Yêu cầu đổi mới hoạt động giám sát của Quốc hội ngày càng cấp thiết trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và hoàn thiện thể chế phục vụ phát triển. Quán triệt tinh thần Đại hội XIII của Đảng và Kết luận số 84-KL/TW của Bộ Chính trị, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh đã chủ động chuyển biến mạnh mẽ từ tư duy đến phương thức tổ chức giám sát, gắn với đổi mới mô hình quản trị địa phương. Trọng tâm là phát hiện bất cập, “điểm nghẽn” trong cơ chế, chính sách và khâu thực thi, đồng thời kiến nghị hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực cho tỉnh. Cách làm này góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả cơ quan dân cử, củng cố niềm tin nhân dân và tạo chuyển biến thực chất trong quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội.
Đổi mới tư duy giám sát từ nghị trường
Thực hiện đúng định hướng và chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội về đổi mới hoạt động giám sát, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh chuyển mạnh từ tư duy “giám sát cho đúng, cho đủ” sang “giám sát để tạo chuyển biến”. Mục tiêu là giám sát phải thực chất, chạm đúng vấn đề, tháo gỡ được vướng mắc và thúc đẩy chính sách đi vào cuộc sống. Cách tiếp cận mới coi giám sát là công cụ nâng cao hiệu quả quản lý, không chỉ nêu tồn tại mà còn đề xuất giải pháp để làm tốt hơn. Qua từng cuộc làm việc, đại biểu Quốc hội thể hiện rõ trách nhiệm, bản lĩnh, sự sâu sát với đời sống và quyết tâm tạo thay đổi tích cực, lan tỏa tinh thần đổi mới từ nghị trường đến thực tiễn điều hành ở các cấp, các ngành.
Ở tầm giám sát tối cao của Quốc hội, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh thể hiện rõ bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần trách nhiệm trước Quốc hội và cử tri. Trên nghị trường, các đại biểu của Đoàn không né tránh những vấn đề khó, “nóng”, mà chủ động lựa chọn đúng những nội dung thiết thực, gắn với yêu cầu phát triển bền vững của tỉnh và của đất nước để chất vấn, tranh luận đến cùng trên cơ sở chứng cứ và thực tiễn. Mỗi ý kiến, mỗi kiến nghị đều dựa trên khảo sát thực địa, lắng nghe nhiều chiều, có số liệu rõ ràng và lập luận chặt chẽ, tạo sức nặng thuyết phục, buộc các bộ, ngành liên quan phải cam kết giải quyết và theo đến cùng.
Đồng chí Trần Thị Kim Nhung, Ủy viên của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh đánh giá dấu ấn rõ nét trong hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh thời gian qua. Đồng chí khẳng định: Đoàn ĐBQH tỉnh luôn thể hiện bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và nhân dân; dành nhiều công sức, tâm huyết thực hiện nhiệm vụ khi được phân công chủ trì, tham gia các Đoàn giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội tại nhiều địa phương trên cả nước hoặc tiến hành các hoạt động giám sát của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh. Tại các kỳ họp, đại biểu Đoàn Quảng Ninh luôn tích cực, chủ động nghiên cứu, tham gia thảo luận tại tổ, hội trường, đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, chiều sâu, sát thực tiễn, đúng và trúng vấn đề, kịp thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng của cử tri, Nhân dân; đồng thời đề xuất các giải pháp khả thi để hoàn thiện chính sách, pháp luật, nhằm tháo gỡ vướng mắc, bất cập, hạn chế do quy định của pháp luật. Những đóng góp này góp phần nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả giám sát tối cao của Quốc hội khóa XV, củng cố niềm tin của cử tri, nhân dân đối với cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Đồng thời, thông qua hoạt động giám đã giúp cho từng vị đại biểu của Đoàn Quảng Ninh có nhiều cơ hội tích lũy kiến thức, kinh nghiệm, nâng cao nhận thức, đổi mới, cải tiến phương thức, cách thức để thực hiện tốt nhất, đầy đủ nhất nhiệm vụ của người đại biểu nhân dân.
