Trong buổi lễ tổng kết công tác năm 2014, Hội Văn nghệ dân gian (VNDG) tỉnh đã xác định nhiệm vụ trọng tâm của mình trong năm 2015 và những năm tiếp theo là phát huy tiềm năng thế mạnh của tổ chức Hội và đội ngũ hội viên, đẩy mạnh công tác sưu tầm, nghiên cứu bảo tồn và giới thiệu VNDG để xây dựng thương hiệu VNDG Quảng Ninh.
Theo GS. TS. Nguyễn Xuân Kính, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hoá, Phó Chủ tịch Hội VNDG Việt Nam thì Quảng Ninh là vùng đất hội tụ văn hoá của cả nước nên rất phong phú về các giá trị VNDG. Nơi đây có đến 22 dân tộc anh em, không chỉ có người Kinh và cũng không chỉ có người dân tộc gốc Quảng Ninh, mà từ thời Pháp thuộc đã có rất nhiều người các tỉnh khác đến. Quảng Ninh lại là vùng biên viễn nên có cả văn hoá dựng nước và giữ nước. Tuy nhiên, không phải chạy theo diện rộng mà mất chiều sâu, không vì quá phong phú mà không có nét đặc sắc. Theo GS. Nguyễn Xuân Kính, “hàng độc” của văn hoá, VNDG Quảng Ninh, thì phải nói đến dân ca, ca dao sông nước và ca dao Vùng mỏ.
Cũng vì là đất nhập cư nên người nơi khác mang vốn văn hoá truyền thống của mình đến với Quảng Ninh rất nhiều. Và theo lý thuyết về ngoại vi văn hoá, nhiều hiện tượng văn hoá khi lan toả tới ngoại vi thường bị “hoá thạch”, bảo tồn được các dạng thức nguyên gốc hơn so với trung tâm. Trong quá trình tiếp biến văn hoá, những gì là nguyên gốc, những gì được phát triển lên cao hơn mang màu sắc Quảng Ninh, rồi đến việc tiếp thu văn hoá nước ngoài và giữ gìn văn hoá dân tộc ở vùng biên viễn diễn ra như thế nào là những vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu. Nghiên cứu để làm đa dạng hoá vốn văn hoá truyền thống của Quảng Ninh, đồng thời chỉ ra những nét văn hoá đặc trưng riêng có để xây dựng thương hiệu VNDG Quảng Ninh thiết nghĩ cũng là một công việc nên làm.
Trước đây, việc sưu tầm nghiên cứu bảo tồn văn hoá, VNDG chưa được quan tâm đúng mức. Từ khi Hội VNDG Quảng Ninh ra đời, công tác này đã có những bước chuyển biến đáng kể. Ông Nguyễn Quang Vinh, Chủ tịch Hội VNDG tỉnh, cho biết: “Xây dựng thương hiệu VNDG Quảng Ninh phải dựa trên 3 tiêu chí cụ thể là củng cố tổ chức Hội VNDG vững mạnh; đẩy mạnh hoạt động hướng vào sưu tầm, truyền dạy, nghiên cứu, xuất bản giới thiệu VNDG; tập trung tuyên truyền mở rộng quan hệ hợp tác nâng cao vị thế của Hội VNDG”.
Cùng với đó phải xây dựng được Trung tâm Nghiên cứu, bảo tồn và giới thiệu VNDG Quảng Ninh để đảm nhiệm phần lớn những công việc kể trên. Trung tâm này đã được UBND tỉnh ra Thông báo số 175 ngày 19-8-2014 cho phép thành lập. Chức năng chính của Trung tâm là sưu tầm, nghiên cứu, bảo tồn để giới thiệu những nét văn hoá đặc sắc về đất và người Quảng Ninh với bạn bè trong và ngoài nước đến Quảng Ninh tham quan du lịch. Nghĩa là, xây dựng thương hiệu VNDG Quảng Ninh phải luôn hướng đến việc tạo ra sản phẩm phục vụ du lịch.
Ngay từ đầu năm, Hội VNDG đã lập báo cáo gửi UBND tỉnh xin đăng ký thực hiện 6 dự án nghiên cứu khoa học và xin hỗ trợ kinh phí xuất bản cho 10 cuốn sách VNDG trong giai đoạn 2015-2016. Trong đó, Hội VNDG tỉnh sẽ tập trung sưu tầm, nghiên cứu, bảo tồn các loại hình: Hát dân ca chèo Quảng Ninh, văn hoá dân tộc Dao Quảng Ninh, âm nhạc cổ truyền các dân tộc Quảng Ninh, địa danh văn hoá Quảng Ninh, giá trị thương hiệu nước mắm Vân Hải phục vụ cho việc giới thiệu sản phẩm du lịch, lễ hội dân gian xã Ngọc Vừng.
Các cuốn sách đang trong quá trình hoàn thiện bản thảo cũng đi vào nghiên cứu đặc trưng văn hoá Quảng Ninh, như: Không gian hát nhà tơ, hát - múa cửa đình; ca dao vùng biển Quảng Ninh; văn hoá người Dao Quảng Ninh; phong tục tập quán, lễ hội của người Sán Dìu Quảng Ninh v.v.. Khi những công trình này hoàn thành, được xuất bản chắc chắn kho tư liệu thành văn về VNDG ở Quảng Ninh sẽ dày thêm rất nhiều. Cùng với các tác phẩm VNDG được in ấn, nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống, tranh vẽ dân gian và nghệ thuật diễn xướng dân gian sẽ lần lượt được giới thiệu đến du khách.
Tuy nhiên, để việc xây dựng thương hiệu VNDG Quảng Ninh thành công, cần một cái nhìn toàn diện, bài bản và khoa học hơn. Chỉ riêng việc biến VNDG thành sản phẩm du lịch thôi cũng phải nghiên cứu kỹ lưỡng. Nói như GS. Nguyễn Xuân Kính: “Nếu như Quảng Ninh làm được một đề án cụ thể về việc gắn văn hoá VNDG với du lịch thì rất tốt”.
Huỳnh Đăng
