Quảng Ninh là địa phương có nhiều lễ hội, với quy mô, sức ảnh hưởng lớn; hệ thống di tích, danh lam thắng cảnh dày đặc, phân bố ở các địa phương trong toàn tỉnh, là tiềm năng cho phát triển du lịch theo hướng bền vững. Để công tác quản lý di sản hiệu quả hơn, phục vụ cho mục tiêu này, Quảng Ninh đã chủ động xây dựng Quy định phân cấp quản lý di tích, danh thắng, lễ hội. Quy định hiện đang trong giai đoạn chỉnh sửa hoàn thiện để ban hành...
Phân cấp hay không phân cấp!
Nói về thực trạng quản lý hệ thống di tích, danh thắng và lễ hội trên địa bàn, ông Nguyễn Mạnh Hà, Phó Giám đốc Sở VH,TT&DL cho hay: Tính đến nay, Quảng Ninh có trên 600 di tích, cụm di tích lịch sử - văn hoá và danh lam thắng cảnh, trên 60 lễ hội các loại. Hệ thống di sản văn hoá lớn, trải dài từ Đông Triều cho tới Móng Cái, nhưng số lượng cán bộ phụ trách di sản văn hoá tại các địa phương chủ yếu là kiêm nhiệm, hạn chế về kinh nghiệm. Mô hình quản lý di tích chưa thống nhất, có địa phương thành lập được ban quản lý di tích, có nơi lại chưa. Việc thu, chi tiền công đức, tiền giọt dầu chưa được công khai, minh bạch. Hoạt động tu bổ, tôn tạo và phục hồi di tích còn có hiện tượng chưa tuân thủ quy trình, quy định. Còn tồn tại hạn chế trong công tác quản lý lễ hội như đổi tiền lẻ, vàng mã tại lễ hội…
Hiện nay, nhiều địa phương trên cả nước đã ban hành và triển khai thực hiện Quy định phân cấp quản lý di tích như các tỉnh: An Giang, Hà Nam, Quảng Ngãi, Yên Bái, Bến Tre, Bình Phước, Sóc Trăng... Quảng Ninh cũng chủ động xây dựng Quy định này với nhiều kỳ vọng trong việc quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích, lễ hội theo hướng đảm bảo giữ gìn tối đa các yếu tố gốc, các giá trị của di tích, lễ hội; thành lập, củng cố, kiện toàn bộ máy quản lý di tích các cấp. Việc phân cấp được quy định theo hướng phân rõ trách nhiệm của các cấp, ngành, tổ chức, cá nhân liên quan về quyền và nghĩa vụ trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích, lễ hội phù hợp với cấp độ, giá trị và quy mô của di tích, lễ hội. Đồng thời, có thể thực hiện tốt việc xã hội hoá trong quản lý di tích, lễ hội.
Tại cuộc họp của UBND tỉnh diễn ra đầu tháng 10 vừa qua bàn về dự thảo Quy định này, ông Phạm Hồng Cẩm, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ đã đề nghị “xoay trục” Quy định, không đặt vấn đề “phân cấp quản lý” mà chỉ là “quản lý”. Ông lý giải, toàn bộ nội hàm của Quy định này là điều chỉnh hành vi quản lý các di sản là chính, chứ không phải điều chỉnh hành vi phân cấp quản lý. Nói về điều này, đồng chí Vũ Thị Thu Thuỷ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: Quan điểm của tỉnh gần đây cũng là muốn phân cấp quản lý tối đa cho các địa phương trong việc tổ chức thực hiện quản lý các di tích, lễ hội. Vì vậy, tạm thời sẽ thống nhất giữ tên của Quy định như hiện nay, để nhấn mạnh trong việc phân cấp quản lý di tích, danh thắng, lễ hội...
