Nghệ sĩ Tiến Mác (Đoàn Nghệ thuật Cải lương Quảng Ninh) cùng nghệ sĩ Vũ Thị Minh Huệ (Đoàn nghệ thuật chèo Quảng Ninh) vừa được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân hôm 10-1 tại Hà Nội. Đây là lần đầu tiên cải lương Quảng Ninh có nghệ sĩ được phong tặng danh hiệu cao quý này...
Nói đến nghệ sĩ cải lương ở khu vực miền Bắc, người ta nhớ ngay đến Tiến Mác bởi anh là một trong số rất ít người hát cải lương “nhuyễn như cải lương Nam gốc”. Vũ Tiến Mác sinh năm 1960, quê ở Thái Bình, trong một gia đình không có ai làm nghệ thuật. Thế nhưng, Tiến Mác lại đắm đuối với cải lương vốn không phải là loại hình sân khấu có thế mạnh ở quê hương ông. Ông bảo, cái duyên đưa ông đến với sân khấu cải lương là khi được nghe bài cải lương “Ngợi ca chị Võ Thị Sáu”. Ông mê bài hát đó nên tìm cách nghe đi nghe lại, sau đó còn trình bày nó khi dự thi vào Trường Trung cấp Sân khấu Điện ảnh và đã trúng tuyển. Đó là vào năm 1976, Vũ Tiến Mác vào học khoá trung cấp diễn viên cải lương. Ở trường, người ta lại thấy có một chàng trai trẻ là Tiến Mác thường ngồi trên bãi cỏ mê đắm nghe cải lương mỗi buổi chiều ở loa công cộng. Nghe mãi rồi thuộc lời và hát theo. “- Cứ thế cải lương ngấm vào máu tôi, làm tôi say mê, không thể nào cưỡng nổi” - NSND Tiến Mác tâm sự.
Năm 1980, ông ra trường và chuyển về quê công tác tại Đoàn Nghệ thuật Cải lương Thái Bình. 16 năm sau ông chuyển về Đoàn Nghệ thuật Cải lương Quảng Ninh và gắn bó với Đoàn từ đó cho đến nay. Và thật thú vị khi mảnh đất công nghiệp sôi động Quảng Ninh lại giúp chất giọng cải lương của Tiến Mác có điều kiện phát triển. Nghe Tiến Mác hát, người ta cảm nhận ông đã bắt đúng nhịp của phong cách cải lương Quảng Ninh ở chỗ tiết tấu nhanh, khoẻ, tốc độ cao, không có cái vẻ uỷ mị vốn là nét đặc trưng của cải lương Nam. Tiến Mác kể ông rất hạnh phúc khi có lần hát giọng cải lương Quảng Ninh mà nhiều khán giả miền Nam vẫn rất say sưa chăm chú lắng nghe, có người còn xúc động rơm rớm nước mắt.
Với gương mặt khả ái, phúc hậu, NSND Tiến Mác thường được giao làm kép chính trong nhiều vở cải lương của Đoàn Nghệ thuật Cải lương Quảng Ninh như: “Người đi trước”, “Nát một đời hoa”, “Cung phi Điểm Bích”, “Phù Vân”, “Người đàn bà trên cỏ”, “Sắc phù dung”, “Người yêu tôi là hoa hậu”, “Hoa xương rồng” “Trạng Lợn”, “Người đàn bà 13 bến nước” v.v.. Tuy đóng nhiều vai có tính cách đơn tuyến, nhưng Tiến Mác cũng còn tỏ ra rất hợp với một số vai diễn đa diện, có nội tâm phức tạp. Mới đây, khi vào vai Lãng trong vở cải lương “Người đàn bà 13 bến nước”, Tiến Mác đã nhập vai và diễn tả rất thành công nhân vật anh bộ đội có kiểu diễn biến tâm lý phức tạp, giằng xé... Bởi thế trong những đợt vào Nam biểu diễn, Tiến Mác đã chinh phục được nhiều nghệ sĩ cải lương gạo cội ở miền Nam, họ nể trọng giọng hát của ông.
