Hàng năm, cứ đến ngày 1-2 âm lịch, ở xã Bằng Cả (Hoành Bồ) lại diễn ra Hội làng Bằng Cả - một trong những lễ hội chính đầu năm mới lớn nhất của đồng bào người Dao Thanh Y nơi đây. Lễ hội được tổ chức không chỉ với mục đích cầu năm mới mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt, người người bình an mà còn là dịp để người dân tham gia vào các hoạt động văn hoá, thể thao đậm nét văn hoá truyền thống. Với ý nghĩa tốt đẹp như vậy, Hội làng Bằng Cả sớm đã trở thành lễ hội đặc trưng và tiêu biểu của người Dao Thanh Y nói riêng, người dân Bằng Cả nói chung.
Mặc dù hội làng Bằng Cả năm nay được khai mạc khá muộn so với mọi năm, nhưng ngay từ sáng sớm, người dân khắp trong và ngoài xã đã đổ về dự hội kín cả khoảng sân của Trung tâm Bảo tồn Bản Văn hoá Dao Thanh Y (thôn Chín Gian). Vào ngày này, con cháu các dòng họ người Dao Thanh Y trong làng dù đi đâu xa cũng quy tụ về chung vui hội làng. Cùng với đó, nhiều năm trở lại đây, hội làng Bằng Cả còn thu hút được sự quan tâm, trải nghiệm và khám phá của không ít du khách gần, xa. Bởi vậy, lễ hội chính đầu năm này lại càng thêm phần đông vui, tấp nập. Trong khi chờ phần lễ hội chính thức được bắt đầu, quan khách cùng con, cháu đến chơi hội tranh thủ chơi các trò chơi dân gian như đi cà kheo, ném còn, bắn nỏ; đồng thời, giao lưu, trò chuyện và kể cho nhau nghe về gốc tích các nét văn hoá truyền thống của người Dao Thanh Y. Ở hai ngôi nhà nhỏ phía tay trái của khu bảo tồn, các chị em phụ nữ thì tất bật chuẩn bị xôi, thịt để người dân cùng nhau thưởng thức sau lễ hội; còn các bậc già làng, người có uy tín lại khẩn trương chuẩn bị các thủ tục làm lễ cầu an cũng như thu nhận các vật phẩm, tiền đóng góp của dân làng.
Theo tục lệ, hội làng Bằng Cả diễn ra trong các ngày 1-2, 1-4, 1-7, 1-10 và 20-12 âm lịch. Trong đó, ngày 1-2 là ngày hội lớn hơn cả với nhiều hoạt động quan trọng có ý nghĩa cầu trời, thổ địa, thổ công, thành hoàng làng phù hộ cho người dân năm mới mưa thuận, gió hoà, mùa màng tốt tươi, mạnh khoẻ, đoàn kết… Đến với hội làng, người Dao nơi đây đều đem theo các vật phẩm để đóng góp vào hội. Ai có gì thì góp nấy. Người có gạo thì góp gạo, người có gà góp gà, người có rượu góp rượu… Những chủ gia đình không có đồ vật góp cỗ cho làng thì đóng 80.000 đồng/người. Sau phần lễ hội, người dân lại quây quần ở sàn ngôi nhà lớn và cùng nhau ăn bữa cơm đoàn tụ, vui vẻ đầu năm.
Ông Trần Văn Tình, 70 tuổi ở thôn 1 tâm sự: Đối với người Dao Thanh Y chúng tôi, hội làng vào đầu năm bao giờ cũng là sự kiện quan trọng có nhiều ý nghĩa. Đây không chỉ đơn thuần là lễ hội cầu quốc thái, dân an và vui chơi, giải trí trong năm mới mà còn là dịp đoàn tụ của các gia đình, dòng họ. Chính vì vậy, con cái và cháu chắt của tôi sinh sống và làm việc ở đâu thì đến gần ngày này tôi cũng gọi về tham dự hội làng. Việc này vừa là phong tục, tập quán của dân tộc vừa là cách để giáo dục con cháu luôn biết nhớ về gốc tích, nguồn cội.
Ông Đặng Văn Thương, Trưởng bản cho biết, hội làng Bằng Cả có từ lâu đời với nhiều hoạt động đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc của người Dao Thanh Y. Theo đúng phong tục, hội làng có nhiều nghi lễ và quy định rất nghiêm ngặt, chẳng hạn như: Người tham dự hội làng phải là chủ hộ, đại diện cho gia đình nhưng phải là nam giới; các chủ hộ, dòng họ, gia tộc đến với hội làng trên nguyên tắc tự giác, không bị ràng buộc; địa điểm diễn ra hội làng tại nhà tộc trưởng… Tuy nhiên, đến nay các quy định cũng đã được lược bỏ bớt, giản tiện hơn nhiều. Những năm gần đây, hội làng Bằng Cả đều được tổ chức đơn giản, gọn nhẹ với các hoạt động chính như lễ cầu an, cầu mùa; chương trình văn hoá, văn nghệ, trò chơi dân gian…
Nét mới trong hội làng Bằng Cả năm nay là xã đã giao trực tiếp cho dân làng tự đứng ra tổ chức lễ hội với sự hỗ trợ kinh phí của xã. Theo đó đã tạo điều kiện cho đồng bào chủ động trong việc duy trì, bảo tồn nét đẹp văn hoá truyền thống của dân tộc và nâng cao tinh thần đoàn kết, thống nhất trong cộng đồng.
Hoàng Anh
