210 năm trước, nhà Nguyễn đã sớm ý thức được vị trí địa lý tuyệt vời và tiềm năng đầy hứa hẹn trong phát triển kinh tế của vùng đất ven sông Chanh này. Và rồi trấn lỵ Quảng Yên nhanh chóng được lập ra, làm cơ sở đầu tiên cho sự phát triển đó. 210 năm sau, nhằm tạo điều kiện và đáp ứng thực tiễn xu thế phát triển cũng của vùng đất đó, Nghị quyết 100/NQ-CP của Chính phủ được ban hành, làm nức lòng người dân khắp trấn. Thị xã được tái lập - “trả lại tên cho em”, Quảng Yên trở về đúng vị thế xứng đáng được nhận...
Vẻ đẹp “không tuổi”...
Người ta thường dùng bốn từ “vẻ đẹp không tuổi” để ngợi khen sự trẻ trung của người phụ nữ khéo giữ gìn nhan sắc. Và thị xã Quảng Yên, sau hơn hai thế kỷ ra đời, phát triển, nay cũng vươn tới tầm “nhan sắc” đó. Cảm giác thật thú vị khi đang dạo quanh những con phố sầm uất, hiện đại trong lòng thị trấn, bất ngờ nhìn thấy một ngôi nhà hai tầng kiểu Pháp khiêm tốn chen giữa dãy nhà ống cao tầng xung quanh. Bóng dáng kiến trúc phương Tây thế kỷ XIX còn thấp thoáng đâu đây trong từng mái vòm cuốn gạch rêu phong, từng cánh cửa gỗ đã tróc, mờ lớp sơn, trên vài chiếc ban công có lan can uốn hoa rỉ sét.
Người yêu thích tìm hiểu kiến trúc sẽ dễ dàng tìm thấy những ngôi nhà kiểu này trên phố Hoàng Hoa Thám, Ngô Quyền, Lê Lợi…, tại một cửa hiệu tạp hoá nhỏ xinh hay thậm chí là trụ sở UBND thị xã. Cả trăm năm đã trôi qua kể từ khi chúng được xây dựng và mưa gió, thời gian, sự thay đổi gu thẩm mĩ của người dân v.v.. đã làm diện mạo của chúng ít nhiều khác trước. Vài chục căn nhà sót lại, len lỏi giữa phố thị hôm nay, duyên dáng tạo cho thị trấn Quảng Yên nét duyên ngầm thú vị.
| Cảm giác thật thú vị khi đang dạo quanh những con phố sầm uất, hiện đại trong lòng thị trấn, bất ngờ nhìn thấy một ngôi nhà hai tầng kiểu Pháp khiêm tốn chen giữa dãy nhà ống cao tầng xung quanh. |
Hiện đại và cổ xưa, hai nét đẹp tưởng như trái nghịch nhau lại hoà trộn, bổ sung quá đỗi hài hoà trong lòng thị trấn. Ngay giữa chợ Rừng được xây dựng rộng rãi, khang trang, những sản vật đậm nét địa phương và lối bày hàng, buôn bán kiểu chợ quê xưa vẫn được người dân duy trì, ưa chuộng. Bên cạnh sầu riêng, măng cụt - những hoa trái tương đối xa xỉ đến từ miền Nam, là các thúng hàng chất đầy bánh dầy, bánh gio, là nong dâu ta chín mọng đỏ căng cùng mấy chục buồng chuối chín cây vừa được xẻ ra, bày kín trên lối đi từ mặt đường vào cửa chợ chính. Nơi đây, có những chợ quê đã hình thành từ 300 năm trước, tuổi của chợ nhiều hơn tuổi trấn lỵ, nên đến bây giờ nếp buôn bán cũ vẫn còn ăn sâu. Nó có thể làm phiền lòng những người quen tiêu dùng với thẻ ATM, nhưng lại là nét đẹp, tạo nên dấu ấn riêng trong lòng du khách...
Và “đền trong chợ, miếu bên sông”...
