Thách thức mới ở làng nghề gốm

Từ cái gốc là 2 HTX sứ Ánh Hồng và Đông Thành vốn chỉ sản xuất gốm, sứ đơn điệu xuất khẩu sang Liên Xô (cũ) và ĐôngÂu, qua suốt quá trình đổi mới của đất nước, 2 làng nghề gốm sứ thủ công mỹ nghệ (TCMN) sầm uất ở Đông Triều đã hình thành, với trên 100 hộ, quy mô vài, ba chục lao động/hộ. Hai làng nghề này đã đưa ra thị trường nhiều sản phẩm đa dạng, phong phú, mang tính mỹ thuật độc đáo, đáp ứng nhu cầu thiết yếu của xã hội và cho xuất khẩu...

Đề án CNH-HĐHnông nghiệp và nông thôn Đông Triều đến năm 2010 với mục tiêu: khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống gốm sứ, VLXD gắn với phát triển dịch vụ đã là một luồng gió mới tạo cho 2 làng nghề có thời cơ phát triển. Kết thúc năm 2005, hai làng nghề này sản xuất đạt 174% mục tiêu đề án đặt ra và tăng 877,5% so vớái năm 2002. Điều nhận thấy rõ nét nhất trong sản xuất của 2 làng nghề là đã ứng dụng ngày càng nhiều khoa học công nghệ mới vào sản xuất kết hợp vớibàn tay của người thợ lành nghề trên từng sản phẩm.

Nét độc đáo của các sản phẩm gốm sứ ở 2 làng nghề ở Đông Triều là sản xuất các sản phẩm TCMN truyền thống dòng nặng lửa trên 1.300^oC, sản phẩm có kích cỡ to, trang trí các loại men màu như: men lục, men lam, men màu máu bò. Các sản phẩm có kích cỡ to từng bước có cải tiến mẫu mã và đang từng bước tạo lợi thế cho mình bằng các sảnphẩm TCMN nhỏ như bình nước dáng gốc tre, bình nước quả bầu, lọ tì bà chạm khắc rồng phượng, kỷ đầu voi, các loại đôn, kỷ trổ trang trí với nhiều kích cỡ khác nhau, các sản phẩm tranh đắp nổi, kích cỡ 30x30cm, bằng chất liệu Sa-mốt. Các sản phẩm xuất khẩu đã gia công của Công ty TNHH Quang Vinh, như bộ chậu cảnh trang trí hình con lợn đắp nổi, có kích cỡ phi 30 đến phi 70, đã được chấp nhận về tiêu chuẩn, kỹ, mỹ thuật và kiểu dáng.

* Đến sự năng động trong phục vụ khách hàng

Ở làng nghề gốm sứ TCMN Vĩnh Hồng (thị trấn Mạo Khê) đã hình thành làng nghề có quy mô công nghiệp; khu vực sản xuất hàng dân dụng, khu vực sản xuất hàng mỹ nghệ xuất khẩu, khu vực huấn luyện truyền nghề, khu vực sản xuất cho khách du lịch tham quan, khu vực bày bán và quảng bá sản phẩm cho khách du lịch trong nước và quốc tế. Cử nhân mỹ thuật công nghiệp Nguyễn Đình Khoản, Trưởng khu phố Vĩnh Hồng, cho biết: - Tại làng nghề, bình quân mỗi năm các hộ sản xuất đưa ra thị trường hàng chục mẫu mã sản phẩm mới được thị trường chấp nhận. Nhưng không chỉ tạo sức mạnh là sản phẩm TCMN mà làng nghề gốm sứ Vĩnh Hồng còn tạo ra được sức mạnh liên kết sản xuất để thu hút vốn của cáchộ nhỏ vào tham gia sản xuất. Ông Vũ Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND thị trấn Mạo Khê, cho biết thêm: “- Chúng tôi khuyến khích các hộ đăng ký hoạt động các loại hình Công ty TNHH, Công ty cổ phần hoạt động sản xuất kinh doanh theo quy định của Luật Doanh nghiệp. Khi đăng ký Công ty hoạt động là một động lực thúc đẩy các hộ kinh doanh huy động vốn vào sản xuất, đồng thời cũng tạo điều kiện cho những người có vốn nhỏ cùng góp vốn đầu tư. Cụ thể là các công ty TNHH Thắng Lan, Công ty Cổ phần Trường Thành sau khi đăng ký hoạt động đã thu hút lao động đông hơn trước. Bên cạnh đó, chúng tôi đề nghị giúp đỡ hỗ trợ các hộ sản xuất về tài chính thông qua các dự án cho làng nghề v.v...”.

