Quan lý môi trường tại các cụm điểm công nghiệp đang bị thả nổi

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 11 cụm công nghiệp, 4 làng nghề và nhiều điểm công nghiệp đã và đang triển khai xây dựng. Quá trình phát triển, xây dựng các cụm, điểm công nghiệp đã đem lại nhiều lợi ích kinh tế lớn góp phần tăng thu cho ngân sách và sản phẩm xã hội.

Cụm, điểm công nghiệp là mô hình phát triển công nghiệp vừa và nhỏ do UBND tỉnh cấp phép và chịu sự quản lý của Sở Công thương, hoặc UBND các huyện thị, thành phố. Xuất phát từ tình hình thực tế, nhiều địa phương trong tỉnh đã chủ động quy hoạch các cụm, điểm công nghiệp để thu gom các đơn vị, doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh gây ô nhiễm môi trường ra khỏi khu vực dân cư. Tuy nhiên trước đó, đã có nhiều cụm, điểm công nghiệp hình thành tự phát, do các doanh nghiệp tự đứng ra mua đất xây dựng hạ tầng, không có chủ đầu tư và không có ranh giới rõ ràng. Do đó, phần lớn các cụm, điểm công nghiệp này đều chưa thực hiện các thủ tục đánh giá tác động về môi trường và công tác quản lý môi trường đối với các doanh nghiệp trong cụm, điểm công nghiệp đang nằm trong tình trạng thiếu sự kiểm soát của các cơ quan chức năng. 

Một thực tế cho thấy, trên địa bàn tỉnh số cụm, điểm công nghiệp có quy hoạch chi tiết, có chủ đầu tư, thực hiện đầu tư cơ sở hạ tầng đồng bộ rất ít mà chủ yếu tồn tại các cụm, điểm công nghiệp hình thành từ các doanh nghiệp kế cận nhau, nên chưa có mạng lưới thoát nước, hệ thống xử lý nước thải tập trung, dẫn đến tình trạng gây ngập úng, ô nhiễm môi trường và gây khó khăn cho công tác quản lý Nhà nước về môi trường. Đặc biệt, các cụm, điểm công nghiệp do UBND các huyện trực tiếp quản lý, cơ sở hạ tầng chưa được đầu tư, hệ thống xử lý môi trường chưa có. Trong khi đó, phần lớn công nghệ của các cơ sở sản xuất trong cụm, điểm công nghiệp lại lạc hậu, mức độ cơ khí hóa, tự động hóa rất thấp, vốn đầu tư hạn chế, nhận thức và trách nhiệm đối với công tác bảo vệ môi trường chưa cao. Vậy nên các cơ sở sản xuất này tiêu thụ nhiều nguyên liệu, nhiên liệu, nguồn thải lớn không được xử lý, vượt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn nhưng vẫn xả thẳng ra môi trường gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, đời sống người dân trong khu vực. Trong đợt kiểm tra của Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường năm 2007 đã phát hiện nhiều doanh nghiệp nằm trong các cụm, điểm công nghiệp vi phạm về môi trường như: Chi nhánh Công ty cổ phần Quang và Mỹ nghệ xuất khẩu ở khu Vĩnh Hồng, thị trấn Mạo Khê (Đông Triều) là đơn vị sản xuất gốm xuất khẩu đã không thực hiện lập bản cam kết bảo vệ môi trường cho dự án; Công ty cổ phần Xuất khẩu Thuỷ sản II Quảng Ninh (Yên Hưng) trong quá trình hoạt động chế biến thuỷ sản đã xả nước thải vượt quá tiêu chuẩn cho phép từ 5 đến dưới 10 lần. Nhiều doanh nghiệp khác nằm trong các cụm công nghiệp trên địa bàn các huyện thị cũng rơi vào tình trạng tương tự.

Ô nhiễm môi trường tại các cụm, điểm công nghiệp đang diễn ra với mức độ ngày càng nghiêm trọng và trong quá trình xử lý gặp nhiều khó khăn. Trước hết là do ý thức của các doanh nghiệp và các hộ sản xuất kinh doanh về vấn đề xử lý ô nhiễm môi trường chưa đầy đủ. Khi được hỏi nhiều doanh nghiệp và các hộ sản xuất kinh doanh đều cho rằng: “trước hết phải tập trung đầu tư sản xuất kinh doanh và ổn định đời sống cán bộ công nhân viên. Ô nhiễm chưa thể chết ngay còn sản xuất thua lỗ thì chết ngay”. Thêm nữa vấn đề xây dựng khu xử lý nước thải, khí thải tốn kém nhiều tiền vì các thiết bị khá đắt trong khi nguồn kinh phí không nhiều. Đặc biệt để xử lý nước thải thường xuyên phải sử dụng hóa chất pha trộn đắt tiền khiến nhiều doanh nghiệp và hộ kinh doanh không tự nguyện thực hiện.

Vẫn biết vấn đề xử lý ô nhiễm môi trường trên địa bàn tỉnh nói chung và tại các cụm, điểm công nghiệp nói riêng còn nhiều nan giải nhưng nếu không nhanh chóng khắc phục sẽ để lại hậu quả khó lường. Việc phát triển công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp quá nóng mà không chú ý đến môi trường sẽ dẫn đến hệ quả mất cân đối hệ sinh thái và môi trường bị ô nhiễm trầm trọng, khi đó để khắc phục sẽ tốn kém gấp nhiều lần số lợi nhuận thu được trong sản xuất công nghiệp. Bà Nguyễn Thị Thu Thuỷ, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường) cho biết: “Tình trạng ô nhiễm môi trường trong các cụm, điểm công nghiệp trên địa bàn tỉnh đang ở trong tình trạng rất khó kiểm soát. Trong khi đó sự phân cấp, phân nhiệm đối với các cơ quan liên quan chưa rõ ràng và vai trò của các địa phương về vấn đề này lại mờ nhạt. Do vậy, trước hết cần sớm xác định đầu mối quản lý môi trường cho các cụm, điểm công nghiệp nếu không việc giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm của các doanh nghiệp và các hộ sản xuất kinh doanh tại đây sẽ rất khó và nếu có cũng chỉ là hình thức “bắt cóc bỏ đĩa mà thôi”...