Yên Hưng là vùng đất có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời. Qua các di chỉ khảo cổ cho thấy từ thời đại Đá mới đến giai đoạn Đông Sơn, giai đoạn Bắc thuộc đến các triều đại Lý, Trần, Nguyễn, Yên Hưng đều là một trong những trung tâm chính trị và thương mại giao lưu buôn bán sầm uất của khu vực và của đất nước...
Ngày nay, trong công cuộc đổi mới, Yên Hưng đang vươn lên chuyển mình một cách toàn diện trên các mặt đời sống kinh tế, văn hóa - xã hội. Sự phát triển kinh tế, thương mại, quá trình đô thị hóa nhanh chóng đang đưa Yên Hưng vươn lên tầm đô thị hiện đại và bền vững trong tương lai. Trong bối cảnh ấy, hoạt động bảo vệ, tôn tạo và phát huy giá trị các di sản văn hóa rất được chú trọng nhằm góp phần tích cực vào việc giáo dục truyền thống, tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc; thúc đẩy các hoạt động xã hội hóa, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hoá tinh thần của nhân dân. Việc phối hợp tổ chức tốt các ngày hội truyền thống; các hoạt động lễ hội, văn hóa, thể thao diễn ra định kỳ hàng năm, như lễ hội Tiên Công, lễ hội Bạch Đằng, lễ hội Xuống đồng, hội các chùa làng, lễ ra cỗ họ; các giải thể thao truyền thống như bơi thuyền chải, bơi vượt sông Bạch Đằng, kết hợp với các trò chơi dân gian phong phú như chọi gà, chơi đu, cờ người, cờ thẻ, tổ tôm điếm v.v... đã và đang trở thành nét bản sắc riêng của vùng đất cửa sông Bạch Đằng này.
Điều đáng nói, so với nhiều địa phương khác, Yên Hưng cũng là huyện sớm ban hành nghị quyết chuyên đề về xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở; nhiều đề án xã hội hóa hoạt động văn hóa, thể thao đã được triển khai, trong đó đặc biệt chú trọng đến công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di sản văn hóa.
Trao đổi với chúng tôi về những định hướng của huyện trong thời gian tới, đồng chí Lê Xuân Tặng, Bí thư Huyện ủy, cho biết: Trong định hướng phát triển huyện trở thành thị xã, cấp ủy, chính quyền Yên Hưng luôn coi trọng việc bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa, trong đó đẩy mạnh công tác xã hội hóa nhằm huy động tốt nhất các nguồn lực để bảo vệ, tôn tạo các di sản văn hóa; tăng cường công tác đầu tư cho các thiết chế văn hóa, đặc biệt là các thiết chế văn hóa ở cơ sở. "-Chúng tôi luôn coi các di sản văn hóa và các hoạt động tín ngưỡng, lễ hội diễn ra ở các di tích có vai trò rất lớn trong công cuộc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở; trong ổn định an ninh chính trị, phát triển kinh tế, đặc biệt là phát triển du lịch và thu hút đầu tư vào địa phương..."-Đồng chí Nguyễn Xuân Tặng nhấn mạnh.
Và để làm được như vậy, những năm qua các cấp uỷ Đảng, chính quyền, MTTQ, các đoàn thể và nhân dân Yên Hưng hết sức chú trọng công tác nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, lập hồ sơ khoa học làm căn cứ pháp lý để bảo vệ, tôn tạo các di tích. Đến nay, huyện Yên Hưng đã tiến hành kiểm kê và lập hồ sơ khoa học cho hơn 200 di tích lịch sử văn hóa và danh thắng, trong đó đã có 40 di tích được xếp hạng di tích cấp quốc gia, 15 di tích xếp hạng cấp tỉnh. Tính từ năm 2005 đến nay, hàng trăm di tích lịch sử văn hóa của huyện đã được đầu tư bảo tồn, tôn tạo, chống xuống cấp theo đúng nguyên tắc bảo tồn di sản văn hóa. Tổng kinh phí đầu tư là 109 tỷ đồng, trong đó ngân sách huyện, tỉnh và trung ương đầu tư trên 69,3 tỷ đồng, nhân dân đóng góp 39,7 tỷ đồng. 100% các di tích lịch sử văn hóa được đầu tư chống xuống cấp kịp thời, như cụm di tích Bạch Đằng, đình Phong Cốc, chùa An Đông, đình Đông, đình Lưu Khê, đình Trung Bản, đền Trung Cốc, miếu Tiên Công...
Hiện nay, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Yên Hưng đang rất khẩn trương huy động mọi nguồn lực để chỉnh trang đô thị, nâng cấp cơ sở hạ tầng và những công trình quan trọng được đầu tư xây mới để chào mừng kỷ niệm 210 năm thành lập trấn lỵ Quảng Yên và công bố Nghị quyết của Chính phủ thành lập thị xã Quảng Yên vào năm 2012. Và theo đồng chí Bí thư Huyện ủy, chính quyền huyện luôn quán triệt, chỉ đạo và định hướng phát triển một cách bền vững có sự kế thừa, phát triển phải đi đôi với bảo vệ các di sản văn hóa vốn đã từng là "dấu ấn" của một đô thị cổ Quảng Yên. Điển hình như một số công trình kiến trúc Pháp đã được bảo tồn, như công trình kiến trúc mà nay là Hội trường Huyện ủy, công trình Nhà công sứ Quảng Yên (Dinh tỉnh trưởng thời Pháp cũ) và một số công trình kiến trúc Pháp khác, góp phần làm cho bộ mặt đô thị Quảng Yên vừa mang dáng dấp của một đô thị cổ nhưng vẫn đảm bảo tính hiện đại...
Những kết quả, những thành tựu cũng như những giải pháp "đột phá" trong công tác bảo tồn, tôn tạo phát huy giá trị các di sản văn hóa một cách bền vững có sự kế thừa, nối tiếp từ truyền thống đến hiện đại mà cấp ủy, chính quyền và nhân dân Yên Hưng - Quảng Yên đã đạt được có ý nghĩa rất lớn, góp phần vào việc xây dựng và phát triển quê hương Yên Hưng - Thị xã Quảng Yên văn hiến, hiện đại.
Ngô Đình Dũng (Phòng VH-TT huyện Yên Hưng)
