đợt đi trại ít hơn, nhưng có thời gian dài hơn, kinh phí hỗ trợ cao hơn… Có như vậy thì các hội viên mới yên tâm tham dự những chuyến đi thực tế sáng tác hiệu quả hơn!
Về tình hình chung thì như vậy. Còn một chuyện cũng gây nhiều luồng ý kiến trái chiều sau liên hoan ảnh lần này; đó là với hai tác phẩm đoạt giải của Quảng Ninh. Với Nắng sớm mỏ than của Dương Phượng Đại, người xem dễ dàng nhận thấy đây là một tác phẩm không có nhiều nét mới, vẫn thấp thoáng hình ảnh của những tác phẩm trước đây. Tuy nhiên, có lẽ do nổi trội hơn cả so với những bức ảnh chụp về mỏ ở liên hoan lần này nên tác phẩm đã được nhận giải thưởng. Còn về tác phẩm đạt Huy chương Vàng (tác phẩm Đôi bờ thành phố Hạ Long của Nguyễn Tiến Thuyên) thì có khá nhiều ý kiến, thậm chí trái chiều nhau. Ngay sau lễ khai mạc và trao giải tại liên hoan, nhiều diễn đàn trên mạng Internet đã đăng bức ảnh này kèm theo những nhận xét rằng đây là bức ảnh “đã có sự can thiệp quá nhiều của photoshop nên thiếu thực tế…” (Bản thân người viết bài này, hàng ngày đi qua cầu Bãi Cháy, cũng không thôi thắc mắc: Tác giả đã đứng ở đâu để có thể chụp được bức ảnh như vậy? Nhưng trong một lần trao đổi với tác giả, ông cho biết, ông đã nhờ đội bảo dưỡng cầu Bãi Cháy phương tiện để lên đến đỉnh cột dây văng và nhờ người giữ chân để nhoài người xuống chụp... Trong một loạt khuôn hình chớp được, ông đã có một Đôi bờ thành phố Hạ Long khá ấn tượng!).
Nếu thực sự đúng như ông nói thì rõ ràng, đây là tác phẩm “không hề thiếu thực tế” và việc nó đoạt giải là xứng đáng!
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Phạm Ngọc Thành cho rằng, một tác phẩm nghệ thuật ra đời bao giờ cũng có nhiều luồng ý kiến và việc đánh giá tác phẩm này xứng đáng hay tác phẩm kia xứng đáng hơn còn tuỳ thuộc vào cách nhìn của mỗi người…
- Chúng ta nên tin tưởng vào Hội đồng Giám khảo với những NSNA uy tín đã từng là giám khảo trong nhiều cuộc liên hoan ảnh có quy mô và tầm vóc hơn cả liên hoan này - Ông Phạm Thành nói - Hơn nữa, việc chấm giải diễn ra công khai trong hai ngày, trước sự chứng kiến của hàng chục tác giả đến từ 9 tỉnh, thành trong khu vực. Chưa kể, tên tác giả trên mỗi bức ảnh đều được niêm phong và Ban giám khảo xếp giải bằng cách bỏ phiếu kín nên khó có sự thiên vị ở đây. Có thể ở bức ảnh này, các thành viên giám khảo cùng nhận thấy một cái nhìn mới mẻ, độc đáo về cây cầu Bãi Cháy nối đôi bờ Cửa Lục. Tuy là của một tác giả không chuyên, nhưng khác với cách nhìn của những tác giả đã chụp trước đó? Có thể họ cùng có cảm nhận bức ảnh này đã thể hiện được tầm vóc của một thành phố đang từng ngày lớn mạnh bên bờ di sản, đang từng ngày bứt phá để vươn ra “biển lớn”?
Nói tóm lại, Liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực đồng bằng sông Hồng lần thứ 14 - 2011 tại Quảng Ninh đã kết thúc với nhiều dư âm. Và cho dù có những dư âm đúng, sai khác nhau thì âu cũng bình thường. Chỉ mong sao từ những gì mà khán giả quan tâm, Chi hội nhiếp ảnh Quảng Ninh sẽ nhìn nhận, rút ra được bài học bổ ích cho mình để từ đó vươn lên tầm cao hơn!
Thanh Nga
