Quảng Ninh đã xác định, từ việc kiểm kê lễ hội truyền thống sẽ làm tiền đề cho việc kiểm kê 6 loại hình di sản văn hoá phi vật thể (DSVHPVT) còn lại. Đó là tiếng nói, chữ viết các dân tộc Việt Nam, ngữ văn dân gian, nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội, nghề thủ công truyền thống và tri thức dân gian. Lý giải về điều này, anh Đinh Hải Trường, Phó Phòng Nghiệp vụ - Văn hoá, Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch cho biết: “Lễ hội truyền thống là sinh hoạt gắn bó trực tiếp với cộng đồng dân cư, thể hiện rõ bản sắc cộng đồng từng vùng miền của tỉnh nên mọi người dễ nhận diện nhất...”
Theo thống kê sơ bộ của Sở văn hoá - Thể thao và Du lịch Quảng Ninh, trên địa bàn toàn tỉnh hiện có 67 lễ hội lớn nhỏ, nhưng quá trình kiểm kê tới đây con số này có thể sẽ thay đổi. Bởi lẽ, nhiều lễ hội truyền thống gắn với không gian văn hoá là các đình, chùa, trong đó một số di tích đã bị huỷ hoại, nay cùng với quá trình phục dựng di tích các lễ hội truyền thống cũng được phục dựng theo. Bên cạnh đó, một số lễ hội có giá trị đích thực thì chưa đủ cơ sở để phục dựng, dẫn tới khó khăn để duy trì, trong khi có nơi lại vay mượn các lễ hội khác làm lễ hội của mình. Vì vậy, trong quá trình kiểm kê, các cán bộ sẽ phân loại, sàng lọc để có định hướng bảo vệ tốt hơn cho các DSVHPVT.
Hiện nay, việc tập huấn kiểm kê các DSVHPVT đã được triển khai đến tổ kiểm kê cấp huyện, trưởng, phó các thôn, khu, các cộng đồng và chủ thể tiêu biểu ở 9/14 địa phương trong toàn tỉnh. Việc thực hành kiểm kê loại hình lễ hội truyền thống sẽ triển khai ở Đông Triều đầu tiên trong 10 ngày cuối tháng 8 này, sau đó sẽ sơ bộ đánh giá ở đây để rút kinh nghiệm cho các địa phương khác. Việc kiểm kê ở các địa phương còn lại sẽ tiếp tục sau đó và kết thúc vào cuối tháng 10 tới. Dự kiến cuối năm nay, việc kiểm kê loại hình lễ hội truyền thống trong toàn tỉnh sẽ tổng kết làm tiền đề để kiểm kê tiếp các loại hình DSVHPVT khác. Anh Trường khẳng định: “Kiểm kê lễ hội truyền thống là cuộc tập dượt cho cán bộ và chủ thể di sản văn hoá trong thực hành các loại hình kiểm kê. Nếu trong quá trình kiểm kê mà phát hiện thấy lễ hội nào đang bị mai một, cần bảo vệ khẩn cấp thì sẽ ưu tiên kiểm kê trước. Từ kiểm kê tiến tới lập hồ sơ khoa học để có biện pháp bảo vệ và phát huy giá trị tuỳ đặc trưng lễ hội chứ không phải kiểm kê xong để đấy. Với lễ hội truyền thống thì sức sống của lễ hội, hướng phát triển ra sao trong những năm tới là một mục tiêu mà chúng tôi hướng tới...”.
Tuy nhiên, việc thực hành kiểm kê các lễ hội truyền thống chắc chắn sẽ gặp những cái khó có thể thấy trước. Quá trình tập huấn đã cho thấy, có những cộng đồng, chủ thể đang trực tiếp nắm giữ các di sản nhưng không hiểu hết giá trị của di sản với những nét văn hoá đặc sắc của Quảng Ninh. Ngược lại, không ít người lại nhầm lẫn về giá trị di sản khi cho rằng các giá trị văn hoá rất mới của hôm nay cũng là di sản truyền thống như đám cưới chẳng hạn. Do vậy, ngay từ quá trình kiểm kê, các cán bộ phải vừa thực hành kiểm kê đồng thời giúp chủ thể di sản phải nhận diện và sàng lọc, tìm ra đúng các DSVHPVT với những giá trị tinh tuý, được cộng đồng thừa nhận, được kế thừa, trao truyền qua nhiều thế hệ. Bên cạnh đó, lực lượng mỏng (đội ngũ cán bộ kiểm kê cấp tỉnh chỉ có 6 người và 2 người ở tổ kiểm kê cấp huyện) với quỹ thời gian không dài trong khi địa bàn Quảng Ninh rộng lớn, địa hình phức tạp, nhiều địa bàn thuộc vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo chắc chắn là một thách thức không nhỏ với các cán bộ kiểm kê của dự án v.v.. “Dù vậy, đến cuối tháng 10 này, những số liệu đầu tiên của loại hình lễ hội truyền thống trong toàn tỉnh sẽ được tổng hợp và công bố rộng rãi...” - anh Trường khẳng định.
Phan Hằng
