“Thư viện cụ Tuyển” là tên mà bà con dân phố đường Thanh Niên (phường Cẩm Thành, TP Cẩm Phả) trả lời khi tôi hỏi đường đến nhà cụ Phạm Văn Tuyển “danh kỳ” Đất mỏ từ năm 1969. Ngôi nhà nằm sâu trong một con ngõ có cổng chào ghi “Thư viện Bái Tử Long. Câu lạc bộ gia đình văn hoá thể thao”. “Nhà cụ Tuyển cờ” có cái cổng to bằng gỗ, sơn đỏ thẫm như cái cổng làng; khuôn viên rộng rãi và nhiều cây xanh. Một gian phòng rộng trong ngôi nhà bề thế của cụ Tuyển có gắn tấm biển “Thư viện Bái Tử Long”.
Tôi hỏi cụ Tuyển: “Danh kỳ như cụ, hết đam mê cờ rồi hay sao mà cụ lại mở thư viện tại gia?”. Trầm ngâm một lát, cụ bảo: Thế hệ chúng mình đều đã sống hết một thời bao cấp, cái gì cũng thiếu. Sách ngày ấy quý lắm. Lương ít, còn để nuôi con, làm sao có thể bỏ ra gần nửa tháng lương để mua một cuốn sách hay. Chỉ còn cách đến thư viện, dù phải xếp hàng đợi mượn được sách. Bây giờ cuộc sống đã cải thiện nhiều, lại gặp thời bùng nổ kỹ thuật thông tin, cả thế giới thu gọn vào máy tính. Giới trẻ bây giờ sướng thật, chuyện đông, tây, kim, cổ, trò chơi game, vào google là có đủ mọi thứ, cả cái hay và cái dở. Sách bây giờ còn rất ít người coi trọng, mà sách đâu có thiếu. Đành rằng tin học đang mở ra chân trời mới cho giới trẻ, song văn hoá đọc mới mang lại lợi ích thiết thực cho cả một đời người, nhất là những người mê sách.
Cụ kể: Từ đầu năm 2011 có nhà rộng, cụ đề xuất với các lãnh đạo địa phương, Hội VHNT và Thư viện Quảng Ninh xin mở thư viện tại nhà, tất cả đều ủng hộ. Tên của thư viện do ông Lê Toán lúc đó là Giám đốc Sở VHTT, sau là Chủ tịch Hội VHNT tỉnh đặt. Thư viện Quảng Ninh lo mọi thủ tục hành chính cho Thư viện ra đời vào tháng 6-2011. Ông Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam cho xe chở 2.000 cuốn sách của Nhà xuất bản Văn học ủng hộ; Thư viện Quảng Ninh cũng ủng hộ 1.000 cuốn sách. Thế là cụ có một kho sách to được bầy kín 2 giá đựng sách do con trai cụ ủng hộ. Các con cụ còn ủng hộ bàn đọc hình bầu dục, ghế ngồi có đệm lót. Phòng đọc rộng rãi, có đủ quạt mát và không gian thoáng đãng, yên tĩnh cho người đọc. Ngày khai trương Thư viện, ông Đặng Huy Hậu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh và ông Vũ Ngọc Giao, Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ cắt băng khánh thành.
Cụ Tuyển năm nay 84 tuổi, là Phó Chủ tịch Hội cờ Quảng Ninh từ ngày Hội thành lập đến nay. Cụ bảo, đam mê cờ của cụ vẫn như xưa. Cụ dạy trẻ đánh cờ không mất tiền, tạo cơ hội cho người đọc sách cũng không mất tiền. Cứ ngày thứ bảy và chủ nhật, Thư viện mở cửa từ sáng đến chiều. Mỗi ngày có vài chục người, cả người lớn và trẻ em đến Thư viện đọc, mượn sách. Nếu cụ bận việc cờ thì có “thủ thư nghiệp dư” giúp đỡ. Gần 3 năm ra mắt người đọc, đến nay có khoảng vài nghìn lượt độc giả tới “Thư viện cụ Tuyển”. Cụ đang thực hiện “Thư viện đưa sách đến người đọc”. Cụ cho Nhà văn hoá khu 7A (phường Cẩm Thịnh, TP Cẩm Phả) và Nhà văn hoá Đẩu Sơn 1 (quận Kiến An, TP Hải Phòng) - quê hương của cụ, mỗi nơi mượn 500 đầu sách, cuối năm đổi sách mới. Cụ tâm sự: “Dù tuổi đã cao, nhưng để duy trì trí óc minh mẫn, tôi vẫn chơi cờ, đánh bóng bàn, tiếp tục niềm đam mê đọc sách như thời ngày xưa. Văn hoá đọc phải tồn tại”.
Vào phòng đọc của “Thư viện cụ Tuyển”, gặp các cháu học sinh mấy khu phố gần đó đang cắm cúi đọc sách. Đứa 8 tuổi đọc truyện tranh, mấy đứa lớn hơn thì đọc “Lời nói của tuổi trẻ”, “Truyện ngắn chọn lọc 2007”... Ông Vũ Xuân Quí, 65 tuổi, bạn vong niên “cờ và sách” của cụ Tuyển, cũng đang ngồi đọc sách tại đây, bảo: “Tôi phải đọc hết kho sách của cụ Tuyển. Không có sách thì không có tri thức mà…”.
Nguyễn Gia Phong (CTV)
