Trong vòng 10 năm trở lại đây, ngành Than đã liên tục bứt phá và hình thành nên một hệ thống tư duy kinh tế và quản lý sản xuất - kinh doanh mới, qua đó đã xoá bỏ mối liên kết hành chính giữa công ty mẹ và công ty con mà thay vào đó là mối liên kết tài chính, đầu tư thông qua bằng những hợp đồng kinh tế.
Từ chỗ chỉ sản xuất than, TKV đã từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh doanh ngành nghề bằng các hình thức tự đầu tư, hợp tác đầu tư với các tổng công ty và tập đoàn kinh tế khác, mở hướng đầu tư vào những lĩnh vực như điện; chế tạo và lắp ráp các loại xe ô tô vận tải, máy xúc điện, đóng tàu; vật liệu nổ công nghiệp; vật liệu xây dựng; kính; các hoạt động dịch vụ du lịch, khoa học công nghệ, tài chính, đặc biệt là khai thác, chế biến khoáng sản và luyện kim... Đặc biệt, trong năm vừa qua trước những khó khăn của nền kinh tế thế giới nói chung và nền kinh tế đất nước nói riêng, TKV vẫn duy trì được nhịp độ sản xuất, đảm bảo đủ việc làm cho người lao động.
Một góc mặt bằng sản xuất Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV.
Một đồng chí lãnh đạo TKV cho biết: “Để ổn định phát triển và đảm bảo đủ công ăn việc làm cho người lao động trước những khó khăn chung của nền kinh tế thế giới, thời gian vừa qua chúng tôi đã tập trung mọi nỗ lực đẩy mạnh sản xuất và quản trị chặt chi phí cũng như tiết kiệm tiêu dùng: từ cơ quan quản lý Tập đoàn đến các đơn vị thành viên đều đã tổ chức, bố trí lại lao động cho phù hợp với từng vị trí sản xuất để đạt được hiệu quả cao nhất; sử dụng máy biến tần và khởi động mềm để tiết kiệm điện; sử dụng phụ gia nanô trong dầu diezel để tiết kiệm nhiên liệu và tập trung bơm nước vào ban đêm để góp phần bình ổn lưới điện và được hưởng giá điện thấp đồng thời đẩy mạnh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư hiệu quả”. Với mục tiêu “Từ tài nguyên khoáng sản và nguồn nhân lực đi lên giàu mạnh” và phương châm “Phát triển hài hoà và thân thiện với môi trường, với địa phương và cộng đồng, với đối tác bạn hàng và hài hoà trong nội bộ”; phấn đấu đến năm 2020 trở thành tập đoàn kinh tế hiện đại tầm cỡ thế giới trên nền công nghiệp than, khoáng sản. TKV đang tập trung đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng giao thông và cải tạo môi trường, khắc phục cho được sự bất cập giữa kết cấu hạ tầng và sự gia tăng sản lượng than như: cải tạo môi trường, cảnh quan bãi thải Nam Đèo Nai, sông Mông Dương; trồng cây cải tạo môi trường khu vực Nam Khe Sim, bãi thải Nam Lộ Phong; cải tạo môi trường cảnh quan Nhà máy Tuyển than Nam Cầu Trắng: nâng cao năng lực vận tải tuyến đường sắt Vàng Danh - Điền Công; xây dựng hệ thống hạ tầng đường vận chuyển chuyên dụng; trồng cây phủ xanh các bãi thải mỏ ứng vốn cho lâm trường trồng rừng gỗ trụ mỏ... Song song với quá trình trên, TKV và các công ty thành viên đã đầu tư đổi mới công nghệ theo hướng cơ giới hoá, tự động hoá nhằm đảm bảo an toàn, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Nhiều dự án đã hoàn thành đầu tư và đưa vào sử dụng như mở rộng một số khu vực mỏ Vàng Danh, Dương Huy: dây chuyền bốc rót tại Nhà máy tuyển than và cảng Cẩm Phả; dây chuyền cơ giới hoá khai thác than trong lò chợ ở Công ty Than Khe Chàm, Dương Huy, Vàng Danh hiện trong tập đoàn đã có gần 20 máy Com bai đào lò loại AM-45 và AM-50 đang hoạt động tại các gương lò vùng Quảng Ninh. Đội ngũ thợ đã thích nghi nhanh với công nghệ sản xuất mới như đào lò bằng máy, chống lò bằng giàn chống thuỷ lực: khai thác lộ thiên sử dụng phương pháp nổ mìn hiện đại kết hợp với các loại ô tô có trọng tải từ 35 đến 96 tấn và máy xúc thủy lực gầu ngược có dung tích 12m3/gầu để vận chuyển than, đất.
