Giấy dó là loại giấy sản xuất từ vỏ những cây dó theo quy trình thủ công, được dùng nhiều trong mỹ thuật dân gian Việt Nam, đặc biệt là để làm giấy điệp cho tranh Đông Hồ, viết thư pháp v.v.. Với mỹ thuật hiện đại, các hoạ sĩ ít dùng giấy dó để vẽ. Tuy nhiên, ở Quảng Ninh, nhóm hoạ sĩ Hòn Gai lại rất thích sử dụng loại giấy này để vẽ Vịnh Hạ Long. Họ đặt tên cho các bức tranh này là tranh giấy dó Hạ Long...
Nhóm hoạ sĩ Hòn Gai gồm 3 hoạ sĩ là Nghiêm Vinh, Tùng Lâm và Việt Hùng. Vẽ tranh về Hạ Long vừa là sở thích, niềm đam mê của các anh, lại cũng là phương kế sinh nhai của họ trong suốt mấy chục năm qua. Trên hành trình tự đổi mới mình trong cách thể hiện Vịnh Hạ Long không ít hoạ sĩ rơi vào lối mòn, tự nản lòng dừng bước. Riêng nhóm hoạ sĩ Hòn Gai vẫn tiếp tục dấn thân với những trải nghiệm khám phá mới.
Các chất liệu được họ sử dụng chủ yếu là sơn dầu, bột màu, thuốc nước, acrylic v.v.. Từ năm 2009, họ bắt đầu tìm tòi phương thức thể hiện Hạ Long trên tranh giấy dó và in độc bản. Những chất liệu sơn dầu, bột màu v.v. đều được họ vẽ trên giấy dó. Nhưng có lẽ phù hợp nhất vẫn là mực nho bởi nó chuyển tải được những đường nét kỳ ảo, hùng vĩ và mộng mơ với bóng núi, con thuyền, sóng nước lăn tăn của Vịnh Hạ Long. Cơ duyên đưa họ đến với dòng tranh này xuất phát từ cuộc tuyển chọn tranh về Hạ Long đưa sang triển lãm ở Pháp do khách sạn Novotel Hạ Long tổ chức. Nhóm hoạ sĩ Hòn Gai đã thử nghiệm vẽ mực nho trên giấy dó gửi đi và được du khách đánh giá cao, đặt mua nhiều. Từ đó họ tập trung khai thác thế mạnh loại tranh này. Với sự lao động miệt mài, nhóm hoạ sĩ Hòn Gai đã làm chủ được độ loang, độ thấm của mỗi vết mực nho trên tờ giấy dó truyền thống, từ đó chuyển tải đến người xem cái bảng lảng, mơ hồ và kỳ vĩ của Vịnh Hạ Long.
Cùng chung một chất liệu, một đề tài nhưng mỗi hoạ sĩ trong nhóm lại có một lối vẽ riêng. Nếu như hoạ sĩ Việt Hùng hoài niệm tìm về một Hạ Long xưa với cánh buồm nâu, với những người chèo đò, người kéo lưới v.v. mờ ảo trong sương sớm, thì Nghiêm Vinh lại mạnh mẽ sôi động và chân thực với Hạ Long nay; còn hoạ sĩ Tùng Lâm thì lại ưa lối vẽ trừu tượng giàu sức gợi trên nền đen trắng chủ đạo… Bởi thế có thể nói tuy cùng chung đề tài, chất liệu nhưng khi đến thăm phòng tranh của họ, ta không thấy sự đơn điệu lặp lại nhàm chán.
Nhóm hoạ sĩ Hòn Gai đã từng tổ chức các cuộc triển lãm hội hoạ, bày bán tranh ở làng chài Vung Viên, vẽ tranh theo lối trực hoạ ở các lễ hội, các sự kiện tập trung đông người v.v.. Tranh mực nho giấy dó có độ bền cao, nhẹ dễ vận chuyển nên được du khách nước ngoài rất ưa chuộng. Để tạo điều kiện thuận lợi cho du khách dễ vận chuyển khi mua làm quà lưu niệm, các hoạ sĩ thường làm tranh có kích thước không lớn; thậm chí có bức chỉ như một tấm bưu thiếp… Đặc biệt, tranh vẽ hai màu đen trắng chiếm số lượng lớn trong số tranh ở đây, chủ yếu các bức này vẽ bằng chất liệu mực nho, giấy dó, hơi giống tranh thuỷ mặc. Đối tượng phản ánh trong tranh là hình ảnh thuyền buồm và biển hay non nước Hạ Long. Con người cũng chỉ là điểm nhấn nhỏ sinh động trong khung cảnh thơ mộng của tranh. Theo các hoạ sĩ cho biết, đây là loại tranh rất thu hút khách, nhất là khách du lịch đến từ châu Âu.
Hiệu quả ứng dụng của dòng tranh mực nho giấy dó đã ngày càng thể hiện rõ rệt hơn. Vừa qua, 2 trong 3 hoạ sĩ của nhóm hoạ sĩ Hòn Gai đã đoạt giải nhì (không có giải nhất) trong cuộc thi “Sáng tạo các sản phẩm du lịch phục vụ tiêu thụ sản phẩm và quảng bá thương hiệu Quảng Ninh”. Đặc biệt, các tác phẩm dự thi của họ đều là tranh vẽ Hạ Long và cũng là sự cách tân trên nền chất liệu mực nho giấy dó. Trao đổi với chúng tôi, hoạ sĩ Nghiêm Vinh không giấu tham vọng khi muốn xây dựng thương hiệu riêng cho dòng tranh vẽ mực nho giấy dó Hạ Long. Ông mong muốn khi nhắc đến tranh mực nho giấy dó là người ta nhớ ngay đến Vịnh Hạ Long, đến nhóm hoạ sĩ Hòn Gai...
Phạm Học
