Sắp trở về Mông Cổ, gia đình Chaga đi khắp phố cổ Hà Nội tìm mua đồ lưu niệm. Mẹ mua khăn lụa Hà Đông. Bố tậu chiếc điếu cày với bánh thuốc lào Vĩnh Bảo. Chaga tần ngần đứng trước quầy hàng đồ chơi. Biết bao thứ đồ chơi lấp lánh, tuyệt đẹp. Xe ô tô lắp pin, điều khiển chạy tới, chạy lui. Máy bay nhỏ xíu cất cánh bay lên, lại đậu xuống ngay trước mặt. Hộp màu để tô đồng cỏ xanh mướt cùng vó ngựa đạp bụi tung mù… Cuối cùng, Chaga chọn chiếc xe xích lô đồ chơi cùng búp bê gái buộc tóc sau gáy.
Trở về khách sạn, Chaga lấy sợi chỉ buộc xe xích lô kéo trên sàn nhà. Xe chở bé gái búp bê từ chân bàn uống nước ra đến cửa phòng. Mẹ bảo Chaga:
- Con là bé trai Mông Cổ có cả xe xích lô và cô lái xe Việt Nam đấy!
Chaga đem xe xích lô và búp bê lên giường ngủ. Chaga ngủ say tít. Xe xích lô cùng bé gái búp bê Việt Nam thao thức không sao nhắm mắt được. Xe xích lô quay bánh rè rè, nói:
- Ngày mai, chúng mình được ngồi máy bay vút tận trời xanh!
Búp bê khe khẽ nói:
- Chao ơi, em hồi hộp quá! Em là búp bê đầu tiên của quầy hàng được đi bằng máy bay…
Bà con khu phố cưỡi ngựa ra tận sân bay đón gia đình Chaga trở về Mông Cổ. Mẹ rối rít tặng các bà, các cô mỗi người một chiếc khăn lụa Hà Đông. Bố đem điếu cày cùng thuốc lào Vĩnh Bảo chiêu đãi tất cả đàn ông đến nhà lều chơi. Chaga cho tất cả các bạn chạm tay vào xe xích lô và búp bê Việt Nam. Trong nhà lều vui vui. Xe xích lô cùng búp bê cũng đỡ nhớ quầy hàng lưu niệm.
Xe xích lô và búp bê dần dà quen với cuộc sống du mục. Thảo nguyên còn mờ trong sương sớm, đàn gia súc đã gặm cỏ rào rào quanh nhà lều. Dê hát be be chào bình minh. Bò kêu ò ò.
Cừu rục rịch thúc nhau ra khỏi chuồng. Ngựa tung vó bắt nhịp cho hàng nghìn bạn bè bốn cẳng có móng sừng tiến ra đồng cỏ. Lạc đà hai bướu hớn hở nhe răng cười.
Bố mẹ Chaga tất bật xếp những bình sữa bò, sữa dê, sữa cừu trước cửa nhà lều. Lạc đà hai bướu khụy chân xuống để bố mẹ Chaga xếp sữa lên lưng. Lạc đà thò cổ vào nhà lều chúc xe xích lô cùng búp bê một ngày tốt tươi. Dê, cừu, bò, ngựa cũng bắt chước cử chỉ thân thiện của lạc đà. Vì thế, buổi sáng nào trước cửa nhà lều cũng huyên náo tiếng chào be be, ò ò, hí hí.
Mùa đông trên thảo nguyên kéo dài tưởng như vô tận. Tuyết phủ kín đồng cỏ. Tuyết phủ cả trên lưng cừu. Bờm ngựa cũng quấn đầy tuyết trắng xoá. Bướu trên lưng lạc đà như hai ụ tuyết lúc lắc theo bước đi. Mái nhà lều trĩu nặng tuyết. Riêng mỗi ống khói nhà lều không bị tuyết phủ. Ống khói là ngón tay của thảo nguyên trỏ lên trời.
Trong nhà lều, lò sưởi hồng than cả ngày lẫn đêm. Chaga đặt xe xích lô và búp bê trên bệ lò sưởi. Hơi ấm của lửa khiến búp bê ửng hồng đôi má. Mẹ quấn vào cổ Chaga chiếc khăn lụa Hà Đông. Mẹ bảo:
- Khăn lụa mỏng nhưng giữ ấm hơn khăn quàng lông thú đấy!
Bố ngồi bên lò sưởi, cầm điếu cày rít vài hơi thuốc lào. Bố nhả khói thuốc ra đằng miệng, ra cả hai lỗ mũi. Ngà ngà say thuốc, bố bảo:
- Làm điếu thuốc lào mà thấy người ấm như giữa mùa hè ở Hà Nội vậy…
Ban đêm, càng về sáng, tuyết rơi càng dày. Trong nhà lều vẫn ấm nồng hơi lửa. Mọi người ngủ say xưa. Bố phệu phệu môi trong mơ như đang nhả khói thuốc lào. Xích lô lim dim hai bánh xe. Búp bê đứng trên bệ bếp lò thao thức. Mắt búp bê đăm đăm nhìn ra chuồng gia súc bên ngoài đồng tuyết.
