Nếu cây lúa nước được ví như là một biểu tượng của nền văn minh cổ xưa của vùng châu thổ sông Hồng nói riêng, cư dân vùng thấp của cả khu vực Đông Nam Á nói chung, thì ruộng bậc thang chính là sự phát triển tiếp nối của nền văn minh ấy lên vùng đồi núi cao. Hay nói cách khác, văn minh lúa nước đến với người dân các dân tộc vùng núi cao là một sự phát triển vượt bậc trong cuộc sống canh tác, nó đã xóa bỏ dần cái tập tục sống du canh du cư. Chính những bàn tay, khối óc và đức tính cần cù của những người nông dân miền núi trồng lúa nước từ mấy ngàn năm trước đã tạo nên những kiệt tác tuyệt vời cho nhân loại - đó là ruộng bậc thang…
Tôi đã đi nhiều nơi, đã ngắm nhìn không chán mắt những khu ruộng bậc thang ở Hoàng Su Phì, ở Sa Pa, ở Cao Bằng, ở Tây Nguyên v.v... và đặc biệt thân quen là những ruộng bậc thang ở các huyện miền núi Quảng Ninh. Những đường cong mềm mại của những thửa ruộng bậc thang vào mùa lúa chín và mùa nước nổi trắng bờ ở Tình Húc, Húc Động (Bình Liêu) hay ở Đại Thành (Tiên Yên), ở Lương Mông, Minh Cầm (Ba Chẽ) v.v... từng "hút hồn" tôi từ những năm chín mươi của thế kỷ trước. Và vì thế, tôi hiểu không phải vô cớ, rất nhiều nhà nhiếp ảnh Quảng Ninh đã đổ mồ hôi công sức cho việc sáng tác ảnh nghệ thuật trên những thửa ruộng bậc thang ấy. Các anh đã theo dõi thời vụ làm ruộng của bà con nông dân miền núi từng tháng, từng ngày, để rồi lặng lẽ rong ruổi leo đèo, lội suối đi sáng tác từ khi bà con các dân tộc Tày, Dao Thanh Y, Thanh Phán, Sán Chỉ v.v... lấy nước cày bừa, gieo cấy cho đến khi lúa chín vàng trên những thửa ruộng bậc thang. Các anh lặng lẽ đi để ghi lại những khoảnh khắc đẹp của quê hương, đất nước, những khoảnh khắc đẹp của bà con vùng cao. Nhà nhiếp ảnh Đào Xuân Cáp (ở TP Hạ Long), cho đến khi đã vào tuổi "thất thập cổ lai hy" vẫn rong ruổi trên "con chiến mã" là chiếc xe máy cà tàng của mình, cùng Khắc Đam (ở Cẩm Phả), Cấn Đình Loan (ở Tiên Yên) ngược đèo, lội suối đi "săn tìm cái đẹp" của những ruộng bậc thang ở các huyện vùng cao Quảng Ninh. Và ruộng bậc thang trong mắt nhìn của họ thật đa dạng, mỗi nơi một vẻ, mỗi góc độ, mỗi thời khắc một khác.
Có thể nói, ruộng bậc thang đã làm cho "tuyển tập ảnh" của các anh có thêm nhiều tác phẩm đẹp, khẳng định tài năng của mỗi người. Và ngược lại, chính những tác phẩm ấy lại một lần nữa làm đẹp thêm lên hình ảnh về ruộng bậc thang trong mắt mọi người…
Hoài Giang