Việc đại biểu Quảng Ninh nhiều lần được tín nhiệm giao đảm nhiệm vai trò là Tổ trưởng, thành viên phụ trách nhiều nội dung của Đoàn giám sát thể hiện rõ năng lực nghiên cứu, phân tích, nắm bắt, nhận diện, tầm nhìn hệ thống, khả năng tổ chức thực thi và uy tín của Đoàn ĐBQH tỉnh. Điều này tiếp tục khẳng định vị thế của Đoàn Quảng Ninh trong tiến trình đổi mới, nâng tầm chất lượng, hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội.
Từ năm 2021 đến nay, trong 8 cuộc giám sát chuyên đề của Quốc hội, ĐBQH tỉnh Quảng Ninh luôn cho thấy sự chuẩn bị công phu, đi sâu khảo sát thực tiễn ở cơ sở, xây dựng báo cáo có luận cứ sắc bén và sức thuyết phục cao. Trên nghị trường, 26 lượt chất vấn của các đại biểu Quảng Ninh đã tạo dấu ấn rõ nét khi lựa chọn trúng những vấn đề cốt lõi, liên quan trực tiếp đến động lực phát triển vùng Đông Bắc và yêu cầu phát triển đất nước. Nội dung chất vấn sát thực tiễn, chạm đến những vấn đề bức thiết của đời sống, kinh tế - xã hội, phản ánh đúng mối quan tâm và nguyện vọng chính đáng của cử tri, Nhân dân.
Đoàn cũng thực hiện chất vấn với hình thức linh hoạt trực tiếp, trực tuyến và bằng phiếu chất vấn, giúp mở rộng phạm vi, tăng hiệu quả giám sát đối với nhiều lĩnh vực nóng như: Tiến độ lập và thực hiện quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia, tuyến đường sắt Yên Viên - Phả Lại - Hạ Long - Cái Lân; giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững, tối ưu hóa quy trình sản xuất, cung ứng, tiêu thụ nông sản; quy hoạch, quản lý, sử dụng đất đai; đấu giá, chuyển nhượng đất đai; kiểm soát xả thải, xử lý chất thải công nghiệp, rác thải y tế… Tinh thần chất vấn của các đại biểu Quảng Ninh là thẳng thắn, đến cùng, nhưng trên tinh thần xây dựng, hướng đến tạo chuyển biến thực chất. Qua hoạt động chất vấn, các đại biểu Quốc hội trong Đoàn đã góp phần nâng cao chất lượng công tác quản lý nhà nước trên các lĩnh vực và tăng cường hiệu quả giám sát của Quốc hội để các bộ, ngành và Chính phủ đưa ra giải pháp cụ thể, cam kết khắc phục hạn chế, đáp ứng yêu cầu, mong đợi chính đáng của cử tri và nhân dân.
Cùng với hoạt động tại nghị trường, Đoàn ĐBQH tỉnh còn tích cực, chủ động tham gia các cuộc giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội. Trong 5 năm qua, Đoàn đã tham gia 13 cuộc giám sát và 3 cuộc khảo sát do các cơ quan của Quốc hội thực hiện tại Quảng Ninh; đồng thời cử đại biểu tham gia nhiều đoàn giám sát ở các địa phương khác.
Ở mỗi cuộc giám sát, đại biểu của Đoàn đều thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, nghiên cứu kỹ hồ sơ, nắm chắc tình hình thực tế và vận dụng phương pháp tiếp cận khoa học, linh hoạt. Các ý kiến tham gia giám sát có lập luận chặt chẽ, dẫn chứng rõ ràng, bám sát đời sống và yêu cầu thực tiễn quản lý, góp phần nâng chất lượng, hiệu lực và hiệu quả giám sát; đồng thời tạo sức ép tích cực trong hoàn thiện chính sách, pháp luật và siết chặt kỷ luật, kỷ cương thi hành công vụ.
