Sau thời gian triển khai thí điểm, đến năm 2004, hầu hết các địa phương trong tỉnh đều nhân rộng các điển hình Làng, Khu phố văn hóa. Bằng những cách làm sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, tỷ lệ Làng, Khu phố văn hóa từ dưới 10% những năm khởi đầu, đến nay là gần 80%. Đặc biệt có những làng, khu phố gần 20 năm qua, liên tục giữ danh hiệu văn hóa. Điều này cho thấy sức sống của một phong trào thi đua, cũng là sự nỗ lực của mỗi đơn vị.
Thôn Vườn Rậm, xã Sơn Dương (TP Hạ Long) là một trong những Làng văn hóa đầu tiên của Quảng Ninh, cách đây trên 15 năm. Nằm trong lòng “cái nôi cách mạng” Sơn Dương, đã trở thành động lực để người dân thôn Vườn Rậm vươn lên làm giàu chính từ mảnh đất quê hương. Các hộ dân ở đây không chỉ cần cù, sáng tạo, sản xuất nhiều mô hình nông nghiệp trù phú, giá trị cao mà còn có ý thức cùng nhau làm sạch đẹp cảnh quan chung, tham gia tích cực các phong trào văn hóa văn nghệ, biết giúp nhau vượt khó, biết bảo nhau chấp hành tốt chính sách pháp luật. Chính sự vận động tự nhiên này giúp Vườn Rậm đảm bảo đủ 5 tiêu chí cứng nội hàm danh hiệu làng văn hóa, trở thành Làng Văn hóa một cách tự nhiên nhất. Làng Văn hóa Vườn Rậm hôm nay chính là hạt nhân phát triển của xã nông thôn mới Sơn Dương, cũng là thành tố tích cực trong sự phát triển nông nghiệp nông thôn của toàn TP Hạ Long.
Ở 2 xã vùng cao Đồn Đạc và Đạp Thanh (Ba Chẽ), nơi nhiều năm trước cái nghèo, cái đói còn thường trực, nhưng đã có Làng Mô, xã Đồn Đạc, Hồng Tiến, xã Đạp Thanh đã được công nhận là Làng văn hóa. Điểm cộng chung của 2 thôn nói trên chính là tinh thần thoát nghèo của người dân. Các gia đình ở đây không để ruộng hoang, không bỏ mặc gia súc trên rừng, không chọn khai thác gỗ tự nhiên thay cho trồng cây keo, cây quế… Để rồi trái ngọt của những nỗ lực ấy là đời sống người dân tốt hơn, con cái được chăm lo, học hành, dân trí nâng cao hơn, đời sống văn hóa tinh thần phong phú hơn. Từ nền tảng này, thôn Hồng Tiến là nơi đầu tiên của Ba Chẽ có CLB đàn tính hát then, đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn hóa của 70% số dân của thôn, vốn đều là người dân tộc Tày. Làng Mô là nơi phát đi những lá đơn xin thoát nghèo đầu tiên của Ba Chẽ. Nét đẹp văn hóa ấy chính là được khởi phát, nuôi dưỡng và phát triển từ môi trường của một vùng văn hóa - làng, khu phố văn hóa.
Đáng mừng giờ đây những Làng văn hóa Vườn Rậm, Làng Mô, Hồng Tiến không là số ít mà đã được nhân rộng đến gần 80% tổng số làng, khu phố năm 2020. Các địa phương Đông Triều, Cẩm Phả, Hạ Long, Bình Liêu, Tiên Yên, Quảng Yên… chính là những điển hình về sự phát triển phong trào xây dựng các làng, khu phố văn hóa. Trong đó nếu như các làng, khu phố văn hóa ở những vùng đô thị được nhận diện thông qua các hoạt động hiến đất làm đường, các mô hình tự quản an ninh trật tự, những nguồn lực xã hội đầu tư cho thiết chế văn hóa, những con số vật chất ủng hộ cộng đồng… thì những làng, khu phố văn hóa tại các vùng cao, vùng đồng bào dân tộc, màu sắc chủ đạo chính là sự gìn giữ, phát huy bản sắc dân tộc, là tinh thần hội nhập, phát triển kinh tế du lịch trên nền tảng giá trị truyền thống…
Trải qua thời gian, các tiêu chí bình xét danh hiệu làng, khu phố văn hóa của Quảng Ninh ngày càng thắt chặt, tức độ khó nâng lên, thế nhưng số làng, khu phố đạt danh hiệu văn hóa lại không giảm mà tăng lên. Điều này cho thấy phong trào xây dựng làng, khu phố văn hóa đã tác động tích cực ngược trở lại với cuộc sống người dân, khiến đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng lên tầm cao mới, góp phần vào sự phát triển chung của tỉnh Quảng Ninh.
Việt Hoa
