Đối mặt với những khó khăn chung hiện nay, năm 2013 là một năm có nhiều thách thức với ngành văn hoá. Ngược lại, đây cũng là năm diễn ra nhiều sự kiện văn hoá lớn của tỉnh, sự thành công của các sự kiện này đã ghi nhận sự cố gắng vượt bậc của ngành...
Niềm vui từ các di sản
Đầu tiên, trong năm nay phải kể đến sự kiện quy hoạch tổng thể 3 khu di tích (KDT) trọng điểm của tỉnh (gồm Yên Tử, Bạch Đằng và KDT lịch sử nhà Trần ở Đông Triều) đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Từ đây đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các KDT lớn này của tỉnh. Và nếu như năm 2012, Yên Tử và Bạch Đằng đã được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt thì những ngày đầu tháng 12 này, Quảng Ninh lại đón tin vui tương tự với KDT nhà Trần ở Đông Triều. Thêm nữa, Bộ VH,TT&DL, Hội đồng Di sản văn hoá quốc gia đã đồng thuận với tỉnh và trình lên Thủ tướng Chính phủ xin chủ trương về việc lập hồ sơ Di sản thế giới đối với quần thể di sản văn hoá và danh thắng Yên Tử (gồm Yên Tử và KDT nhà Trần của Quảng Ninh và KDT Tây Yên Tử của Bắc Giang). Đây là niềm vui, cũng là bắt đầu cho chặng đường theo đuổi danh hiệu Di sản văn hoá thế giới đầu tiên của Quảng Ninh. Sẽ kéo dài với không ít gian nan nhưng Quảng Ninh xác định sẽ chủ động trong mọi việc, từ công sức cho tới nguồn lực để đưa mục tiêu này tới đích.
Phát huy thế mạnh từ những năm trước trong công tác tổ chức lễ hội, năm nay, các lễ hội trong năm đều được tổ chức tốt trên tinh thần trang nghiêm về phần lễ, vui tươi, phong phú về phần hội. Khâu xã hội hoá các lễ hội được duy trì, người dân tham gia trong tổ chức, đồng thời là người hưởng thụ các giá trị của lễ hội. Công tác an toàn, an ninh trật tự, vệ sinh môi trường được đảm bảo. Những mặt tiêu cực như xóc thẻ, bói toán, ăn xin, ăn mày, bán hàng rong... được giảm thiểu. Cùng với đó, công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản khác cũng được quan tâm. Tỉnh đã triển khai một số đề án, dự án nghiên cứu, phục dựng, bảo tồn và phát huy một số sinh hoạt văn hoá dân gian cổ truyền. Đến nay, các địa phương đã cơ bản thực hiện xong công tác sưu tầm, kiểm kê các loại hình văn hoá phi vật thể trên địa bàn.
Với các di sản văn hoá vật thể đáng kể nhất là việc hoàn thành khoanh vùng cắm mốc các di tích đã được xếp hạng từ cấp tỉnh trở lên. Sự khó khăn về nguồn vốn rõ ràng đã tác động mạnh đến các dự án tu bổ, tôn tạo các di tích trên địa bàn. Nếu như năm 2012, Quảng Ninh có khá nhiều các di tích được trùng tu thì năm 2013 con số này đã giảm đáng kể. Trong đó, ngoại trừ công trình tu bổ đình Phong Cốc (TX Quảng Yên) khánh thành vào dịp đầu năm nay thì các dự án khác gần như đều “giậm chân tại chỗ”, thậm chí cũng không có thêm những dự án được khởi công mới. Nhưng đáng khích lệ là nhanh nhạy nắm bắt những “lỗ hổng” trong tu bổ, tôn tạo di tích - vấn đề khá “nóng” hiện nay trong cả nước nói chung và Quảng Ninh nói riêng, Sở VH,TT&DL đã tổ chức được một lớp tập huấn về nghiệp vụ tu bổ, tôn tạo phục hồi di tích cho hơn 100 cán bộ văn hoá cơ sở các địa phương.
Sức hút lớn
Năm 2013 đã diễn ra nhiều sự kiện văn hoá lớn tại Quảng Ninh. Tiêu biểu như Lễ hội hoa anh đào với chủ đề “Một nét văn hoá Nhật Bản tại Hạ Long”. Ngoài việc được thưởng thức vẻ đẹp của hơn 100 cành hoa anh đào “Hikan” đến từ TP Nago (Quận Okinawa) của Nhật Bản, người tham gia lễ hội còn được thưởng thức các tiết mục nghệ thuật mang đặc trưng văn hoá Nhật Bản, thưởng thức tài nghệ chế biến cá ngừ, nghệ thuật trà đạo của Nhật Bản… Tiếp theo đó là Carnaval Hạ Long 2013 diễn ra trong bối cảnh chung khó khăn về nhiều mặt, trong đó kinh phí gần như phải xã hội hoá hoàn toàn. Nhưng ngược lại, Quảng Ninh đã khá thành công khi tạo nên sức hấp dẫn của Carnaval năm nay với những sáng tạo để tiếp tục đưa văn hoá bản địa, cái rất “ta” vào một lễ hội có tính chất rất “tây” này...
Năm nay cũng là lần đầu tiên Liên hoan phim Việt Nam (lần thứ 18) đã diễn ra tại Quảng Ninh. Diễn ra trong 3 ngày vào trung tuần tháng 10 tại TP Hạ Long, Liên hoan Phim Việt Nam lần này là cơ hội cho những “tín đồ” của điện ảnh Việt tại Quảng Ninh được xem phim “đã đời”, được gặp gỡ, giao lưu với dàn “sao” nước nhà. Đây là một trong nhiều sự kiện chào mừng dịp lễ trọng là 50 năm Ngày thành lập tỉnh. Cùng với đó, dịp này Quảng Ninh cũng đã khánh thành nhiều công trình văn hoá lớn. Tiêu biểu như Bảo tàng - Thư viện tỉnh, công trình “nghìn tỷ” với thiết kế hiện đại, quy mô hoành tráng nằm trong mục tiêu trở thành một sản phẩm du lịch hấp dẫn của tỉnh sau này. Rồi Khu văn hoá núi Bài Thơ, “Văn Miếu” của Quảng Ninh nhằm tôn vinh các bậc hiền tài đã có nhiều cống hiến cho tỉnh, đồng thời là nơi biểu dương những học sinh, sinh viên có thành tích xuất sắc trong học tập của TP Hạ Long nói riêng, của tỉnh nói chung...
Cuối cùng, dịp đầu tháng 12 vừa qua, nằm trong khuôn khổ sự kiện tưởng niệm 705 năm Ngày Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn, đã có nhiều hoạt động diễn ra tại am Ngoạ Vân (Đông Triều) và Yên Tử (Uông Bí). Sự đông đảo của dòng người hành hương về đây trong dịp này đã phần nào cho thấy sức hút kỳ lạ của văn hoá tâm linh. Vì vậy, việc khánh thành tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông tại khu vực An Kỳ Sinh (Yên Tử), công trình kỷ lục được đúc bằng đồng nguyên khối trên độ cao hơn 900m, có tổng trọng lượng gần 140 tấn đã tạo thêm nét hấp dẫn mới cho KDT này. Cùng với việc thực hiện quy hoạch tổng thể KDT, đây sẽ là điểm nhấn tạo thêm sức hút cho Yên Tử, góp phần vào chiến lược phát triển xanh bền vững mà Quảng Ninh đang hướng tới.
Phan Hằng
