Ngày 12/6, Đại hội Chi hội Văn học khóa XI, nhiệm kỳ 2019-2024 đã thành công tốt đẹp, hứa hẹn nhiều khởi sắc cho văn học Quảng Ninh. Báo Hạ Long đã ghi lại một số ý kiến chia sẻ của văn nghệ sĩ sau đại hội này.
Nhà văn Trần Tâm, Ủy viên BCH Chi hội Văn học:
“Phải nâng niu quý trọng tài năng trẻ”
Lực lượng viết văn của chúng ta nói chung đều đã cao tuổi. Việc trau dồi kiến thức, bồi đắp năng lực sáng tạo hạn chế. Lớp kế tiếp vừa thiếu vừa yếu, chưa lấp được những khoảng trống vắng. Chúng ta cũng chưa quan tâm nâng đỡ dìu dắt những mầm non chồi mới mà thường tùy ý mặc lòng. Ngay cả trong đội ngũ cao tuổi, do lý do tuổi cao sức yếu, nhiều người không hết lòng với văn chương, đã có những biểu hiện chểnh mảng, không thiết tha sáng tác nữa.
Trong văn học, vấn đề quan trọng và đáng bàn là làm sao chúng ta sáng tạo ra tác phẩm có giá trị lâu bền với thời gian. Phấn đấu để có những tác phẩm giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật là công việc trung tâm và cấp bách số một đối với mỗi người sáng tác, là sự kết tinh đẹp đẽ của tài năng và tâm huyết sáng tạo. Hiện nay, những trường hợp xả thân cho văn học ngày càng hiếm, thậm chí không có. Chúng ta đã sống, đã hết lòng hết sức cho những sáng tác của chúng ta chưa? Tôi nhớ trong cuộc thi thơ năm 2004 của Báo Hạ Long, chúng ta đã thấy nhú lên những tài năng lấp lánh, nhiều triển vọng được sự chú ý của lớp lớp người nhưng càng về sau càng mờ nhạt, thậm chí không thấy xuất hiện trở lại, gây nên sự tiếc nuối trong lòng nhiều bạn đọc. Hơn ở đâu hết, văn học là lĩnh vực của tài năng. Lảng tránh vấn đề tài năng tức là quay lưng lại với văn học. Tài năng thực sự bao giờ cũng rất hiếm. Tài năng xuất chúng càng hiếm hơn. Không quý trọng và tạo điều kiện cho tài năng phát triển thì xã hội không thể phát triển.
Nhà văn Đặng Thị Thúy, Ủy viên BCH Chi hội Văn học:
“Hãy tiếp cận và giải nghĩa được những “mật mã văn hóa” của vùng đất”
Văn học viết về biên giới hải đảo còn hạn chế một phần là do địa hình tỉnh ta đa dạng, trải dài, điều kiện giao thông đi lại ở những vùng cao, biên giới có những nơi còn khó khăn; lực lượng sáng tác tại chỗ ở các địa phương còn thiếu vắng, chưa thực sự dành nhiều thời gian và tâm huyết cho nghề viết. Những nhà văn, nhà thơ có tài năng, có năng lực sáng tác tốt thì tuổi đời lại cao, hạn chế về sức khỏe nên khó có điều kiện dành nhiều thời gian, công sức để đi nhiều, đi xa đến các địa bàn vùng núi, biên giới nhằm thâm nhập thực tế, trải nghiệm thu thập tư liệu và lấy cảm hứng sáng tác. Lực lượng sáng tác trẻ trong tỉnh lại không nhiều, hầu hết hiện nay đều là viên chức, công chức nên đều phải tập trung làm công việc chuyên môn, không phải là người viết văn chuyên nghiệp.
Để văn học về đề tài miền núi, biên giới và hải đảo có những khởi sắc mới và đến được với đồng bào, đòi hỏi sự dấn thân quyết liệt hơn nữa, bứt phá để tạo ra những điểm nhấn và dấu ấn cá nhân đậm nét hơn nữa trong sáng tác văn học. Mỗi văn nghệ sĩ cần khắc phục những khó khăn trước mắt, bằng niềm đam mê của mình, thực hiện khám phá, trải nghiệm, thâm nhập thực tế để có những hiểu biết sâu sắc, tiếp cận và giải nghĩa được những “mật mã văn hóa” của vùng đất, cuộc sống, con người miền biên giới, hải đảo. Người sáng tác văn học cũng cần dành thời gian nhất định để nghiên cứu tài liệu, đọc nhiều tác phẩm văn chương đương đại để tiếp cận những xu thế, phong cách sáng tác mới; phối hợp, đoàn kết, hỗ trợ lẫn nhau trong sáng tác, xuất bản và giới thiệu, quảng bá tác phẩm; quan tâm phát hiện, bồi dưỡng, dìu dắt những cây viết trẻ để họ từng bước trưởng thành. Để văn nghệ sĩ làm tốt nhiệm vụ của mình, cần thường xuyên tổ chức các cuộc tập huấn nâng cao nghiệp vụ sáng tác, các cuộc hội thảo về đề tài miền núi; tổ chức cho hội viên tham gia các trại sáng tác, các chuyến đi thực tế tại các vùng biên giới, hải đảo. Cần có giải pháp và định hướng khuyến khích các văn nghệ sĩ là người dân tộc thiểu số sáng tác các tác phẩm văn học bằng tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình, tạo môi trường nuôi dưỡng cảm hứng sáng tạo và để tiếp tục giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của chính họ trong sáng tác văn học.
