Quảng Ninh là tỉnh miền núi, biên giới, biển đảo, có diện tích rừng và đất rừng chiếm trên 70%. Theo Quyết định số 582/QĐ-TTg ngày 28/4/2017 của Thủ tướng Chính phủ, vùng dân tộc, miền núi của tỉnh gồm 113/186 xã, phường, thi trấn; trong đó có 17 xã đặc biệt khó khăn (ĐBKK) và 3 xã biên giới khó khăn thuộc diện đầu tư của Chương trình 135. Dân tộc thiểu số (DTTS) của tỉnh gồm 21 thành phần, với 143.278 người, chiếm 12,52% dân số toàn tỉnh, cư trú trên hơn 85% diện tích của tỉnh và có vị trí trọng yếu về quốc phòng an ninh, biên giới quốc gia.
Trong những năm qua, tỉnh đã ưu tiên dành cơ chế, nguồn lực tập trung cho việc phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh vùng DTTS và miền núi, nhất là sau khi Nghị quyết số 07-NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy được ban hành. 5 năm qua, ngân sách Trung ương, ngân sách tỉnh và các địa phương đã tập trung bố trí thực hiện các dự án đầu tư, hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng DTTS và miền núi của tỉnh, với tổng kinh phí đầu tư, hỗ trợ là 12.736,12 tỷ đồng. Trong đó, vốn Chương trình xây dựng nông thôn mới là 1.537,883 tỷ đồng; vốn Chương trình 135 là 428,56 tỷ đồng; vốn tỉnh phân bổ theo tiêu chí chấm điểm là 1.246,097 tỷ đồng; vốn ngân sách huyện, thị xã, thành phố là 6.277,967 tỷ đồng; vốn ngân sách xã, phường, thị trấn là 272,238 tỷ đồng; vốn các chương trình. Ngoài ra, các dự án khác như chương trình di giãn dân; Đề án hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt cho các hộ đồng bào DTTS nghèo và hộ nghèo ở các xã, thôn, bản ĐBKK; Chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; dự án nước sạch và vệ sinh nông thôn; hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn... cũng đầu tư vào vùng DTTS của tỉnh là 2.973,375 tỷ đồng.
Đặc biệt, tỉnh đã chỉ đạo, tập trung nguồn lực đầu tư một số dự án, công trình trọng điểm, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng DTTS và miền núi, như: Cải tạo, nâng cấp đường Quốc lộ 18C đi huyện Bình Liêu, đường 329 đi huyện Ba Chẽ, đường xuyên đảo Minh Châu - Quan Lạn huyện Vân Đồn, đường vành đai biên giới Việt - Trung, đưa điện lưới quốc gia ra xã đảo Cái Chiên huyện Hải Hà… Tỉnh cũng hỗ trợ các địa phương thực hiện các dự án đập, kiên cố hóa kênh mương nội đồng, đường ra khu sản xuất tập trung, các dự án cấp nước tập trung vùng DTTS và miền núi, hạ tầng vùng bố trí dân cư biên giới.... Bên cạnh đó, UBND tỉnh cũng chỉ đạo, triển khai, thực hiện đầy đủ các chính sách dân tộc trên địa bàn trong giai đoạn 2013 - 2017, trong đó có những chính sách được thực hiện cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Điển hình là thực hiện Quyết định số 102/2009/QĐ-TTg về “chính sách hỗ trợ trực tiếp cho người dân thuộc hộ nghèo ở vùng khó khăn”, Quảng Ninh đã hỗ trợ cao gấp 2 lần so với định mức quy định chung của Trung ương.
