Trên địa bàn tỉnh hiện có rất nhiều điểm tham quan du lịch tự nhiên, văn hoá, lịch sử... hấp dẫn, độc đáo. Tuy nhiên, điểm lại hệ thống các sản phẩm du lịch để thu hút, níu chân du khách đến với những tiềm năng này thấy có rất ít, chưa xứng tầm.
Giàu tiềm năng...
Với địa hình đa dạng núi, rừng, bờ biển, cửa sông và hàng nghìn hòn đảo, Quảng Ninh được ví như “một nước Việt Nam thu nhỏ”, nên trên địa bàn có rất nhiều điểm du lịch hấp dẫn du khách. Trong đó, nổi bật là Vịnh Hạ Long hai lần được UNESCO công nhận Di sản Thiên nhiên Thế giới. Đây là một vùng biển đảo đặc trưng, điển hình nhất trong hệ thống tài nguyên du lịch biển đảo liên hoàn của tỉnh. Hệ thống tài nguyên này trải dài 250km nối liền các Vịnh Hạ Long, Vịnh Bái Tử Long, huyện đảo Vân Đồn, Vườn Quốc gia Bái Tử Long, huyện đảo Cô Tô, đảo Vĩnh Thực (TP Móng Cái) với Rừng Quốc gia Cát Bà (khu dự trữ sinh quyển thế giới) và hệ thống tài nguyên biển của TP Hải Phòng. Nằm ẩn trong hệ thống biển đảo này còn có một loạt bãi tắm giá trị như: Trà Cổ, Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng, Cô Tô... Đây là điều kiện thuận lợi để tổ chức các tour du lịch liên hoàn, nối trung tâm du lịch Hạ Long với các vùng phụ cận, thực hiện các chương trình du lịch dài ngày, liên kết nhiều loại hình sản phẩm, dịch vụ khác nhau.
Bên cạnh đó Quảng Ninh còn có hơn 600 di tích lịch sử, văn hoá các loại; trong đó đặc biệt có giá trị khai thác phục vụ phát triển du lịch là 4 di tích, danh thắng được xếp hạng quốc gia đặc biệt bao gồm: Danh lam thắng cảnh Vịnh Hạ Long, Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử (TP Uông Bí), Di tích lịch sử Bạch Đằng (TX Quảng Yên) và Khu di tích lịch sử văn hoá nhà Trần tại huyện Đông Triều.
Điểm đến du lịch có thể khai thác được còn là các thành phố và thị xã, tạo những cơ hội mua sắm và ăn uống cho du khách. Điển hình như TP Hạ Long, mắt xích quan trọng trong tam giác kinh tế du lịch Hà Nội - Hải Phòng - Hạ Long, nơi đây có thể phát triển mạnh các sản phẩm du lịch đặc trưng là du lịch biển, du lịch văn hoá, sinh thái, nghỉ dưỡng kết hợp với các loại hình du lịch khác. Hay như TP Móng Cái, sở hữu tài nguyên biển điển hình là bãi biển Trà Cổ có chiều dài 17km nằm trên địa đầu vùng duyên hải Đông Bắc Việt Nam và đảo Vĩnh Thực với 3 bãi biển hoang sơ; có cửa khẩu quốc tế Móng Cái, giáp với Quảng Tây (Trung Quốc). Đây là tiền đề phát triển các loại hình du lịch biển thu hút các dòng khách đến từ thị trường Trung Quốc và nội địa. Rồi huyện đảo Cô Tô được thiên nhiên ưu đãi các bãi biển đẹp, rừng tự nhiên, đặc biệt là hệ sinh thái san hô còn khá nguyên vẹn quanh các đảo, vị trí tiền tiêu xa bờ và các loài hải sản quý hiếm. Các đảo thuộc huyện Cô Tô hoàn toàn có điều kiện trở thành các điểm du lịch thu hút các dòng khách lãng mạn, ưa thích mạo hiểm, khám phá, chinh phục.
