Trong những năm qua, Quảng Ninh đã phát huy được tiềm năng tài nguyên khoáng sản trên địa bàn, hoạt động khai thác có bước tăng trưởng cao góp phần đáng kể vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, trong hoạt động khai thác khoáng sản của các đơn vị vẫn còn một số tồn tại.
Quảng Ninh là tỉnh giàu tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là than (chiếm 90% tổng trữ lượng của cả nước), ngoài ra còn có các mỏ sét, đá vôi làm nguyên liệu sản xuất xi măng, kaolin và kaolin-pyrophilip, quặng sắt, silíc hoạt tính làm phụ gia xi măng, vật liệu xây dựng, nước khoáng... Các loại khoáng sản này được phân bố ở tất cả các địa phương trên địa bàn tỉnh. Trong những năm qua, tỉnh đã phát huy được tiềm năng tài nguyên khoáng sản trên địa bàn, hoạt động khai thác có bước tăng trưởng cao góp phần đáng kể vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, trong hoạt động khai thác khoáng sản của các đơn vị vẫn còn một số tồn tại.
Hiện nay trên địa bàn tỉnh có 41 đơn vị khai thác than và 7 đơn vị sàng tuyển, chế biến than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV). Ngoài ra còn có 2 đơn vị là Công ty liên doanh PT Vietmindo Energitama và Công ty Xi măng và Xây dựng Quảng Ninh khai thác trong ranh giới mỏ của TKV. Hoạt động khai thác, chế biến, tiêu thụ than hoạt động trải dài từ Đông Triều, Uông Bí, Hoành Bồ, Hạ Long và Cẩm Phả. Mặc dù ngành Than đã đóng góp tỷ trọng lớn trong lĩnh vực công nghiệp của tỉnh, song do sản lượng khai thác hàng năm tăng nhanh, năm 2005 khai thác 33,12 triệu tấn tăng 175% so với quy hoạch, đạt sản lượng quy hoạch năm 2010 dẫn đến tình trạng các mỏ có quy hoạch là khai thác hầm lò nhưng đã tiến hành khai thác lộ thiên: Công ty Than Vàng Danh, Mạo Khê, Hồng Thái... Bên cạnh đó, sản lượng khai thác ở một số đơn vị vượt quá công suất của thiết kế được duyệt mà không có điều chỉnh thiết kế. Đơn cử như vỉa 6 Công ty Than Hà Tu khai thác 1 triệu tấn/năm nhưng chưa điều chỉnh công suất thiết kế. Ngành Than cũng đang đầu tư thăm dò và chuẩn bị đầu tư xuống sâu (dưới -300m) nhưng chưa có giấy phép thăm dò than dưới -300m. Cùng với đó, hạ tầng kỹ thuật ngành Than chưa được đầu tư tương xứng, đồng bộ dẫn đến quá tải, ảnh hưởng trực tiếp đến giao thông trên quốc lộ 18A và môi trường sống của người dân như khu vực Km6, phường Quang Hanh (Cẩm Phả); Vàng Danh (Uông Bí), Mạo Khê (Đông Triều), Hà Khánh (Hạ Long). Không những thế vấn đề bảo vệ cảnh quan môi trường cũng như an toàn lao động được đặt ra ngày càng bức thiết. Năm 2006, đã xảy ra 33 vụ tai nạn lao động làm chết 50 người; việc thực hiện báo cáo đánh giá tác động môi trường của hầu hết các đơn vị khoông còn phù hợp với hiện trạng, sản lượng khai thác hiện tại như vỉa 16 Công ty Than Hà Tu. Ngoài ra, việc thực hiện các quy định Luật Đất đai trong khai thác khoáng sản như sử dụng đất tăng so với diện tích được thuê, mở rộng khai trường nhưng không bổ sung diện tích thuê đất, một số khai trường mới mở nhưng không làm hồ sơ thuê đất như Công ty Than Hà Tu vượt 113 ha, Xí nghiệp Than Tân Lập (Công ty Than Hòn Gai) chỉ thuê 1,4 ha nhưng sử dụng đến 10 ha, vỉa 14 Công ty Than Hà Lầm cũng vượt 10 ha. Vừa qua, Đoàn thanh tra của Bộ Tài nguyên và Môi trường đã đi kiểm tra một số đơn vị có hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Qua kiểm tra cho thấy hầu hết các đơn vị đều cùng vi phạm một lỗi đó là không có giấy phép theo quy định; không ký quỹ phục hồi môi trường và đất đai sau khai thác và khi đóng cửa mỏ như: Xí nghiệp Khai thác than 148 (Tổng Công ty Đông Bắc), Xí nghiệp Than Giáp Khẩu (Công ty Than Hòn Gai), Công ty TNHH một thành viên Than Hồng Thái (Công ty Than Uông Bí), Công ty Cổ phần đầu tư Thương mại và Dịch vụ, Công ty TNHH một thành viên Nước khoáng Công đoàn Quanh Hanh. Cá biệt Công ty TNHH một thành viên Than Hồng Thái thu gom, quản lý chất thải rắn tại mặt bằng cửa lò +250 vỉa 46 đã không thực hiện đúng nội dung báo cáo đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt. Đại diện các đơn vị đều cho rằng nguyên nhân dẫn đến những sai phạm của đơn vị mình là ý thức tuân thủ các quy định, pháp luật chưa cao do có sự nhầm lẫn khi cho rằng quyết định giao ranh giới khu vực khai thác của TKV là giấy phép khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, việc thanh tra mới chỉ dừng lại ở 5 đơn vị, còn 50 đơn vị khác khoáng sản khác thì sao? Trả lời câu hỏi này, trong buổi kết luận của Đoàn thanh tra tại UBND tỉnh đồng chí Nguyễn Quang Hưng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định nếu thanh tra 50 đơn vị còn lại chắc chắn các đơn vị này cũng đều có kết quả như 5 đơn vị được thanh tra. Phát biểu tại cuộc họp, đồng chí Mai ái Trực, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng ‘’việc các đơn vị không có giấy phép khai thác là lỗ hổng lớn của cơ quan chức năng, mà nguyên nhân một mặt là do phía TKV chưa chấp hành Luật Khoáng sản, mặt khác do Bộ Tài nguyên và Môi trường chưa kiên quyết trong xử lý, chưa có những hướng dẫn cụ thể’’.
Qua sự việc trên có thể thấy để xảy ra những sai phạm như vậy có một phần trách nhiệm của ngành chức năng trong việc cấp, giao đất cho các đơn vị khai thác khoáng sản, theo quy định thì sẽ không được giao đất cho đơn vị nào chưa có giấy phép khai thác khoáng sản. Ngoài ra, những đơn vị không có báo cáo ĐTM hay khi tăng sản lượng khai thác than nhưng không lập báo cáo ĐTM bổ sung vẫn được hoạt động là sai. Do đó, để quản lý, chấn chỉnh hoạt động khai thác khoáng sản được tốt theo yêu cầu của pháp luật về khoáng sản cần tiến hành rà soát hoàn chỉnh hồ sơ pháp lý của các mỏ than đã giao cho TKV quản lý, thăm dò, khai thác theo các quy định của pháp luật hiện hành. Đối với các đơn vị khai thác không có giấy phép, giấy phép hết hạn, không đủ thủ tục theo quy định kiên quyết đình chỉ hoạt động cho đến khi hoàn thiện thủ tục mới tiếp tục thực hiện. Có như vậy hoạt động khai thác khoáng sản mới đi vào nền nếp.
