Cứ mỗi dịp Xuân về, sau Tết Nguyên đán, các huyện miền Đông trong tỉnh lại rộn ràng lễ hội. Trước đây những ngày hội ít ai nhắc đến, nó thường lẻ tẻ, mờ nhạt do các xã hoặc của các nhóm người tự tổ chức với nhau. Năm 2006, Sở VH-TT&DL đã bắt đầu vào cuộc cùng các huyện, xã miền Đông khôi phục lại các lễ hội với quy mô hoành tráng hơn và cũng từ đó đến nay, các lễ hội được diễn ra thường xuyên hàng năm vào đầu xuân sau Tết rất sôi nổi và mang đậm đà bản sắc dân tộc.
Cái riêng của lễ hội ở các địa phương khu vực miền Đông Quảng Ninh là mang nét đặc trưng của từng dân tộc như lễ hội Dao, lễ hội Tày, lễ hội Sán Chỉ. Thông qua lễ hội, nhiều phong tục tập quán của bà con dân tộc đã được khôi phục và phát huy. Những gì diễn ra trong lễ hội cũng thường là đã diễn ra trong đời sống hàng ngày của bà con dân tộc thiểu số. Gần đây tại Lễ hội Văn hoá dân tộc Tày diễn ra ở xã Phong Dụ, huyện Tiên Yên, người dân rất hào hứng với các môn thi đan sang mạ (một dụng cụ dùng để gánh mạ ra đồng của người Tày), thi gói bánh chưng Tày, bánh cốc mò, làm cỗ thể hiện sự khéo léo của người nông dân trong đời thường. Ông Trần Văn Đa, Chủ tịch UBND xã Phong Dụ cho biết: “Các thí sinh tham gia trong lễ hội cũng là những người nông dân, ai giành giải cao cũng là người khéo léo trong công việc hàng ngày”. Anh Trần Văn Ón từ thôn Bản Phai, xã Hà Lâu cũng là xã đông người Tày của huyện Tiên Yên đến xã Phong Dụ tham gia thi đan sang mạ trong lễ hội, chỉ trong 20 phút anh Ón đan được 6 chiếc sang mạ, anh cho biết: “Tôi cũng không nghĩ rằng mình lại đạt giải nhất trong cuộc thi, nhưng đan sang mạ là công việc hàng ngày của tôi, đầu tiên là phục vụ công việc của mình, hai là để lại cho bà con trong xã”. Chị Vi Thị Hằng là hạt nhân văn nghệ thôn Đông Đình, nơi được chọn để tổ chức Lễ hội Văn hoá dân tộc Tày ở xã Phong Dụ năm nay thì cho hay: “Từ các lễ hội như thế này mà phong trào ca hát của cả xã Phong Dụ và thôn Đông Đình được nâng cao hẳn lên. Trước đây chỉ là những nhóm hát lẻ tẻ tự phát, thì nay đã có bài bản”. Chẳng vậy mà trong năm gần đây thôn Đông Đình đã thành lập được CLB Sáo trúc có 10 thành viên và CLB Đàn tính với 11 thành viên. Họ là những người nông dân ban ngày ra đồng, tối về nhà văn hoá thôn cùng hăng say ca hát. Cái hay là các CLB này đều hoạt động hiệu quả, CLB Đàn tính đạt giải A, tiểu phẩm múa “Suối đàn” tại liên hoan các nhà văn hoá thôn, khu phố tiêu biểu của huyện Tiên Yên năm 2015, cũng tại cuộc thi này CLB Sáo trúc đạt giải B tiết mục độc tấu sáo “Giấc mơ trưa”. Tại Liên hoan Văn nghệ thôn văn hoá khu phố tiêu biểu của tỉnh vào tháng 9-2015 các đội văn nghệ thôn Đông Đình đã giành giải 3 với các tiết mục văn nghệ của mình.
Lễ hội đình Lục Nà, được diễn ra vào ngày 16 và 17 tháng Giêng hằng năm tại xã Lục Hồn, huyện Bình Liêu, nhằm nhớ đến công lao của người anh hùng dân tộc Tày là Hoàng Cần, đã có công đánh đuổi giặc ngoại xâm thật nhiều nét riêng của người Tày. Năm nay phần hội ngoài các môn chơi truyền thống như đẩy gậy, hát then, tung còn, cờ tướng, đánh quay như các năm trước, Ban Tổ chức còn có các gian hàng trưng bày thời trang, các công cụ lao động và sinh hoạt hàng ngày của bà con Tày. Tại đây mọi người được thấy chiếc áo tơi của người Tày có tác dụng như chiếc áo mưa của người Kinh được đan khung tre cài lá cọ. Chiếc nón đội đầu nam, nữ, chiếc bồ đựng gạo… của họ cũng là sản phẩm từ tre nứa. Đa phần công cụ làm việc hàng ngày khác của họ cũng đều có nguồn gốc từ thiên nhiên, gắn bó với họ từ nhiều thế hệ. Cũng tại đây một môn thể thao độc đáo được nhiều người hưởng ứng đó là môn đánh quay của phụ nữ Tày. Trước đây môn này chỉ là của đàn ông nhưng mấy năm gần đây lại được nhiều phụ nữ cũng tham gia. Hiện nay ở huyện Bình Liêu có 3 đội đánh quay nữ ở các xã Đồng Tâm (1 đội) và Lục Hồn (2 đội). Con quay của nam được làm bằng cả khoanh gỗ cứng có đường kính khoảng 12cm, con quay của nữ nhỏ hơn nhưng đội chơi đông hơn (đội nữ 4 người, đội nam 2 người).
Huyện Ba Chẽ từ lâu đã rất nổi tiếng với Lễ hội đình Làng Dạ tại thôn Làng Dạ, xã Thanh Lâm, Hội lồng tồng tại xã Đồn Đạc. Trong mấy năm gần đây Ba Chẽ lấy nội dung “Xây dựng nông thôn mới” làm chủ đề cho chương trình lễ hội của mình. Bởi vậy bên cạnh các trò vui truyền thống người ta còn thấy đan xen cảnh làm ăn hàng ngày của người dân như thi cày ruộng, cuốc hố tra hạt, cấy lúa… Từ năm 2015, Ba Chẽ lại có thêm Lễ hội Miếu Ông - Miếu Bà được tổ chức ở xã Nam Sơn, có môn đua thuyền bằng chân rất độc đáo và miêu tả cuộc sống hằng ngày của những người dân vùng sông nước của nhiều thôn, bản sống ven con sông Ba Chẽ khu vực xã Nam Sơn.
Vậy là về mùa xuân sau dịp Tết Nguyên đán, ai đến miền Đông dù đi xuôi về ngược cũng đều dập dìu trong không khí lễ hội ở khắp nơi.
Công Thành
