Sau hơn 60 năm xây dựng và phát triển, 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Quảng Ninh đang đứng trước một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt khi Quốc hội xem xét thông qua Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương. Đây không chỉ là bước chuyển về mô hình tổ chức hành chính, mà còn mở ra không gian phát triển mới, tạo điều kiện để địa phương phát huy hiệu quả hơn các tiềm năng, lợi thế, nâng cao năng lực quản trị và khẳng định vai trò là cực tăng trưởng của khu vực phía Bắc.

Ngày 7/4/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 20-KL/TW thống nhất chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở địa giới hành chính toàn tỉnh. Tại hội nghị Trung ương 3 diễn ra vào tháng 7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã thông qua chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh. Tiếp đó, Chính phủ thông qua Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh tại Nghị quyết số 202/NQ-CP và mới đây Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, quyết định thành lập thành phố Quảng Ninh.

Những quyết sách liên tiếp của Trung ương cho thấy mục tiêu được xác định trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI đã bước vào giai đoạn hiện thực hóa. Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI đã xác định rõ mục tiêu “Xây dựng Quảng Ninh trở thành tỉnh kiểu mẫu giàu đẹp, văn minh, hiện đại; trước năm 2030 trở thành thành phố trực thuộc Trung ương; đến năm 2045 trở thành vùng đô thị lớn mang tầm khu vực và quốc tế, một trong những đầu tàu thúc đẩy phát triển kinh tế quốc gia”. Đó không chỉ là mục tiêu của một nhiệm kỳ, mà là khát vọng phát triển được bền bỉ vun đắp qua nhiều thế hệ, nhiều giai đoạn phát triển của tỉnh.

Thực tế cho thấy, Quảng Ninh đã chuẩn bị cho bước chuyển ấy từ rất sớm. Hơn 10 năm qua, tỉnh luôn kiên định thực hiện đổi mới mô hình tăng trưởng từ "nâu" sang "xanh", lấy cải cách thể chế, đầu tư hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và cải thiện môi trường đầu tư làm những đột phá chiến lược.

Chính cách làm khác biệt ấy đã giúp Quảng Ninh liên tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), cải cách hành chính (PAR Index), chỉ số SIPAS và chỉ số chuyển đổi số (DTI), đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP ở mức 2 con số trong nhiều năm liên tiếp; hạ tầng đầu tư đồng bộ, chất lượng cuộc sống của người dân được người nâng lên rõ rệt. Đặc biệt, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau 1 năm hoạt động đã từng bước khẳng định hiệu quả, là bước chuẩn bị quan trọng để Quảng Ninh vận hành một thành phố có quy mô lớn trong tương lai.

Những thành tựu đạt được trong suốt chặng đường đổi mới chính là cơ sở để Trung ương xem xét, đánh giá toàn diện các điều kiện của Quảng Ninh khi quyết định chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh.

Trình bày Tờ trình về việc thành lập thành phố Quảng Ninh tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, nhấn mạnh: Quảng Ninh là tỉnh có vị trí chiến lược quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và của cả nước, là tỉnh duy nhất ở Việt Nam có đường biên giới cả trên bộ và trên biển với Trung Quốc - thị trường tiêu thụ hàng hóa lớn của Việt Nam thông qua Cửa khẩu quốc tế Móng Cái và là điểm trung chuyển hàng hóa quốc tế sầm uất, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại song phương.

Không chỉ có lợi thế về vị trí địa kinh tế, Quảng Ninh còn là một trong những địa phương có hệ thống hạ tầng đồng bộ và hiện đại bậc nhất cả nước với đầy đủ các loại hình giao thông: Cao tốc, cảng biển nước sâu, cảng hàng không quốc tế và mạng lưới kết nối liên vùng. Năm 2025, GRDP của Quảng Ninh đóng góp 2,87% trong quy mô nền kinh tế cả nước, 9,4% GRDP vùng Đồng bằng sông Hồng; đóng góp 4,1% vào tăng trưởng cả nước và 11,3% của toàn vùng. Toàn tỉnh có 247 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 17 tỷ USD, đứng thứ 7 cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài; thu ngân sách xếp thứ 6 cả nước.