“Nóng” về bộ máy quản lý di sản
Về bộ máy quản lý các di tích được đề cập trong dự thảo Quy định, ý kiến của các ngành, đơn vị bày tỏ nhiều vấn đề đáng quan tâm. Ông Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở Nội vụ, Trưởng Ban Tôn giáo tỉnh đặt câu hỏi: Thành lập BQL cấp huyện chủ yếu là với các di tích quốc gia đặc biệt. Di tích cấp quốc gia, cấp tỉnh và di tích đã kiểm kê phân loại thành lập ban quản lý (BQL) di tích cấp xã. Vậy có những di tích rất to như chùa Ba Vàng chẳng hạn thì BQL cấp xã liệu có quản lý được không? Ông Nguyễn Mạnh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng cũng băn khoăn: Nhiều di tích hiện nay liên quan đến Giáo hội Phật giáo Quảng Ninh, nhưng dự thảo Quy định chưa thấy đề cập đến vai trò của tổ chức này. Việc phân cấp chưa nêu rõ về trách nhiệm trong việc quản lý các nguồn thu công đức, tiền giọt dầu...
Làm rõ hơn về vấn đề này, ông Nguyễn Mạnh Hà cho biết: Sau khi rà soát cho thấy, cả nước cũng không có 1 mô hình quản lý chung, thống nhất cho các di tích, danh thắng, lễ hội. Quảng Ninh cũng nằm trong số đó. Đơn cử như trước đây, tỉnh có BQL các di tích trọng điểm (cơ quan trực thuộc UBND tỉnh – PV) quản lý 4 di tích quốc gia, quốc gia đặc biệt, trong đó như Yên Tử lại có BQL di tích (trực thuộc UBND TP Uông Bí - PV) rồi. Vì vậy, trong văn bản số 2946/BVHTTDL-DSVH, ngày 27-8-2014 của Bộ VH,TT&DL về việc kiện toàn bộ máy quản lý di tích, Bộ yêu cầu các tỉnh, thành phố cần phân cấp rõ chức năng, nhiệm vụ theo từng lĩnh vực, công việc cụ thể, không phân cấp quản lý toàn diện cho UBND cấp xã.
Ông Hà nhấn mạnh: Trong quy định có hai vấn đề khá nhạy cảm là bộ máy quản lý và việc quản lý tiền giọt dầu, công đức. Chúng tôi nghiên cứu kỹ và thấy các di tích bắt buộc phải có bộ máy quản lý, còn hoạt động như thế nào thì không nên ban hành 1 mô hình mẫu, mà tuỳ tính chất di tích, địa phương để có cách quản lý phù hợp, kể cả việc thu, chi. Dự thảo Quy định hiện mới đề cập rõ về việc trùng tu, tôn tạo thôi, chứ việc thu, chi ra sao phải hoàn thiện dần, chờ thông tư của Bộ VH,TT&DL ban hành về nội dung này rồi mới đề cập cụ thể...
Chỉ đạo về vấn đề này, đồng chí Vũ Thị Thu Thuỷ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: Các dự thảo của trung ương về quản lý di sản sẽ còn khá lâu nữa mới ban hành được, trong khi chúng ta cần ngay các chế tài để quản lý nhiều vấn đề được chặt chẽ hơn. Vì vậy, Quy định của tỉnh phải tiếp cận các dự thảo của trung ương để không bị lạc hậu trong thời gian tới. Bộ máy quản lý nhất thiết có sự tham gia của cộng đồng để giám sát, quản lý cho tốt, có thể linh hoạt theo từng địa phương, di tích nhưng trên cơ sở quy định chung; cần lưu ý đến vai trò các địa phương trong thực hiện các quy định, quy trình; đề nghị bổ sung vai trò các tổ chức tôn giáo đối với việc quản lý di tích là các cơ sở tôn giáo trên địa bàn...
Mong rằng, với sự nghiên cứu kỹ lưỡng, khi Quy định được ban hành, đi vào triển khai thực hiện sẽ thực sự đi vào cuộc sống, đáp ứng được các yêu cầu trong việc trùng tu, tôn tạo và khai thác di tích, danh thắng, lễ hội.
Phan Hằng[links()]