Là người có thâm niên diễn xuất, Tiến Mác luôn đóng góp ý kiến để nâng cao chất lượng vở diễn, kèm cặp, hướng dẫn chỉ bảo các diễn viên trẻ mới vào nghề. Cho đến tận bây giờ, ông vẫn duy trì thói quen “ăn ngủ với cải lương”. Cứ sáng ra mở mắt là ông mở đài để nghe cải lương, chưa ăn sáng, chưa lấy giọng, ông đã hát. Đêm đến lại mở cải lương nghe cả khi đi ngủ. Đặc biệt, ông rất kỹ tính, đã lên sân khấu thì hát bằng “hơi bụng”, dù rất tốn sức chứ kiên quyết không hát bằng “hơi cổ”. Tiến Mác bảo, cũng may, trời phú cho mình có sức khoẻ tốt nên vẫn hát nhiều mà chẳng bao giờ thấy mệt.
Say nghề là vậy nhưng làm một nghệ sĩ sân khấu, nhất là nghệ sĩ cải lương ở phía Bắc, trong bối cảnh sân khấu thoái trào, NSND Tiến Mác phải đối diện với bao khó khăn vất vả. Khi đứng trên sân khấu, vào vai ông vua, bà chúa, quan lại, tướng lĩnh hay trạng nguyên v.v.. được khán giả hồ hởi đón nhận, người nghệ sĩ lại mơ giấc mơ đổi đời. Thế nhưng, khi bước xuống sân khấu thì cuộc đời thực lại trái ngược hoàn toàn. Có lần nghệ sĩ Tiến Mác tâm sự: “- Ngày trước khi con cái còn nhỏ cứ mỗi lần đi xa biểu diễn lại phải về quê đón mẹ ra trông cháu. Bây giờ con cái lớn khôn thì mình đã có tuổi mất rồi. Thêm nữa, đời sống nghệ sĩ sân khấu lại rất nghèo. Chỉ quẩn quanh lo cơm áo gạo tiền cũng đủ mệt. Nếu không yêu nghề chắc chẳng trụ lại được chứ đừng nói đến phát triển…”.
Tôi hỏi sao trước đây có lời mời vào Sài Gòn làm việc ông lại từ chối, Tiến Mác bảo: “- Tôi không thể ra đi vì còn cả một “đoàn tàu” là vợ và các con tôi. Nhưng trên hết, tôi yêu và gắn bó với mảnh đất này”. Ở lại Quảng Ninh, Tiến Mác có một tổ ấm hạnh phúc, vợ ông, nghệ sĩ Bích Liên cũng là diễn viên của Đoàn Nghệ thuật Cải lương Quảng Ninh. Các con ông đều thành đạt và đều có năng khiếu nghệ thuật; con trai út của ông vừa được nhận vào làm việc tại Nhà hát múa rối Trung ương. Em vợ Tiến Mác là NSƯT Thanh Ngoan, một giọng hát chèo nổi tiếng, hiện là Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam.
Trong nghiệp diễn của mình, Tiến Mác đã được trao 4 huy chương vàng, 4 huy chương bạc và nhiều giải thưởng khác. Năm 2001 ông đã được UBND tỉnh phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Vùng mỏ, đến năm 2007, ông vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Sau danh hiệu này, Tiến Mác còn đoạt 2 huy chương vàng nữa trong các vở “Phù Vân” (năm 2009) và “Người đàn bà 13 bến nước” (năm 2013). Đến đầu năm 2016, ông là một trong 2 diễn viên sân khấu đầu tiên của Quảng Ninh được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Đây là nguồn động viên rất lớn không chỉ với riêng cá nhân diễn viên, với cải lương Quảng Ninh mà còn là niềm vinh dự với sân khấu tỉnh nhà.
Phạm Học