Áp lực giám sát chuyển hoá thành động lực cải cách
Nếu trên nghị trường, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh thể hiện bản lĩnh trong giám sát tối cao, thì tại địa phương, công tác giám sát ngày càng đi vào chiều sâu, rõ trọng tâm và tránh hình thức. Vai trò lãnh đạo, định hướng được phân công rành mạch, nhất là trong các cuộc giám sát chuyên đề. Trưởng đoàn chỉ đạo chiến lược, phê duyệt nghị quyết thành lập các đoàn giám sát chuyên đề; Phó Trưởng đoàn trực tiếp thiết kế kế hoạch, điều phối tổ chức bảo đảm kỷ luật, tiến độ và hiệu quả; các đại biểu trong Đoàn phát huy kinh nghiệm thực tiễn, đưa ra nhiều phân tích xác đáng, kiến nghị sắc bén, sát yêu cầu hoàn thiện chính sách và thực tiễn của tỉnh.
Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Nguyễn Thị Thu Hà, khẳng định: Hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh được triển khai nghiêm túc, bài bản, ngày càng chuyên nghiệp và hiệu quả. Giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực” (năm 2025) là chuyên đề có ý nghĩa thực tiễn và chính trị sâu sắc, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn hệ thống chính trị đang tiến hành tổng kết Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và xây dựng phương hướng cho nhiệm kỳ tới. Đoàn đã chú trọng phát huy vai trò, trách nhiệm của đại biểu Quốc hội; phối hợp chặt chẽ với UBND tỉnh, các sở, ngành, địa phương; mời đại biểu HĐND tỉnh tham gia nhằm bảo đảm tính khách quan, đa chiều và chiều sâu trong từng chuyên đề giám sát. Chất lượng nhân lực giám sát được nâng cao thông qua việc mời chuyên gia, nhà khoa học, huy động cán bộ chuyên môn sâu của các sở, ngành tham gia Tổ thư ký, tăng cường tính phản biện và cơ sở thực tiễn cho các kiến nghị. Phương pháp giám sát được đổi mới toàn diện, chú trọng phân tích hồ sơ, xác định trọng tâm, lựa chọn đối tượng giám sát đại diện, phù hợp, tổ chức linh hoạt, hiệu quả, đi vào thực chất.
Từ đầu nhiệm kỳ XV đến hết tháng 6/2025, Đoàn đã triển khai 16 cuộc giám sát chuyên đề, trong đó 13 cuộc theo chương trình của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và 4 chuyên đề lớn do Đoàn chủ động lựa chọn, như: Giám sát chuyên đề về “Việc triển khai Nghị quyết của Quốc hội, các quy định pháp luật về thực hiện các giải pháp cấp bách trong công tác phòng, chống dịch Covid-19 trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” (năm 2021); Giám sát chuyên đề về “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về hoạt động tham gia xét xử của Hội thẩm nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện trên địa bàn tỉnh” (năm 2023-2024); Giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh” (năm 2024); Giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực” (năm 2025). Cách lựa chọn chuyên đề cho thấy tư duy gắn giám sát với các yêu cầu phát triển bền vững, chiến lược của tỉnh, bảo đảm tính dự báo và tầm nhìn dài hạn.