Là địa phương đứng đầu cả nước về mật độ di tích lịch sử, văn hoá cấp tỉnh, cấp quốc gia, Quảng Yên làm người ta ngỡ ngàng về bề dày văn hoá của thị xã. Vùng đất sông Chanh màu mỡ, bình an, tình người ấm áp là nơi lý tưởng để lịch sử, truyền thống, phong tục, tập quán của dân tộc, quê hương được bảo tồn, phát triển đến mai sau. Rải rác trong 19 phường, xã của thị trấn là hơn 20 ngôi chùa làng cùng 80 nhà thờ tổ (từ đường) có lịch sử hàng trăm năm của nhiều dòng họ. Đền chùa nhiều đến mức có thể người ta sẽ mất cả tuần nếu muốn chu đáo tới lễ ở từng nơi. Và mỗi lần đến một di tích khác nhau, cảm giác, nghĩ suy trước phong cảnh, không gian lại mỗi khác…
Đền Mẫu Thượng khiêm tốn, nhỏ xinh nằm trong lòng phố chợ Rừng, vẫn thản nhiên thanh tĩnh giữa cảnh “người trần” buôn bán và tiếng ồn từ máy móc của mấy hộ làm chả mực công nghiệp xung quanh. Tấm biển chỉ đường ven tỉnh lộ khó có thể đưa du khách tới nơi, chỉ có thể theo dấu mùi hương và hỏi đường từ các hàng ăn trên phố. Ngôi đền cổ có hai gian thờ Phật và thờ Mẫu đã gắn với chợ Rừng suốt 120 năm qua, nay rất cần được quan tâm tu bổ. Ngày qua ngày, ông thủ từ, vốn là một công nhân về hưu do mất sức, cần mẫn thay người làng coi sóc việc đèn nhang tươm tất.
Đền Mẫu chỉ là một trong số hơn 200 di tích lịch sử, văn hoá cấp tỉnh và quốc gia đã được cấp chứng nhận ở Quảng Yên. Nơi đây, còn có những lễ hội, địa danh mà cái tên và sự hấp dẫn đã vươn ra ngoài tỉnh, huy hoàng lưu danh trong trang vàng lịch sử đất nước. Sẽ là thiếu sót lớn nếu không đến thăm cụm di tích lịch sử chiến thắng Bạch Đằng, bao gồm bãi cọc Bạch Đằng, đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà và hai cây lim giếng Rừng cổ thụ - chứng tích của chiến thắng Nguyên Mông lừng lẫy năm xưa.
Lễ hội Bạch Đằng năm nay cũng hướng tới niềm vui tái lập thị xã. Miếu Vua Bà gắn với huyền thoại về bà cụ hàng nước năm xưa mách lịch thuỷ triều lên xuống, giúp Trần Hưng Đạo dụng kế đóng cọc lim đánh tan thuyền giặc, nay được mở rộng về quy mô, quy hoạch thật khang trang, đẹp đẽ. Miếu và đền vẫn giữ được nét trang nghiêm, cổ kính như trước, nằm bên bờ sông nay được xây kè chắc chắn. Một khoảng sân rộng rãi sẵn sàng cho mỗi khi tổ chức lễ hội. Chiều về bên bờ sông lộng gió, lá cờ xí rực rỡ tung bay...
Chuyến du ngoạn Quảng Yên sẽ kết thúc vừa đẹp với việc vào thăm bảo tàng Bạch Đằng nằm ngay trung tâm thị xã, ngắm nhìn toàn cảnh chiến thắng lừng danh và chiêm ngưỡng thành quả của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thị xã những năm đổi mới qua triển lãm ảnh vốn được mở cửa từ đầu năm. Tình cờ, chúng tôi bắt gặp hàng chục em học sinh Trường THPT Bạch Đằng đang có mặt tại sảnh lớn của bảo tàng, tập luyện hăng say cho tiết mục hợp xướng trong chương trình kỷ niệm 210 năm thành lập thị xã vào ngày tới đây. Các em vừa háo hức chỉ cho nhau xem vị trí trường mình trên bàn mô tả trận chiến, vừa cùng nhau ôn lại những câu hát mình vừa học trong bài hát Bạch Đằng Giang:
“Đây Bạch Đằng Giang sông hùng dũng
Của nòi giống Tiên Rồng
Giống Lạc Hồng, giống anh hùng,
Nam Bắc Trung
…
Hồn nước vẫn sống với trời non nước
Ngày nay ta noi khắp gương anh hùng
Dù khó thấy mấy quyết cùng nhau bước
Làm cho gió biết cháu con nòi giống tiên long”.
Đỗ Ngọc Bích