Song trùng với phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng kỹ, mỹ thuật và đa dạng hóa sản phẩm gốm sứ, mục tiêu quảng bá, giới thiệu sản phẩm tại chỗ ở các làng nghề, gốm sứ Đông Triều đã có nhiều nét mới. Bên cạnh điểm dừng chân khách du lịch vào tham quan của HTX Đông Thành ở làng nghề Đức Chính, Xí nghiệp sứ Đông Triều đã tiếp tục đầu tư cơ sở sản xuất mới phục vụ khách du lịch tại xã Kim Sơn và tại điểm dừng chân khách du lịch của Công ty TNHH Thành Tâm 668 ở làng nghề Vĩnh Hồng. Công ty TNHH Thành Tâm 668 đã tiếp tục đầu tư hệ thống lò ga 4m3 để đáp ứng nhu cầu cho khách du lịch. Ở đây, luôn có các sản phẩmTCMN thô khi khách du lịch vào tham quan có thể yêu cầu vẽ các tranh dân gian hình ảnh, thậm chí vẽ cả chân dung vào sản phẩm hoặc khách du lịch có thể tự vẽ, thuê vẽ và ký tên vào sản phẩm trước khi mua chúng. Khi khách du lịch tiếp tục hành trình đến Vịnh Hạ Long, sau khi quay về vào nhận sản phẩm đó từ lò ga. Ông Đồng Thanh Hải, Giám đốc Công ty TNHH Thành Tâm 668 cho biết: - Chúng tôi khai thác sự hiếu kỳ của khách du lịch nước ngoài khi vào tham quan. Họ thực sự bất ngờ trước các sản phẩm được vẽ trang trí bằng men màu lên các sản phẩm mộc. Do vậy, giá bán sản phẩm TCMN nhỏ thu bằng ngoại tệ sẽ cao hơn rất nhiều so với sản phẩm cùng loại bán trong nước...

* Và những thách thức mới

Với chính sách khuyến khích các hộ sản xuất, các cơ sở sản xuất trong làng nghề đi vào chiều sâu để đổi mới thiết bị, hiện đại hoá công nghệ truyền thống để sản xuất ra sản phẩm có đủ sức cạnh tranh và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường từ trước khi nước ta vào “sân chơi” lớn WTO. Thế nhưng, đó vẫn chỉ mới là những bước đi đầu tiên, mang tính tự phát. Để giúp làng nghề và những hộ sản xuất trong làng nghề đổi mới trang thiết bị và công nghệ, đem lại hiệu quả tinh tế cao hơn, vấn đề đặt ra là làm sao khai thác được nguồn vốn tín dụng, sự hỗ trợ của nhà nước như tư vấn pháp lý, tư vấn dịch vụ, cung cấp thông tin, sự bảo hộ về quyền sở hữu công nghiệp và đào tạo dạy nghề. Hiện tại, việc đào tạo dạy nghề ở làng nghề không cơ bản, chủ yếu là thợ cả có kinh nghiệm truyền cho thợ trẻ và chương trình đào tạo dạy nghề cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn chưa thể cung cấp được đội ngũ thợgốm sứ có tay nghề cao đáp ứng cho sản xuất.

Đó là những đòi hỏi của làng nghề gốm sứ Đông Triều trước thời cơ và vận hội mới. Để làng nghề luôn phát triển góp phần bảo tồn nét văn hoá độc đáo của gốm sứ Việt Nam, không thể không tính đến điều này.