Chuồng gia súc quây trên bài tuyết, không có mái. Mưa tuyết rít quanh chuồng từng cơn ràn rạt. Hàng nghìn con cừu, dê, ngựa, bò… đứng sát vào nhau run rẩy. Lưng của chúng chở cả mùa đông buốt lạnh. Móng phải đạp liên hồi tự làm nóng thân mình. Dê ép sát mình vào thân cừu có bộ lông dày để nhờ hơi ấm. Lớp da trên lưng bò căng ra chống rét. Bụng lép kẹp khiến cái rét run từ bụng bò, run ra. Mấy tháng nay, đàn gia súc đều phải dè xẻn ăn rơm lúa mạch khô. Ngựa hiên ngang nhưng không giấu được bộ khung xương sườn lồi ra gồ ghề. Những bầu sữa mẹ teo tóp. Miệng bê non, cừu non luôn tóp tép thèm sữa…
Búp bê bấm nhẹ vào bánh xe xích lô, nói khẽ:
- Này, ngoài chuồng gia súc hình như có tiếng khóc!
Xe xích lô áp sát bánh sau vào vách nhà lều, lắng nghe. Quả vậy, trong tiếng khóc có cả tiếng ru nghèn nghẹn nữa. Búp bê khẽ gạt sợi tóc mai, nghiêng tai tiếp tục nghe ngóng. Không gian thảo nguyên tĩnh lặng. Không một tiếng côn trùng hay tiếng dế. Tưởng như, tất cả mắt của bầu trời, của mặt đất đều nhắm nghiền trong giấc ngủ. Búp bê lại khẽ nói với xe xích lô:
- Chắc hẳn đói sữa quá nên cừu non khóc từ khuya đến giờ… Cừu mẹ thì vừa ru con, vừa khóc. Giữa đồng tuyết trắng lấy đâu ra sữa bây giờ.
Xe xích lô nhìn thấy trong góc lều có mấy bình sữa tươi. Nó bèn nói với búp bê:
- Hay là, chúng mình chở mấy bình sữa kia ra chuồng gia súc?
Búp bê tươi tỉnh hồng hai má, nhưng vẫn rất lo lắng:
- Chúng ta sinh ra ở miền nhiệt đới, chưa bao giờ lội tuyết giữa đêm khuya. Với lị, bình sữa to thế kia, liệu có chở nổi không?
Xe xích lô tự đạp rè rè quay bánh sau, nói:
- Khi xưa, đứng trong tủ hàng bên bờ Hồ Gươm, tớ nhìn thấy xe xích lô chở được cả hai người đi quanh bờ hồ. Có xe còn chở mấy thùng sữa bò nữa kia!
Búp bê buồn bã, nói:
- Nhưng đó là xe xích lô thật, người thật. Chúng mình chỉ là xe xích lô đồ chơi và búp bê nhựa thôi!
Xe xích lô đạp cho ba bánh xe quay tít, quả quyết:
- Chúng ta cũng có thể làm được những điều như xe xích lô thật, người thật chứ sao!
Vừa nói tới đó, xe xích lô bỗng hoá thành xe xích lô thật và búp bê nhựa hoá thân thành thiếu nữ Hà Nội thanh lịch. Thiếu nữ xoa hai tay vào nhau cho ấm, rồi nhấc bình sữa đặt lên xe xích lô. Thiếu nữ lấy dây cương ngựa buộc vào xe xích lô. Đầu dây kia quàng vào vai mình, kéo xe đi. Mưa ném liên tiếp những bông tuyết vèo vèo. Gió giật phăng đuôi tóc buộc sau gáy của thiếu nữ. Bánh xe lún ngập trong tuyết. Thiếu nữ cúi rạp mình kéo xe. Ì ạch… ì ạch… Xe oằn mình hướng ra phía cừu non đang khóc. Bỗng một bánh xe phía trước long khỏi trục…
Trời sáng dần.
Trong nhà lều mọi người thức dậy. Bố rít vài hơi thuốc lào. Mẹ quàng khăn lụa Hà Đông vào cổ. Chaga bế xe xích lô và búp bê vào lòng. Chợt Chaga thốt lên thất thanh:
- Ơ! Một bánh xe của xích lô rơi đâu mất rồi?
- Ơ! Đuôi tóc sau gáy của búp bê bay đâu mất rồi?
Xe xích lô định nói với Chaga mọi việc xảy ra trong đêm qua. Nhưng búp bê đã nhanh tay kéo phanh ngăn xe xích lô lại…
Lê Toán
