Khu Di tích danh thắng Yên Tử (TP Uông Bí) với các điểm di tích nằm rải rác, xen kẽ với rừng, trải dài từ chân núi lên tới đỉnh chùa Đồng. Vì thế du khách viếng thăm các chùa chiền, am tháp cũng có dịp thưởng ngoạn thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ của rừng quốc gia Yên Tử. Trong đó, những cây tùng cổ thụ là một điểm thu hút rất độc đáo. Trên tuyến đường hành hương bộ còn có một đường Tùng với nhiều cây tùng lớn, tạo ấn tượng rất đặc biệt cho du khách. Tuy nhiên, các “lão tùng” Yên Tử đã và đang phải đối mặt với những nguy cơ dẫn đến tuyệt chủng...
Tùng Yên Tử được các nhà khoa học xác định có tuổi đời hơn 700 năm, lại phân bố chủ yếu ở các khu vực gắn với các điểm chùa, am, tháp của Yên Tử. Vì vậy, có lẽ, loài xích tùng này (còn gọi là Hoàng đàn giả) đã được trồng ở rừng Yên Tử gắn liền với sự nghiệp tu hành của các vua Trần, trong đó có vua Trần Nhân Tông tại đây. Nay, tùng Yên Tử còn là một trong số những loài thực vật nằm trong Sách đỏ Việt Nam. Theo nghiên cứu, đánh giá của các nhà khoa học vào tháng 4-2015, rừng Yên Tử có 237 cây xích tùng cổ, phân bố tập trung ở các khu vực di tích: Đường Tùng, am Dược, chùa Hoa Yên, chùa Vân Tiêu, Bảo Sái, vườn tháp Hòn Ngọc, tháp Tổ, thác Vàng, thác Bạc... Tuy nhiên, theo thời gian thì 18 “lão tùng” trong số đó đã chết trong 5 năm trở lại đây; 132 cây bị mục rỗng một phần thân, gốc, cụt ngọn, thân nghiêng, sâu bệnh hại nặng, nhiều rễ nổi. Riêng đường Tùng có 69 cây thì 7 cây đã chết đứng, 51 cây bị mục rỗng thân, gốc và sâu bệnh hại. Bên cạnh đó, tùng Yên Tử còn đối mặt với nhiều nguy cơ xâm hại khác, như bệnh xỉ mủ làm chết hoại dần phần thân gỗ, bệnh khô cành, thân do nấm...
Chính vì vậy, việc bảo tồn tùng cổ ở Yên Tử đã được các nhà khoa học cũng như dư luận lên tiếng những năm gần đây, vừa nhằm bảo vệ cảnh quan, vừa có ý nghĩa giữ gìn khí thiêng Yên Tử. Vừa qua tỉnh đã giao TP Uông Bí lập Dự án “Chăm sóc, bảo tồn các loài cây xích tùng cổ tại Rừng quốc gia Yên Tử, TP Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2016-2020”. Dự kiến Dự án có tổng kinh phí trên 27 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách tỉnh, TP Uông Bí và các nguồn vốn huy động hợp pháp khác. Anh Phạm Văn Dược, Phó BQL Di tích và Rừng quốc gia Yên Tử, đơn vị được TP Uông Bí giao thực hiện Dự án trên, cho biết: “Chúng tôi sẽ tiến hành trồng thay thế 50 cây, trong đó có 18 cây xích tùng đã bị chết gần đây. Đồng thời, nghiên cứu trồng bổ sung một số cây tại đường Tùng cổ hiện nay, trồng tại vị trí các cây tùng đã chết trước đây chưa được trồng lại và có thể triển khai trồng mới tại một số điểm khác gắn với các điểm chùa, am, tháp của Yên Tử”.
Nói cụ thể về cách “điều trị” đối với các “lão tùng” bị bệnh, anh Dược cho biết: Các cành đã chết khô đều phải cắt bỏ, đồng thời cắt tỉa những cành bị sâu bệnh hại, những cành bị tổn thương, có nguy cơ gãy rụng khi có gió bão. Để bảo vệ xích tùng, cũng sẽ cắt tỉa những cành cây lân cận đang cạnh tranh không gian dinh dưỡng, chờm tán sang tùng, cắt bỏ dây leo quấn quanh cây, cây đổ đè để tránh nguy cơ đổ gẫy lên cây xích tùng cổ. Cây có thân bị rỗng, mục gốc, mục thân hay bị các loài côn trùng tấn công cũng sẽ được xử lý phù hợp, triệt để loại bỏ các nguyên nhân xâm hại cho cây. Để chăm sóc tốt cho cây, Dự án sẽ đánh giá điều kiện đất đai ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của từng cây, từ đó đưa ra biện pháp kỹ thuật bón phân cụ thể tác động đến cây xích tùng cổ và cây tại các địa điểm trồng mới.
Bên cạnh việc bảo vệ, chăm sóc, kéo dài tuổi thọ cho các “lão tùng” Yên Tử, quan trọng hơn nữa, Dự án cũng sẽ đầu tư xây dựng vườn ươm để nhân giống, bảo tồn loài xích tùng Yên Tử, phục vụ cho việc trồng kế cận lâu dài sau này. Theo đó, dự kiến sẽ sưu tầm, thu gom khoảng 50-60 cây xích tùng đã được người dân trong khu vực gieo ươm thành công những năm qua để đưa về vườn ươm chăm sóc; đồng thời ươm thêm 300 cây giống mới từ việc thu hái hạt. Anh Dược phân tích: Xích tùng có tốc độ sinh trưởng khá chậm, việc gieo ươm thành công cũng không đơn giản, vì vậy việc thu gom những cây đã được bà con gieo ươm thành công, chăm sóc thời gian qua sẽ giúp cho việc trồng phục hồi cây xích tùng nhanh hơn. Còn với cây gieo hạt, nuôi trong vườn ươm thì sau 5 năm mới có thể đem đi trồng để đảm bảo khả năng sống tốt cho cây. Sau khi cây ở vườn ươm đủ tiêu chuẩn, điều kiện đem đi trồng, BQL cũng chỉ trồng thí điểm từng cây một, khi có kết quả cây sống, sinh trưởng tốt mới trồng cây khác, nếu không thành công sẽ ngừng ngay để kiểm tra lại nơi gây trồng, cũng như quá trình gây trồng...
Ngọc Mai[links()]