Đồng chí Nguyễn Như Hạnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Qua các cuộc làm việc với Đoàn giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh; các sở, ngành, đơn vị đều cảm nhận rõ tinh thần làm việc nghiêm túc, thẳng thắn, bám sát thực tiễn, làm rõ từng vấn đề mà cử tri và nhân dân quan tâm. Điển hình là chuyên đề giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực. Đoàn giám sát đã tiếp cận vấn đề một cách toàn diện, có trọng tâm, theo từng nhóm vấn đề về bảo vệ môi trường; trực tiếp có nhiều phản biện, đặt vấn đề cần làm rõ, sáng tỏ cùng với các kết quả thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và các cuộc giám sát trước đó của các cơ quan của Quốc hội, tạo nên cái nhìn đa chiều, khách quan. Sau các đợt giám sát, Đoàn ĐBQH tỉnh đều có ban hành những thông báo, theo dõi rất sát sao việc thực hiện các kiến nghị. Điều này giúp các ngành, đơn vị xây dựng chương trình hành động cụ thể, thực chất, nâng cao trách nhiệm giải trình theo từng nội dung được giám sát. Qua đó, góp phần khắc phục hạn chế, hoàn thiện công tác quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững trên địa bàn.
Sự tham gia sâu sát, trí tuệ và tinh thần trách nhiệm của các đại biểu, cùng phương pháp tổ chức giám sát linh hoạt nhưng khoa học, đã tạo nên “sức nặng” và tính thuyết phục cao cho các báo cáo giám sát của Đoàn; đóng góp thiết thực vào hoàn thiện chính sách, pháp luật, đồng thời kiến nghị kịp thời với Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương và chính quyền địa phương nhằm tháo gỡ khó khăn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, thúc đẩy phát triển bền vững. Sau giám sát, Đoàn đã tổng hợp 192 kiến nghị gửi các cơ quan Trung ương liên quan đến ban hành, sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật; cùng 112 kiến nghị gửi tỉnh nhằm xử lý vướng mắc trong tổ chức thực hiện và đề xuất nhân rộng các mô hình hiệu quả. Đơn cử như cuộc giám sát chuyên đề công tác phòng, chống dịch Covid-19 là hoạt động giám sát sớm nhất trong cả nước ngay sau khi Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XV kết thúc. Sau giám sát, Đoàn đã kiến nghị 6 nhóm vấn đề với Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương và 6 nhóm vấn đề với tỉnh, góp phần tích cực và hiệu quả để Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương có những giải pháp đồng bộ hơn trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai các biện pháp phòng, chống dịch Covid-19 trong phạm vi cả nước; đồng thời đóng góp với tỉnh Quảng Ninh những giải pháp liên quan đến công tác phòng, chống dịch Covid-19, thực hiện hiệu quả “mục tiêu kép” trên địa bàn tỉnh.
Đồng chí Vũ Đại Thắng, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh uỷ,Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh, nhấn mạnh: Trong thời gian tới, Đoàn ĐBQH tỉnh tập trung tăng cường giám sát, đồng hành cùng địa phương theo chu trình “từ chính sách đến kết quả”. Đoàn sẽ lựa chọn vấn đề trọng tâm – trọng điểm, xác lập mục tiêu giám sát rõ ràng, chỉ số đánh giá kết quả, thời hạn khắc phục, cơ chế hậu giám sát, và gắn trách nhiệm người đứng đầu. Áp lực giám sát phải được chuyển hóa thành động lực cải cách, tạo sức ép tích cực để chính sách, pháp luật thật sự đi vào cuộc sống; đồng thời, những vướng mắc vượt thẩm quyền địa phương phải được Đoàn kịp thời chuyển tải, theo dõi đến cùng với các cơ quan Trung ương. Cùng với đó, Đoàn kết nối và điều phối nguồn lực giữa Trung ương và tỉnh, giữa cơ quan Nhà nước với doanh nghiệp, viện trường, đối tác phát triển… để “mở khóa” các tiềm năng mới, nhất là cho hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn.
Khi giám sát được thực hiện với tinh thần kiến tạo, đồng hành, dẫn dắt, hoạt động này không chỉ dừng ở việc “đúng luật, đúng trách nhiệm”, mà còn trở thành nguồn lực thúc đẩy đổi mới quản trị, phát triển nhanh, bền vững và nhân văn. Đó cũng là cách góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN vì một Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc, nơi niềm tin của nhân dân được củng cố bằng kết quả rõ ràng trong cuộc sống.