Trong giai đoạn 2013 -2017, tỉnh đã bố trí trên 400 tỷ đồng ngân sách tỉnh thông qua Chương trình 135 để hỗ trợ, đầu tư phát triển đối với các xã khu vực III, xã biên giới Việt - Trung thuộc Chương trình 135. Đặc biệt là phê duyệt Đề án 196 với tổng kinh phí 1.342,439 tỷ đồng, trong đó ngân sách tỉnh là 968,475 tỷ đồng. Sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 582/QĐ-TTg ngày 28/4/2017 phê duyệt danh sách thôn đặc biệt khó khăn, xã khu vực III, xã khu vực II và xã khu vực I thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2016 - 2020, UBND tỉnh đã chỉ đạo rà soát, điều chỉnh, bổ sung Đề án 196, ghi vốn đầu tư công trung hạn vốn ngân sách cấp tỉnh giai đoạn 2018 - 2020 thực hiện Chương trình 135, Đề án 196 là 1.134,026 tỷ đồng.
Trong việc bố trí nguồn lực, ngoài các chính sách chung được thụ hưởng đối với các xã khó khăn, xã biên giới, hàng năm UBND tỉnh trình HĐND tỉnh ưu tiên dành 30% vốn thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới để đầu tư phát triển sản xuất và xây dựng kết cấu hạ tầng thiết yếu cho các xã khu vực 135 và các thôn ĐBKK. Tổng kinh phí bố trí trong giai đoạn 2014 - 2017 là 270 tỷ đồng, đúng theo mục tiêu Nghị quyết số 07-NQ/TƯ đã đề ra; bố trí 90,296 tỷ đồng thực hiện Đe án 755 về hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt cho các hộ đồng bào DTTS nghèo và hộ nghèo ở các xã, thôn, bản ĐBKK của tỉnh. Thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới, UBND tỉnh quyết định bố trí 210,0 tỷ đồng để đầu tư phát triển sản xuất và xây dựng kết cấu hạ tầng thiết yếu, 53.175 triệu đồng tư nguồn trái phiếu Chính phủ hỗ trợ xây dựng nông thôn mới tại các xả khu vực III và các thôn ĐBKK; triển khai thực hiện 23 dự án xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp; xây dựng quy hoạch 17 vùng sấn xuất tập trung ở các địa phương với các sản phẩm chủ lực, lợi thế của tỉnh. Nguồn vốn tín dụng tại các xã, thôn ĐBKK là 476,492 tỷ đồng, trong đó tín dụng chính sách xã hội là 376,575 tỷ đồng.
Ngoài ra, tỉnh kêu gọi, huy động nguồn lực xã hội hóa hỗ trợ xã, thôn ĐBKK với kinh phí huy động được trên 100 tỷ đồng. Năm 2014 và năm 2015, UBND tỉnh phối hợp triển khai chương trình “Chung tay vì cộng đồng - Bò giống giúp người nghèo biên giới”, chương trình đã huy động nguồn lực là 1.379 con bò giống để hỗ trợ cho 1.379 hộ nghèo biên giới, huy động 2.000 tấn xi măng giúp 626 hộ nghèo ở 10 xã khu vực biên giới xây dựng, cải thiện nhà ở và các công trình phụ trợ, tổng kinh phí huy động thực hiện 2 chương trình là hơn 27,0 tỷ đồng. Tỉnh có quyết định phân công các đồng chí lãnh đạo tỉnh và cơ quan, đơn vị giúp đỡ các xã nghèo, vùng biên giới xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình phúc lợi phục vụ dân sinh, hỗ trợ phát triển sản xuất; các thành phố chủ động trong việc hỗ trợ các huyện miền núi.
Nhờ sự quan tâm đầu tư của tỉnh, diện mạo vùng dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh đã có nhiều đổi mới; cơ sở hạ tầng các xã đặc biệt khó khăn, xã vùng khó khăn từng bước được đầu tư, cải thiện. Bên cạnh đó, các chính sách an sinh xã hội cơ bản được đảm bảo, chương trình giảm nghèo đạt nhiều kết quả tích cực; đời sống vật chất, tinh thần của người dân không ngừng được cải thiện, ổn định và nâng cao hơn trước.
Bảo Bình