Để đáp ứng thoả mãn các nhu cầu về than của nền kinh tế, ngoài đầu tư nâng cấp các mỏ, nhà máy tuyển than hiện có, TKV đã tập trung xây dựng một số mỏ mới nhằm đạt tổng công suất trên 50 triệu tấn than vào năm 2010 như mỏ Khe Chàm ll, Khe Chàm III, Khe Chàm IV (công suất từ 1,5 đến 2 triệu tấn/năm); mỏ Trung tâm Ngã Hai (1-1,5 triệu tấn/năm); mỏ Đông Đứng, Đông Tràng Bạch (Mạo Khê), mỏ Bắc Cọc Sáu (Cẩm Phả) công suất 600 nghìn tấn/năm. Bên cạnh việc xây dựng các mỏ than mới, TKV cũng được Thủ tướng Chính phủ cho phép đầu tư tại TX Cẩm Phả một tổ hợp công nghiệp môi trường để tái chế, tái sử dụng chất thải (Nhà máy xử lý nước thải mỏ; Nhà máy nhiệt điện chạy bằng hỗn hợp xít thải và than xấu có nhiệt năng thấp (2 x 135W, cung cấp điện cho các mỏ than); Nhà máy sản xuất gạch. Ngành Than cũng đã đột phá trong việc biến than xấu thành điện năng như sử dụng các loại than xấu có độ tro lên đến 50% với công nghệ tầng sôi tuần hoàn kết hợp với đá vôi để khử lưu huỳnh, phát điện ngay tại các nơi có mỏ than như các nhà máy điện: Na Dương (Lạng Sơn), Cao Ngạn (Thái Nguyên); Sơn Động (Bắc Giang); Mạo Khê; Cẩm Phả (600 MW). Ngoài việc bỏ vốn tự đầu tư TKV còn tham gia góp cổ phần với Tập đoàn Điện lực Việt Nam xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng; Nhiệt điện Quảng Ninh... đồng thời liên doanh với Tập đoàn AES (Mỹ) xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Mông Dương. Các công ty cơ khí của Tập đoàn đã chuyển hướng từ sửa chữa sang chế tạo đồng thời hợp tác với nước ngoài lắp ráp, chế tạo các thiết bị khai thác mỏ hiện đại phục vụ cơ giới hoá các mỏ hầm lò và các thiết bị phi tiêu chuẩn cho các nhà máy điện, xi măng đã hợp tác với nước ngoài trong lĩnh vực lắp ráp xe tải nặng và xe chuyên dùng. Công ty Đóng tàu TKV đã đóng thành công và bàn giao cho khách hàng đưa vào hoạt động nhiều đoàn sà lan có trọng tải trên 1.000 tấn, tàu có trọng tải từ 7.000 đến 15.000 DWT.
Cùng với cơ khí, TKV còn được Chính phủ cho phép sản xuất, cung ứng vật liệu nổ công nghiệp và làm dịch vụ trọn gói khoan, nổ mìn theo yêu cầu của khách hàng được phép sử dụng. Ngoài ra TKV còn chủ trì và triển khai dự án phát triển ngành công nghiệp nhôm ở Tây Nguyên. Tháng 7 vừa qua, Tập đoàn đã tổ chức khởi công xây dựng Nhà máy Alumin (giai đoạn I) thuộc Dự án tổ hợp Bauxit-nhôm Lâm Đồng với công suất 600.000 tấn alumin/năm và sắp tới sẽ khởi công dự án alumin Nhân Cơ tại tỉnh Đăk Nông (đã ký được hợp đồng với các đối tác bao tiêu sản phẩm trong vòng 30 năm). Để thực hiện dự án phát triển ngành công nghiệp nhôm ở Tây Nguyên. TKV đang tập trung xây dựng tuyến đường sắt kéo dài từ tỉnh Đăk Nông qua Lâm Đồng xuống đến cảng biển ở Bình Thuận với tổng vốn đầu tư khoảng 1,3 tỷ USD. Cùng với đó, TKV sẽ đầu tư hoặc liên danh đầu tư các dự án điện phân nhôm. Cụ thể, TKV sẽ xây dựng Nhà máy điện phân nhôm thuộc tổ hợp bôxit nhôm Lâm Đồng có công suất giai đoạn 1 là 100.000 tấn/năm với tổng vốn đầu tư khoảng 250-300 triệu USD; nhà máy điện phân nhôm Bình Thuận với công suất ban đầu là 300.000 tấn/năm, tổng vốn đầu tư khoảng 750-900 triệu USD; Nhà máy điện phân nhôm Quảng Ninh có công suất giai đoạn 1 là 300.000 tấn/năm, tổng vốn đầu tư khoản 750-900 triệu USD (dự kiến đặt tại Khu Công nghiệp Cảng biển Hải Hà). Bên cạnh các dự án đang được đẩy mạnh triển khai. Tập đoàn và các đơn vị thành viên đang tích cực chuẩn bị đầu tư một số dự án khoáng sản và luyện kim theo quy mô công nghiệp, sử dụng công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường. Có thể nói rằng TKV đã và đang khẳng định được vị thế của mình trên đường trở thành tập đoàn kinh tế hiện đại tầm cỡ thế giới trên nền công nghiệp than, khoáng sản.
