Mỗi khi gần đến Ngày sách Việt Nam, 21-4, vấn đề xuất bản sách và đọc sách như thế nào lại được quan tâm hơn, nóng hơn trên các diễn đàn. Ở Quảng Ninh, cả người viết sách và độc giả thường quan tâm nhiều đến mảng sách văn học.
Nhà thơ Mai Phương, Chi hội trưởng Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Quảng Ninh đã không ít lần lên tiếng cảnh báo rằng chưa bao giờ thấy văn hóa đọc lại xuống cấp đến vậy. Người ta đang dần dần mất đi thói quen đọc sách. Nhà văn Mai Phương trăn trở và lấy làm tiếc rằng, số lượng sách của các tác giả Quảng Ninh xuất bản rất phong phú trong khi bạn đọc thì chẳng có là bao.
Theo một báo cáo của Hội VHNT tỉnh, trong 5 năm từ 2008-2013, đã có 100 cuốn truyện, ký và 50 tập thơ được các hội viên xuất bản. Một số cây bút tích cực bỏ kinh phí xuất bản sách như: Dương Phượng Toại, Vũ Xuân Hồng, Lê Duy Thái, Đỗ Minh Tâm, Trần Ngọc Dương, Lương Liễm v.v.. Mặc dù mới chuyên tâm cầm bút được hơn chục năm trở lại đây, nhưng Vũ Xuân Hồng đã mang đến cho bạn đọc 7 tập thơ có chất lượng.
Cho đến nay, có lẽ thực tế thì con số tác phẩm văn học được xuất bản còn cao hơn rất nhiều bởi không ít hội viên xuất bản nhưng không thích công bố, nhiều người không phải là hội viên Hội VHNT tỉnh nên cũng không công bố (vì không thuộc diện xin kinh phí hỗ trợ xuất bản).
Chỉ tính riêng trong 5 năm trở lại đây, các tác giả là hội viên Hội VHNT TP Hạ Long đã in được khoảng 200 đầu sách văn học, trong đó già nửa là thơ, còn lại là các thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn, truyện vừa, bút ký văn học. Một số người đã liên tục có sách xuất bản là Trần Chiểu (đã mất), Nguyễn Quang Vinh, Nguyễn Thanh Nga, Đinh Phương v.v..
Những năm qua, các nhà văn là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam đang sinh sống, sáng tác tại Quảng Ninh đã xuất bản được 239 đầu sách với tổng số 277.000 bản. Nếu tính riêng 5 năm gần đây, đã có 56 đầu sách với 81 nghìn bản được xuất bản. Một số người có nhiều sách xuất bản là nhà thơ Trần Nhuận Minh, nhà văn Dương Hướng, nhà văn Lê Toán, nhà văn Vũ Thảo Ngọc, nhà thơ Lê Hường, nhà thơ Thi Sảnh v.v.. Riêng nhà thơ Trần Nhuận Minh đã xuất bản 33 tập sách, trong đó có 19 tập thơ, 3 tập truyện vừa, 1 tập văn xuôi, 1 tập tiểu luận và 9 tập biên khảo.
Có một thực tế phải thẳng thắn thừa nhận sách của những tác giả Quảng Ninh viết ra đa phần không bán được. Vì không bán được nên chẳng mấy người đưa sách của mình ra cửa hàng sách. Chúng tôi đi khảo sát ở 5 cửa hàng sách lớn trên địa bàn TP Hạ Long mới tìm thấy có 2 đầu sách của tác giả Quảng Ninh, mỗi đầu sách lại chỉ có một, hai cuốn. Mà nếu hiệu sách có nhập sách mới xuất bản của tác giả Quảng Ninh về bán thì chưa chắc đã có khách hàng hỏi mua. Thêm nữa, cũng vì không bán được nên người viết ở tỉnh ta đang nghiễm nhiên chấp nhận là sách in ra để cho mình làm kỷ niệm và lưu giữ tư liệu cho gia đình, bạn bè.
Sách in ra không có người tự tìm đến, bỏ tiền ra mua về đọc thì đem tặng để cho họ đọc cũng là một cách tự quảng bá. Không chỉ tặng những cuốn sách do mình viết ra cho độc giả trong tỉnh, các nhà văn là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam còn vận động, khai thác được các nguồn sách của các nhà xuất bản, nhà in và nguồn sách văn học trong nhân dân được 20.000 bản sách trị giá 700 triệu đồng tặng cho 4 trường tiểu học trên địa bàn tỉnh; tặng sách cho ông Phạm Văn Tuyển để thành lập Thư viện Văn học Bái Tử Long là thư viện sách văn học xã hội hoá đầu tiên ở vùng Đông Bắc Việt Nam. Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Quảng Ninh phối hợp với Hội VHNT Quảng Ninh còn thường xuyên tặng sách cho một số đồn biên phòng trên địa bàn tỉnh, một số xã đảo khó khăn, một số đơn vị trong ngành Than... Hội VNDG Quảng Ninh cũng đã tặng sách văn học dân gian cho Thư viện Quảng Ninh, thư viện Trường Đại học Hạ Long và một số cơ quan trên địa bàn.
Tuy nhiên, nhìn chung việc tặng sách, tổ chức ngày hội văn hóa đọc, các chương trình ra mắt sách mới xuất bản, tặng sách đa phần chỉ diễn ra ở những thành phố, thị xã của tỉnh với sự tham gia của một số đơn vị như: Thư viện tỉnh, Hội VHNT tỉnh, Hội VNDG tỉnh, Trường THPT Chuyên Hạ Long, Trường Đoàn Thị Điểm Hạ Long. Như thế nghĩa là nguồn sách đến với các thư viện cơ sở ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo rất ít. Trong khi đó, ở những nơi đó, bà con mới thực sự “khát” sách bởi vì các phương tiện thông tin, giải trí còn nghèo nàn.
Trao đổi với chúng tôi, nhà văn Dương Hướng, “cha đẻ” của “Bến không chồng” và một số tiểu thuyết, tập truyện ngắn bán chạy khác, cho rằng nói độc giả quay lưng với sách văn học hay văn hóa đọc đang xuống cấp trầm trọng chưa hẳn là đã đúng. Lý do đưa ra là bởi độc giả ngày nay có nhiều phương tiện giải trí để lựa chọn và ngay cả việc tiếp cận tác phẩm văn học cũng có nhiều cách thức khác nhau tùy theo quỹ thời gian và điều kiện của mỗi người, ví như: Họ có thể đọc ebook (sách điện tử), có thể nghe đọc tác phẩm trên đài, xem phim chuyển thể từ tác phẩm văn học thay vì cầm sách đọc theo kiểu gối đầu giường như trước kia. Và trên hết theo quan điểm của nhà văn Dương Hướng muốn gì thì muốn để độc giả tìm đến với tác phẩm, bản thân tác phẩm phải có chất lượng, phải hay và cuốn hút. Muốn vậy nhà văn phải biết tiếp cận dòng văn học mới, nắm bắt thị hiếu của bạn đọc để thay đổi tư duy nghệ thuật vốn đã cũ mòn.
Huỳnh Đăng
