Theo nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Thị Hải Yến, Chi hội trưởng Chi hội Phê bình mỹ thuật (Hội Mỹ thuật Việt Nam), cho hay thì Quảng Ninh chính là một trong những địa phương có nhiều tác phẩm đóng góp cho Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam ngay từ khi Bảo tàng mới thành lập...
Nhà phê bình Nguyễn Thị Hải Yến cho biết, những năm 60, 70 của thế kỷ XX, Quảng Ninh luôn dẫn đầu cả nước về phong trào mỹ thuật. Đó cũng là thời kỳ Quảng Ninh được chọn làm địa bàn để các hoạ sĩ Trung ương về thực tế sáng tác và sau những chuyến thực tế ấy, nhiều tác phẩm nổi tiếng đã ra đời như: “Chân dung người thợ lò” của Trần Văn Cẩn, “Mỏ than Đèo Nai” của Nguyễn Tiến Chung, “Trên tầng than” của Bùi Xuân Phái v.v.. Những tác phẩm này đã có mặt trong không gian trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam từ rất sớm. Đây những tiền đề, nền móng vững chắc để Mỹ thuật Quảng Ninh phát triển mạnh hơn vào những năm kế tiếp.
Sau đó, hoạ sĩ Quảng Ninh cũng đã có nhiều bức vẽ đóng góp cho Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam mà những người đầu tiên phải kể đến là hoạ sĩ Đặng Đình Liên với bức tranh bột màu vẽ công trường than, xe goòng; Lê Chuyền với “Nắng Hòn Gai” (1961). Những năm sau chiến tranh chống Mỹ, Mỹ thuật Quảng Ninh có thêm nhiều đóng góp cho Bảo tàng với “Ca mổ dưới hầm” (1973) và “Đường lên bệnh viện tỉnh” (1974) của Trần Ngọc Hải; “Hồng Gai mừng chiến thắng” (1976) và “Ngày hội chiến thắng” (1978) của Lê Vân Hải; “Đường Hà Lầm” (1979) và “Lán trại tuyến biên giới” (1980) của Nguyễn Hoàng; “Đường phố (1979), “Năm Căn (1980) của Phạm Phi Châu, “Công trường thuỷ lợi Yên Lập” (1979) của Vũ Minh Huy; “Băng chuyền than” (1980) của Nguyễn Hữu Viện. Ngô Phương Cúc cũng có hàng loạt bức sơn dầu được trưng bày như: “Phố mỏ” (1973), “Máng than Lộ Phong” (1977), “Công nhân Hà Tu vót chông” (1978). Ngoài ra, Trần Tuấn Lân, Ngô Văn Túc, Bùi Trọng Hướng, Vũ Tư Khang, Đặng Đình Nguyễn cũng có tranh được trưng bày tại Bảo tàng. Đánh giá về giai đoạn này, hoạ sĩ Trần Văn Cẩn từng phát biểu tại một phòng tranh ở Quảng Ninh vào năm 1980: “… Mỗi nghệ sĩ có những sở trường riêng, những chủ đề quán xuyến dọc cuộc đời sáng tác của mỗi người. Anh vẽ cái anh thích, anh thích cái anh vẽ - Quảng Ninh đã làm được điều đó”.
Và đến những năm 80, phong trào mỹ thuật Quảng Ninh còn phát triển mạnh độ chừng 15 năm nữa. Hàng loạt bức vẽ thời đó như: “Phố Bến Đoan” (1983), “Nhà sàng Cửa Ông” (1983) của Phạm Phi Châu; “Xưởng đóng tàu đánh cá Tiên Yên” (1983) của Bùi Đình Lan; “Bắt cua” (1985) và “Chắn đăng” (2000) của Lê Vân Hải; “Thuyền trên vịnh” (1984), “Phố thợ” (1986) và “Nữ công nhân tuyển than” (2000) của Trần Công Phú v.v. đã làm phong phú thêm bộ sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Theo thống kê của hoạ sĩ Lê Vân Hải, trong 20 năm sau khi nước nhà thống nhất, Mỹ thuật Quảng Ninh đã có 85 tác phẩm được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam chọn mua để trưng bày. Số lượng tranh đó đã chứng tỏ một sự lao động nghệ thuật hăng say, bền bỉ của các hoạ sĩ Quảng Ninh.
Thế nhưng, những năm gần đây, các tác phẩm mỹ thuật Quảng Ninh được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam lựa chọn ít dần. Theo hoạ sĩ Trần Công Phú, có nhiều nguyên nhân lý giải vấn đề này. Đầu tiên, về mặt chủ quan, các hoạ sĩ tỉnh nhà gần đây ít có tác phẩm thực sự nổi bật, có chất lượng cao. Nhưng một phần cũng do việc được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam chọn mua không còn là tiêu chí số một và quá quan trọng như trước nữa. Nhiều tác phẩm của hoạ sĩ Quảng Ninh hiện đã được lưu tại các bảo tàng tư nhân, các bộ sưu tập của hội và được du khách nước ngoài mua về trưng bày…
Từ thực tế này, một số người quan tâm sâu sắc đến Mỹ thuật Quảng Ninh cho rằng, Quảng Ninh nên có một Bảo tàng mỹ thuật riêng, nho nhỏ thôi cũng được, đúng như ý kiến của hoạ sĩ Trần Khánh Chương, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: “Chúng tôi đề xuất, tỉnh Quảng Ninh, nơi rất phát triển về du lịch, nên đưa vào kế hoạch xây dựng Bảo tàng Mỹ thuật từ nay cho đến năm 2020”.
Hải Dương