Từ những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn đó, Bộ trưởng Bộ Nội vụ khẳng định, việc thành lập thành phố Quảng Ninh là cần thiết; tạo tiền đề quan trọng để Quảng Ninh tiếp tục phát triển theo định hướng tại các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, các quy hoạch có liên quan đã được các cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ mở ra một không gian phát triển mới với tầm vóc lớn hơn, yêu cầu cao hơn và sứ mệnh lớn hơn cho Quảng Ninh. Khi trở thành một trong những đô thị trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh phải đảm nhiệm vai trò là một trong những cực tăng trưởng mới của quốc gia; trung tâm đổi mới sáng tạo, cửa ngõ hội nhập quốc tế và mô hình phát triển có khả năng lan tỏa cho cả vùng cũng như cả nước. Đó cũng chính là kỳ vọng mà Trung ương gửi gắm khi thống nhất chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh.

Phát biểu tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh vào tháng 1/2026 ngay sau thành công của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, khi Quảng Ninh đã thuộc nhóm dẫn đầu cả nước, thước đo phát triển không thể dừng ở mức cao hơn mặt bằng chung, mà phải được nâng lên ở khả năng tạo chuẩn mực, mô hình và cách làm mới có sức lan tỏa trong toàn quốc. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển nhanh, bền vững, mà quan trọng hơn là chủ động đảm nhận vai trò thí điểm, tiên phong và dẫn dắt trong một số lĩnh vực chiến lược. Qua đó đóng góp luận cứ thực tiễn cho việc hoàn thiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 4/8/2026, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng, phải làm rõ vị trí, sứ mệnh của Quảng Ninh trong liên kết với Hà Nội, Hải Phòng, qua đó hình thành những cực tăng trưởng lớn, đóng vai trò dẫn dắt sự phát triển của khu vực phía Bắc và cả nước. Vai trò của thành phố Quảng Ninh không chỉ giới hạn trong phạm vi vùng, mà còn phải được đặt trong tổng thể phát triển của nền kinh tế cả nước.

Hiện thực hóa kỳ vọng đó, trong điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh xác định phải trở thành thành phố gắn với di sản mang tầm quốc tế; trung tâm kinh tế biển mạnh của Việt Nam và khu vực ASEAN; vùng đô thị lớn có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế; một trong những đầu tàu phát triển quan trọng của đất nước; hình mẫu về quản trị đô thị hiện đại, thông minh, bền vững, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Xa hơn nữa, với tầm nhìn 100 năm, Quảng Ninh hướng tới trở thành thành phố biển - di sản toàn cầu, đô thị thông minh, sáng tạo, giàu bản sắc; điểm đến tiêu biểu của thế giới, nơi con người và di sản được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chiến lược phát triển.

Thực hiện mục tiêu đó, Quảng Ninh tập trung cho 3 trụ cột phát triển chiến lược, bao gồm: Phát triển kinh tế di sản, kinh tế ban đêm, công nghiệp văn hóa và du lịch đẳng cấp quốc tế, đưa các giá trị văn hóa, lịch sử và thiên nhiên trở thành nguồn lực phát triển bền vững. Phát triển công nghiệp xanh, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và kinh tế số, tạo động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên chuyển đổi số. Phát triển kinh tế biển xanh, logistics và kinh tế qua biên giới, khai thác hiệu quả lợi thế chiến lược về vị trí địa kinh tế và không gian biển của tỉnh.