Nhưng phát triển chưa xứng tầm
Những ngày này, đang bắt đầu vào mùa câu mực nên lão ngư Nguyễn Viết Mót (khu 4, thị trấn Cô Tô, huyện Cô Tô) khá bận rộn. Ông chia sẻ: “Bên cạnh ra khơi đánh bắt, khai thác mực để bà xã chế biến mực khô, mực một nắng bán cho các tàu buôn, tôi còn nhận chở khách du lịch có nhu cầu trải nghiệm làm ngư dân câu mực trên biển”. Giá mà du khách phải trả cho mỗi chuyến ra khơi câu mực cùng thuyền của ông Mót là 2 triệu đồng, trong thời gian từ 18-21 giờ. Toàn bộ “chiến lợi phẩm” du khách câu được, ông Mót đều trả lại hết cho du khách. Ông bảo: “Cũng chẳng phải là kinh doanh gì nên nói gì đến chuyện doanh thu, chủ yếu khách trả tiền dầu để chạy thuyền thôi. Gia đình tôi cũng chẳng quảng bá gì, khách nào biết có nhu cầu thì tìm đến. Vì thế khách cũng không đông lắm. Mỗi vụ mực, tôi phục vụ được khoảng chục nhóm”.
Mấy năm gần đây, với việc đầu tư mạnh cơ sở vật chất, quảng bá thương hiệu, Cô Tô đã thu hút được khá đông khách du lịch. Cũng nhờ thế, các dịch vụ ở đây thêm phần phát triển. Trên địa bàn đã xuất hiện một số sản phẩm du lịch đặc trưng địa phương như: Tuần văn hoá - thể thao du lịch; một ngày làm chiến sĩ; một ngày làm ngư dân...; nhưng hầu hết là tự phát, giống như cách mà lão ngư Mót đã làm.
Theo đánh giá của các chuyên gia quy hoạch, sản phẩm du lịch Quảng Ninh hiện nay được khái quát trên 5 mảng chính: Du lịch biển, du lịch nghỉ dưỡng - ẩm thực, du lịch văn hoá - tâm linh, du lịch sinh thái và du lịch biên giới - thương mại. Bước đầu đã có một số sản phẩm du lịch được hình thành gắn với lễ hội như: Lễ hội du lịch Quảng Ninh; Lễ hội Carnaval Hạ Long; Lễ hội hoa anh đào. Hay các loại hình nghệ thuật như: Dân ca quan họ Bắc Ninh, chèo, cải lương, nghệ thuật rối nước do các đoàn nghệ thuật Quảng Ninh biểu diễn phục vụ các hoạt động du lịch. Hoặc một số loại hình VHNT dân gian truyền thống như: Thi đấu vật, đấu cờ, kéo co, đẩy gậy, chọi gà… Tại một số địa phương có thêm một số loại hình riêng, như thi cấy lúa của phụ nữ ở đảo Hà Nam (TX Quảng Yên); nghi lễ văn hoá của dân tộc Sán Dìu, hát Then của người Tày, hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ, hát Sán Cố của người Dao, thi ném còn, bắn nỏ của người Dao ở các huyện miền núi, biên giới; hát Đối, hát Giao duyên, hát Chèo đường của dân cư vùng biển v.v.. Tuy nhiên, hầu hết các sản phẩm du lịch mới chỉ được lập trình như một phần nhỏ, lồng ghép hoặc nối tour trong các chương trình du lịch xuyên Việt…
Có thể thấy, việc thiếu vắng các sản phẩm du lịch mang tính chuyên nghiệp đã và đang tạo ra những rào cản rất lớn cho ngành du lịch của tỉnh phát triển. Năm 2013, Quảng Ninh đón khoảng 7,5 triệu lượt du khách, một con số không nhỏ, nhưng doanh thu lại không lớn, do lượng khách lưu trú không nhiều. Bởi vậy, để du lịch phát triển thành ngành kinh tế mũi nhọn, tỉnh cần có quy hoạch rõ ràng trong việc phát triển hệ thống các sản phẩm du lịch để khai thác thật hiệu quả những tiềm năng sẵn có.
Vĩ An