Nhà văn Dương Phượng Toại, Chi hội Phó Chi hội Văn học:
“Tiếp lửa cho văn nghệ sĩ từ các trại sáng tác”
Trại sáng tác thực sự vô cùng cần thiết, nó đã bồi dưỡng, thay đổi cho chúng tôi cách cảm, cách nghĩ và kỹ năng viết. Qua các chuyến đi gần hay xa, văn nghệ sĩ đã chứng minh và biến ý tưởng thành hiện thực. Đến các miền quê trong tỉnh ta đây thôi, chúng tôi đã được tiếp xúc, trải nghiệm nhiều tư liệu cuộc sống đất và người. Đi du thủy trên sông Bạch Đằng, các tác giả hiểu thêm vùng sông nước quanh đảo Hà Nam, đầm bãi Nhà Mạc TX Quảng Yên liên quan tới các chiến thắng quân xâm lược trên sông Bạch Đằng của các triều đại và tương lai các dự án phát triển kinh tế xã hội. Đến Móng Cái được hiểu cuộc sống vùng biên; sang bên kia biên giới được thấy người Việt ở làng Việt Mỹ - Giang Bình nguồn gốc Đồ Sơn, Hải Phòng. Ra đảo Vĩnh Thực được biết đời sống của chiến sĩ biên phòng. Tới đảo Quan Lạn - Vân Đồn được biết cảnh người dân biển đi cuốc sá sùng, được biết thế nào là rừng trâm trên đảo Minh Châu. Ra đảo Cô Tô được nghe tiếng ếch với dàn đồng ca mùa mưa nơi đảo xa. Về Bình Liêu được biết cửa khẩu Hoành Mô mây trắng. Về phố huyện Tiên Yên được nhớ lại con đò kéo dây năm xưa xa ngái. Về Đông Triều ta hiểu thêm sự nghiệp và thấy những giá trị của các di tích lịch sử nhà Trần cùng sự đổi mới của mảnh đất “Đệ tứ Chiến khu”...
Rồi những chuyến đi miền Trung, đi Tây Bắc, đi miền Nam, sang Lào, đến Thái Lan, Trung Quốc v.v. lòng ngẫm ngợi bao điều, ấp ủ bao nhiêu sáng tác mới. Điểm qua vậy để hiểu thêm những gì bổ ích của cuộc sống tác động và đi vào tác phẩm. Các hội viên biết ơn đối với lãnh đạo Hội các cấp qua các thời kỳ đã tổ chức những chuyến đi thực tế để có được những tác phẩm đến với công chúng. Do vậy, để nắm bắt tâm tư, tình cảm của hội viên, dù thế nào thì hội cơ sở, hội tỉnh và Liên hiệp toàn quốc các Hội VHNT vẫn nên duy trì và thêm nhiều những chuyến đi, những trại sáng tác; đặc biệt cần đầu tư đậm cho các tác giả đăng ký sáng tác công trình dài hơi. Vì đây chính là một trong những lực lượng kích cầu quan trọng, góp phần cho sáng tác thành công. Với văn nghệ sĩ được đến mọi nơi, mọi miền quê là những dịp tìm hiểu, mở rộng tầm nhìn, gắn bó và trải nghiệm vốn sống, với cách cảm, cách nghĩ và cách viết của mỗi người. Trại sáng tác vẫn là nơi tiếp lửa nhiệt tình cho văn nghệ sĩ, theo tôi nó còn là sự lưu giữ và bảo tồn xã hội bằng tác phẩm...
Nghệ sĩ Vùng mỏ, tác giả thơ Dương Tuyết Nhung:
“Cần đưa văn nghệ sĩ dấn thân vào vùng biên giới, hải đảo”
Để văn học phát triển hơn nữa cần làm tốt hơn nữa chính sách hỗ trợ sáng tác xuất bản cho hội viên. Từ trước đến nay, Hội VHNT Quảng Ninh đã sử dụng nguồn kinh phí hỗ trợ sáng tác của Chính phủ để hỗ trợ hội viên phát hành tác phẩm văn, thơ với mức từ 3 đến 5 triệu đồng một tác phẩm trở lên. Những sự hỗ trợ này đã góp phần tháo gỡ những khó khăn cho những hội viên muốn xuất bản tác phẩm của mình. Nhưng quy chế của Hội đề ra là sau khi ấn phẩm đã phát hành, hội mới xét để hỗ trợ.