Quảng Ninh đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 12% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 20.000 USD/năm; kinh tế số đóng góp khoảng 30% GRDP; khu vực kinh tế tư nhân trở thành động lực tăng trưởng quan trọng với tỷ trọng đóng góp 40-45% GRDP.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), lợi thế lớn nhất của Quảng Ninh không chỉ nằm ở vị trí địa lý, hay hạ tầng đồng bộ, mà ở tư duy cải cách nhất quán và quyết tâm xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi. Trong giai đoạn phát triển mới, địa phương cần tiếp tục cải cách thể chế, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tạo điều kiện để khu vực kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế. Chỉ khi doanh nghiệp phát triển mạnh, đổi mới sáng tạo được khuyến khích và môi trường đầu tư tiếp tục được cải thiện, Quảng Ninh mới có thể thu hút những dự án quy mô lớn, công nghệ cao và nguồn nhân lực chất lượng cao từ trong nước cũng như quốc tế.

Quan điểm này cũng phù hợp với nhận định của PGS TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam khi cho rằng, trong "đường đua" toàn cầu, Quảng Ninh không thể chỉ phát huy nội lực, mà phải trở thành điểm hội tụ của nguồn lực và tinh hoa toàn cầu. Thành phố Quảng Ninh vì thế không chỉ là nơi thu hút dòng vốn đầu tư, mà còn phải là điểm đến của tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chỉ khi tạo dựng được một hệ sinh thái phát triển hiện đại, có khả năng kết nối các nguồn lực trong và ngoài nước, Quảng Ninh mới có thể bứt phá và khẳng định vị thế của một trung tâm phát triển mang tầm khu vực.

Cùng với phát triển kinh tế, xây dựng thành phố Quảng Ninh còn là hành trình nâng cao chất lượng sống của người dân. Một thành phố hiện đại không chỉ được đo bằng quy mô GRDP, hay tốc độ tăng trưởng, mà còn bằng chất lượng giáo dục, y tế, môi trường, văn hóa, hạ tầng số và khả năng tiếp cận các dịch vụ công. Mọi thành quả của tăng trưởng cuối cùng đều phải hướng tới mục tiêu xây dựng một xã hội hạnh phúc, nơi người dân được sống trong môi trường an toàn, văn minh, được thụ hưởng những dịch vụ chất lượng cao và có nhiều cơ hội để phát triển.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho rằng: Sau khi trở thành thành phố, Quảng Ninh cần dành sự quan tâm thỏa đáng trong phân bổ nguồn lực đầu tư; hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo việc làm, sinh kế cho người dân; bảo đảm sự phát triển hài hòa, đồng đều giữa các địa bàn. Phát triển kinh tế - xã hội phải hướng đến mục tiêu cuối cùng là nâng cao đời sống của người dân, để người dân thực sự được thụ hưởng thành quả phát triển. Việc địa phương được nâng cấp lên thành phố không chỉ là sự thay đổi về tên gọi, hay mô hình đơn vị hành chính, mà phải tạo ra những chuyển biến cụ thể về hạ tầng, việc làm, thu nhập, dịch vụ công và chất lượng cuộc sống, nhất là đối với người dân tại những địa bàn còn khó khăn.

Đó cũng là những giá trị cốt lõi mà Quảng Ninh theo đuổi trong suốt quá trình đổi mới. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng một mô hình quản trị đô thị hiện đại, minh bạch và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của một thành phố trực thuộc Trung ương.

Nhìn lại chặng đường hơn 6 thập kỷ kể từ ngày thành lập tỉnh, có thể thấy mỗi bước phát triển của Quảng Ninh đều gắn với những quyết sách mang tính đột phá. Quyết định hợp nhất khu Hồng Quảng và tỉnh Hải Ninh năm 1963 đã mở ra hành trình hình thành và phát triển của tỉnh Quảng Ninh. Hôm nay, trước ngưỡng cửa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh lại đứng trước một khởi đầu mới. Danh xưng "thành phố Quảng Ninh" sẽ không phải là đích đến, mà là lời cam kết cho một hành trình dài hơn - hành trình kiến tạo một đô thị xanh, thông minh, sáng tạo, có sức cạnh tranh quốc tế; một cực tăng trưởng mới của quốc gia, đóng góp ngày càng lớn hơn vào khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thực hiện: Thu Chung
Trình bày: Vũ Đức