Mỗi khi nhắc đến chèo cổ, nhiều người yêu văn nghệ dân gian, nhất là những người mê hát, nghe hát chèo cổ trong tỉnh hay nhớ đến thôn Quế Lạt ở xã Hoàng Quế, huyện Đông Triều. Chèo cổ xuất hiện và duy trì ở đây đã hơn nửa thế kỷ, nhưng đến nay bộ môn văn nghệ dân gian này vẫn có sức sống mãnh liệt và là một phần không thể thiếu trong đời sống âm nhạc của người dân nơi đây.
Về Quế Lạt, từ đầu đến cuối thôn, đâu đâu chúng tôi cũng nghe thấy tiếng người hát chèo. Trên cánh đồng, trên đường làng và ngay cả trong những gian bếp thơm nồng mùi rượu nếp, những giọng hát luyến láy mượt mà, thắm thiết hoà lẫn tiếng gõ phách nhịp nhàng khiến không gian làng quê như êm ả, trữ tình hơn. Gặp chàng trai trẻ ngay đầu thôn, hỏi đường vào đình Quế Lạt thì anh bảo: “Các cô vào gặp đội chèo à? Các bác, các cô đang tập ở trong ấy đấy. Cả tuần nay ngày nào cũng thấy mọi người tập…”. Nói rồi anh chỉ đường cho chúng tôi bằng một làn điệu chèo với phần lời tự chế rất đặc biệt, hóm hỉnh.
Theo lời chỉ dẫn, chúng tôi đến đình Quế Lạt đúng lúc đội chèo đang ráo riết tập luyện các vở kịch, làn điệu chèo phục vụ cho đợt diễn văn nghệ quần chúng do địa phương tổ chức trong dịp Tết Nguyên đán sắp tới. Ông Nguyễn Văn Chược, đội trưởng đội chèo Hương Quế có gương mặt hiền lành, đôn hậu, đón chúng tôi ngay ở cửa đình. Mặc dù ở gần ngưỡng tuổi thất thập cổ lai hy nhưng ông vẫn miệt mài tập luyện và nhiệt tình giảng dạy, dìu dắt đội chèo. Ông kể, từ xưa, người dân thôn Quế Lạt đã mê diễn chèo cổ. Năm 1962, các anh, chị em cùng đam mê chèo đã đứng ra thành lập đội chèo, gồm 10 nam, 8 nữ để biểu diễn phục vụ các doanh trại quân đội đóng quân trên địa bàn cũng như các sự kiện chính trị của địa phương. Sau một thời gian, do một số người lên đường nhập ngũ theo lời kêu gọi tổng động viên nên đội chèo tan rã. Mãi sau này, phong trào văn nghệ quần chúng phát triển rộng khắp làng quê trong toàn huyện. Lúc này, cấp uỷ chi bộ, chính quyền thôn đã đứng ra kêu gọi những người yêu thích ca hát, thành lập một CLB văn nghệ. Ngày 8-2-1998, CLB dân ca chèo ra đời. Từ chỗ chỉ có 9 người tham gia vào những ngày đầu thành lập, đến nay CLB đã có 20 thành viên và đổi tên thành đội chèo Hương Quế từ năm 2002.
Bằng niềm đam mê đặc biệt với hát chèo, đội thường xuyên tập luyện các làn điệu chèo cổ và tích cực dàn dựng thêm nhiều vở chèo mới. Trong đó, đội xây dựng các vở chèo mang tính chất tuyên truyền, vận động người dân thực hiện sinh đẻ có kế hoạch, chống bạo lực gia đình, xây dựng nông thôn mới, như các vở: “Anh ham, chị muốn”, “Lợn độc về làng”, “Giúp bạn dạy chồng”… Sau gần 20 năm hình thành và phát triển, đội chèo dần trưởng thành, từng bước chuyên nghiệp hoạt động tập luyện, biểu diễn. Bên cạnh phục vụ đời sống văn hoá tinh thần của bà con, đội còn thường xuyên biểu diễn tại các sự kiện chính trị, lễ hội lớn của địa phương; đồng thời, tham gia nhiều hội diễn sân khấu không chuyên do tỉnh tổ chức…
Hiện tại, hầu hết thành viên của đội chèo Hương Quế đã luống tuổi, nhưng ai nấy đều say mê luyện tập, hăng hái tham gia các phong trào văn nghệ quần chúng ở địa phương. Bà Bùi Thị Quảng là một trong những người hoạt động lâu năm nhất đội, nay đã ngoài 60 tuổi nhưng bà vẫn tích cực tập luyện và thường xuyên tham gia biểu diễn tại các hội diễn văn nghệ quần chúng, hội thi văn nghệ khắp trong, ngoài tỉnh. Bà Quảng tâm sự: “Từ bé, tôi đã được bà, mẹ hát chèo cho nghe nên niềm đam mê đối với chèo đã ngấm dần từ đó. Lớn lên, tôi thường theo các cô, bác học hát chèo rồi dần dà tham gia vào các đội văn nghệ dân gian của thôn. Hơn 50 năm gắn bó với chèo, tình yêu chèo dường như đã thấm vào máu của các anh, chị em diễn viên chèo chúng tôi. Bởi vậy chỉ cần có đợt tham gia biểu diễn, chúng tôi đều hăng hái tham gia. Ban ngày ra đồng làm việc, đến tối, chúng tôi lại tập trung đông đủ ở nhà văn hoá thôn hoặc đình Quế Lạt để tập luyện”.
Góp vui vào câu chuyện cùng chúng tôi, chị Ngô Thuý Tề, đội phó đội chèo hồ hởi cho biết: “Đợt này, đội chèo đang tập luyện một số làn điệu chèo và vở kịch để phục vụ các hoạt động văn hoá nghệ thuật trong dịp Tết. Do công việc đồng áng bận rộn nên chúng tôi tranh thủ tập vào buổi tối. Nhiều chị em sợ không kịp thuộc lời nên đi đâu, làm gì cũng đánh phách và nhẩm lời… Chính niềm đam mê hát chèo đã làm cho cuộc sống của chúng tôi thêm vui, khoẻ và có ích”.
“Khắp xóm làng ngân vang câu hát rộn ràng, gái trai trẻ già vui đón xuân. Tươi thắm muôn hoa, ngói đỏ muôn nhà thêm vui tuổi già, vui bên cháu con…”. Nghe những câu ca, tiếng hát mừng Đảng, mừng quê hương đổi mới của các diễn viên của đội chèo Hương Quế, chúng tôi cảm giác như mùa xuân đang đến thật gần…
Hoàng Anh