Để tạo điều kiện cho những hội viên có hoàn cảnh khó khăn, theo tôi nên hỗ trợ khi hội viên đã hoàn thành bản thảo trình về Hội. Khi đã xong bản thảo, được Hội xét duyệt và hỗ trợ rồi, chắc chắn hội viên đó sẽ không còn gì đắn đo mà không phát hành tác phẩm của mình. Muốn có được nhiều tác phẩm hay cần thêm những trại sáng tác. Hàng năm, trại sáng tác của Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam, Hội VHNT tỉnh và các hội chuyên ngành đã tạo điều kiện tốt cho anh chị em được đi thực tế, có thời gian sáng tác tác phẩm mới và hoàn thiện tác phẩm còn dở dang của mình. Tuy nhiên cần tổ chức nhiều hơn những chuyến đi thực tế như hải đảo, biên giới, vùng quê xa xôi của tỉnh để văn nghệ sĩ đi sâu vào cuộc sống của nhiều tầng lớp xã hội, hiểu về văn hoá các vùng miền, nhất là các dân tộc ít người...
Tác giả trẻ Vũ Quỳnh Giao:
“Cần có những bài viết phê bình mang tính định hướng, nâng cao thị hiếu thẩm mỹ của công chúng, nhất là giới trẻ”
Đứng trước những xu hướng văn học đa dạng hiện nay, các tác giả trẻ lần đầu đến với văn chương dễ bị chạy theo những xu hướng dễ dãi, chiều theo sở thích của đa phần độc giả mà ít khi tìm tòi, thể nghiệm với những đề tài khó, mới, những đề tài phản ánh các yêu cầu bức thiết mà cuộc sống hằng ngày đặt ra. Để các tác giả trẻ Quảng Ninh tìm ra được lối đi cho mình, đóng góp cho sự thành công chung của văn học cả nước thì rất cần những định hướng rõ ràng của Hội VHNT tỉnh Quảng Ninh, những nhà văn thuộc thế hệ đi trước là những người tâm huyết với nghiệp viết, tận tụy với thế hệ trẻ. Hội VHNT tỉnh cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng tài năng văn học, nghệ thuật, nhất là những tài năng trẻ. Đối với những người sáng tác trẻ có triển vọng, cần có những hình thức riêng phù hợp để tài năng được phát huy.
Bên cạnh đó, cần có những bài viết phê bình mang tính định hướng, nâng cao thị hiếu thẩm mỹ của công chúng, nhất là giới trẻ. Cần có chuyên mục hấp dẫn trên Báo Hạ Long, Báo Quảng Ninh Cuối tuần để cho các em học sinh tham gia sáng tác và thường xuyên tiếp cận với VHNT để biết phân biệt cái hay, cái đẹp trong nghệ thuật, biết thưởng thức các giá trị VHNT. Nâng cao chất lượng các chương trình VHNT, khuyến khích, tạo điều kiện để các nhà phê bình, văn nghệ sĩ tham gia vào việc định hướng thẩm mỹ cho công chúng. Hội cần mở những trại sáng tác bồi dưỡng tài năng VHNT, đặc biệt là những tác giả trẻ, mời các chuyên gia VHNT tham dự hướng dẫn, trao đổi nghiệp vụ.
Chi hội của chúng ta từ khi thành lập cho đến nay cũng đã có nhiều tác phẩm để đời, nhiều tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, phản ánh sâu sắc tình yêu quê hương, đất nước, con người, cuộc sống; phản ánh chân thực, toàn diện hiện thực đất nước ta qua các thời kỳ lịch sử, đặc biệt trong công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển.
Thời gian tới đây, tôi cho rằng, một trong những việc rất quan trọng cần được quan tâm hơn, đó là tổ chức công bố tác phẩm và đời sống sáng tác của văn nghệ sĩ. Sau khi tác phẩm được tổ chức và công bố, cá nhân tác giả sẽ nhận được những phản hồi từ tổ chức, từ các độc giả. Trên cơ sở đón nhận các phản hồi tích cực hay ý kiến đóng góp phê bình, đòi hỏi người nghệ sĩ phải tự đổi mới mình, vừa có bản lĩnh, sự tỉnh táo, vừa có cách nhìn, cách nghĩ và phương thức thể hiện mới trong sáng tạo nghệ thuật, phù hợp với thực tiễn phát triển hiện nay. Công bố tác phẩm sẽ tạo ra khát vọng và hoài bão lớn về sự sáng tạo, đó là cơ sở để đi xa và bền vững cho những sáng tác mới. Cũng thông qua đó, cá nhân văn nghệ sĩ sẽ nhận được sự cổ vũ, khuyến khích, quan tâm sâu sắc của các cấp chính quyền, của các tổ chức, để được tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các hoạt động VHNT thông qua các cơ chế, chính sách, như: hỗ trợ tài chính, mở trại sáng tác, đi thực tế, phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng các tài năng.v.v
