Được giao quản lý 4 khu di tích trọng điểm có vị trí, quy mô và giá trị đặc biệt quan trọng, 5 năm qua, Ban quản lý các Di tích trọng điểm Quảng Ninh đã đạt được những thành tích nhất định làm tiền đề cho công tác quản lý, bảo tồn tôn tạo và phát huy giá trị các khu di tích, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đây cũng là dấu mốc quan trọng đánh dấu bước phát triển toàn diện, từng bước khẳng định về một mô hình chuyên trách quản lý lịch sử - văn hoá có tính chất chuyên nghiệp, qua đó, vị thế và giá trị đặc biệt của các khu di tích ngày càng được nâng cao.
Từ cuối năm 2006 thì Ban quản lý các Di tích trọng điểm Quảng Ninh được giao quản lý 4 khu di tích trọng điểm của tỉnh với trên 50 điểm di tích đơn lẻ, độc lập. Các khu di tích này có vị trí, quy mô và giá trị đặc biệt quan trọng. Trong đó, Khu di tích Thương cảng Vân Đồn (Vân Đồn) là thương cảng đầu tiên của quốc gia Đại Việt; Khu di tích lịch sử - văn hoá và danh thắng Yên Tử (TP Uông Bí) là kinh đô Phật giáo Đại Việt; Khu di tích lịch sử Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 (Yên Hưng) là nơi ghi dấu chiến công vĩ đại nhất trong lịch sử phong kiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông (thế kỷ XIII); Khu di tích nhà Trần tại Đông Triều (Đông Triều) là quê gốc, nơi yên nghỉ vĩnh hằng của các vị Tiên đế nhà Trần, là trung tâm văn hoá tiêu biểu, đặc sắc duy nhất của nhà Trần.
Mặc dù là đơn vị mới thành lập và là một mô hình tổ chức rất mới trong cả nước về lĩnh vực quản lý di tích lịch sử - văn hoá nhưng với nhiều nỗ lực, Ban quản lý các Di tích trọng điểm Quảng Ninh đã đạt được những kết quả có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực bảo tồn, trùng tu tôn tạo và phát huy giá trị của các khu di tích. Đó là, từ việc tập trung nghiên cứu đã có nhiều phát hiện mới, tạo cơ sở khoa học, làm tiền đề để làm rõ giá trị của một số di tích, góp phần giải quyết được những tồn tại, nghi vấn trong quá trình quản lý di tích từ xưa đến nay. Cụ thể là đã khẳng định được Đông Triều là trung tâm văn hoá tiêu biểu đặc sắc của nhà Trần; Am Ngọa Vân (xã Bình Khê, Đông Triều) là nơi viên tịch của Đức Vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông; Đền Thái là một trong những Thái Miếu được dựng lên trên quê gốc của nhà Trần tại Đông Triều; Bãi cọc Đồng Má Ngựa (xã Nam Hoà, Yên Hưng) là minh chứng khẳng định chắc chắn về sự tồn tại của chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 tại Yên Hưng; Di tích Bảo Tháp (xã Thắng Lợi, Vân Đồn) khẳng định sự ra đời và tồn tại của một trung tâm Phật giáo thời Trần tại Vân Đồn gắn với sự ra đời và tồn tại của Thương cảng Vân Đồn v.v..
Bên cạnh đó, tranh thủ sự ủng hộ, phối hợp của các nhà nghiên cứu, các tổ chức, đơn vị nghiên cứu của trung ương, đơn vị đã tổ chức nhiều đợt khảo sát, nghiên cứu, khai quật và thăm dò khảo cổ học một số điểm di tích thuộc các khu di tích trọng điểm. Trên cơ sở đó, cung cấp các cứ liệu khoa học xác thực phục vụ cho công tác triển khai lập quy hoạch tổng thể, quy hoạch chi tiết và các dự án trùng tu tôn tạo và phục hồi di tích. Một điểm nhấn đáng kể là đơn vị đã hoàn thành việc lập quy hoạch tổng thể 3 khu di tích, được các bộ, ngành trung ương thẩm định và trình Chính phủ phê duyệt, riêng khu di tích lịch sử - văn hoá Thương cảng Vân Đồn tiến hành lập Quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị trình UBND tỉnh phê duyệt. Các quy hoạch trên sẽ được triển khai thực hiện đến năm 2025.
Tranh thủ khai thác các nguồn vốn từ chương trình mục tiêu quốc gia về văn hoá, vốn địa phương và nguồn xã hội hoá, đơn vị đã tiến hành tôn tạo được nhiều di tích như: Chùa Suối Tắm, đình Trung Bản, đền Trung Cốc, tuyến kè chống sạt lở khu vực chùa Hoa Yên, Đồng Thái lăng. Các di tích khác ở Yên Tử như chùa Một Mái - Am Dược, chùa Bảo Sái, đường Tùng và các cây đại cổ đang tiến hành lập dự án phục hồi, trùng tu, tôn tạo, bảo vệ, chăm sóc để trình thẩm định, phê duyệt và triển khai. Ngoài ra, một điểm đáng kể nữa là Ban cũng đã tiến hành lập bản đồ, khoanh vùng cắm mốc bảo vệ cho 5 điểm di tích thuộc khu di tích nhà Trần tại Đông Triều là: Ngải Sơn lăng, Nguyên lăng, Phụ Sơn lăng, Đồng Hỷ lăng, chùa - quán núi Ngọc Thanh và chùa Trung Tiết. Nhằm hoàn thiện, đồng bộ cơ sở hạ tầng tại các khu di tích, Ban đã tham mưu cho tỉnh đầu tư tuyến đường giao thông nối trung tâm Uông Bí vào khu di tích Yên Tử và đường nối ngã tư Nam Mẫu (Yên Tử) đến bãi đỗ xe chùa Hồ Thiên (Đông Triều). Các công trình này dự kiến sẽ khởi công vào năm 2012 v.v..
Ngọc Mai
