Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền hai cấp và yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động của đại biểu dân cử, Quảng Ninh đang dần khẳng định hình mẫu về sự gắn kết chặt chẽ giữa đại biểu với nhân dân. Từ đại biểu HĐND xã sát cơ sở, HĐND tỉnh hoạch định chính sách vĩ mô, đến đại biểu Quốc hội kết nối nghị trường với tâm tư, nguyện vọng của cử tri, mỗi hành động, mỗi quyết sách đều hướng tới mục tiêu “vì dân, của dân”. Thực tiễn cho thấy, khi tiếng nói của người dân được lắng nghe, kiến nghị được giải quyết kịp thời và minh bạch, niềm tin vào chính quyền được củng cố, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của địa phương và đất nước”.

Luật Tổ chức chính quyền địa phương, có hiệu lực từ ngày 01/3/2025, đã mở ra những yêu cầu cao hơn, toàn diện hơn đối với HĐND và đại biểu HĐND các cấp. Trước hết, đó là yêu cầu về sự gắn bó thực chất và trách nhiệm với nhân dân. Đại biểu không chỉ là người đại diện trên danh nghĩa, mà phải thực sự “ở cùng dân, hiểu dân, nói tiếng nói của dân”. Quy định đại biểu phải cư trú hoặc công tác trên địa bàn nơi ứng cử thể hiện tinh thần “đại biểu tại chỗ”, giúp họ thấu hiểu những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn, phản ánh đúng tâm tư, nguyện vọng và lợi ích chính đáng của nhân dân. Đây là cơ sở quan trọng để khắc phục tình trạng “xa dân” hay “nghe dân qua báo cáo”, vốn khiến vai trò đại diện chưa phát huy hết.

Luật 2025 cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực hoạch định và giám sát chính sách của HĐND. Khi được trao quyền thí điểm các chính sách đặc thù, quyết định các vấn đề nhân sự, tổ chức bộ máy và phát triển địa phương, HĐND không thể chỉ là nơi “biểu quyết đồng thuận”, mà phải trở thành trung tâm quản trị công ở địa phương. Mỗi nghị quyết được ban hành cần đi vào cuộc sống, có tính khả thi, dựa trên cơ sở dữ liệu, phân tích khoa học và phản biện xã hội. Do đó, đại biểu HĐND cần trang bị kiến thức đa ngành, kỹ năng phân tích chính sách, tư duy đổi mới và tầm nhìn chiến lược.

Bên cạnh đó, Luật mới cũng yêu cầu HĐND hoạt động hiện đại, linh hoạt và minh bạch hơn. Việc cho phép họp và biểu quyết trực tuyến là bước tiến trong chuyển đổi số, nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí và mở rộng khả năng tiếp cận thông tin. Đồng thời, thẩm quyền bổ sung cho Thường trực HĐND trong xử lý các tình huống khẩn cấp đòi hỏi bản lĩnh chính trị, khả năng phản ứng nhanh và trách nhiệm giải trình cao hơn. HĐND và đại biểu vì vậy không chỉ “được trao quyền”, mà còn phải “chịu trách nhiệm” trước pháp luật, trước Đảng và trước nhân dân.

Kể từ ngày 1/7/2025, khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, toàn tỉnh Quảng Ninh đã bỏ HĐND cấp huyện, tập trung quyền lực vào HĐND cấp xã và tỉnh. Trong bối cảnh này, đại biểu HĐND hai cấp phải thực hiện đồng thời hai chức năng chính: quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương và giám sát những nội dung thuộc thẩm quyền. Điều này đặt ra yêu cầu đối với đại biểu là phải đủ sức đảm đương vai trò “ba trong một”, đặc biệt trong công tác tiếp xúc, giải quyết kiến nghị của cử tri.

Trước những yêu cầu mới, HĐND tỉnh và HĐND cấp xã Quảng Ninh đã nhanh chóng đổi mới hoạt động, tăng cường tập huấn, nâng cao năng lực của đại biểu. Đại biểu HĐND tỉnh Quảng Ninh hiện nay không chỉ đại diện cho ý chí nhân dân ở cấp tỉnh – hoạch định chính sách vĩ mô, mà còn sát sao với đời sống dân sinh tại cấp xã, thôn, bản. Vị thế kép này đòi hỏi đại biểu phải nắm vững luật pháp, quản trị công, chuyển đổi số, thực tiễn đời sống, văn hóa, đặc thù vùng miền và các vấn đề biên giới – biển đảo. Thực tế cho thấy, 66 đại biểu HĐND tỉnh Quảng Ninh đang triển khai mô hình mới bằng việc tăng cường tiếp xúc cử tri, khảo sát thực địa và giám sát hoạt động UBND cấp xã, đồng thời tham gia thảo luận các nghị quyết vĩ mô. 

Cũng theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15, từ ngày 1/7/2025, HĐND cấp xã được trao thêm nhiều quyền hạn mới nhằm đưa HĐND cấp xã từ chỗ “tham gia” sang “quyết định”, thực sự là thiết chế quyền lực ở địa phương, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. 

Thực hiện các quy định mới của Luật, HĐND cấp xã đã tổ chức các kỳ họp, quyết định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch phát triển các ngành, lĩnh vực, các quy hoạch chi tiết xây dựng hạ tầng, giao thông trên địa bàn… 

Tìm hiểu ở xã Quảng Hà, chúng tôi thấy rằng, sau khi thực hiện mô hình mới, HĐND xã Quảng Hà khoá I, nhiệm kỳ 2021-2026, có 100 đại biểu, chia thành 8 tổ đại biểu theo địa bàn dân cư. Cách tổ chức này giúp đại biểu tiếp cận dân thường xuyên, nắm bắt vấn đề kịp thời và không để kiến nghị rơi vào tình trạng “không biết chuyển ai, ai xử lý". Song song đó, HĐND xã duy trì chế độ tiếp công dân định kỳ và đổi mới hình thức tiếp xúc cử tri theo cụm dân cư, thôn thay vì họp chung toàn xã, giúp người dân dễ dàng nêu ý kiến cụ thể, sát thực tế hơn. Qua đó, tiếng nói của cử tri được lắng nghe gần hơn, phản hồi nhanh hơn, tạo sự tin tưởng và gắn bó giữa nhân dân với chính quyền.

Từ ngày 1/7/2025 đến nay, HĐND xã đã tiếp nhận 33 kiến nghị của cử tri; trong đó, 21 kiến nghị thuộc thẩm quyền được tổng hợp, đưa vào nội dung kỳ họp; 12 kiến nghị được UBND xã giải quyết ngay tại cơ sở, không phải chờ đến kỳ họp. Kết quả này cho thấy, khi HĐND được trao quyền trực tiếp giám sát và yêu cầu giải trình, hiệu lực của cơ quan dân cử ở cơ sở được khẳng định rõ hơn. Với những kết quả bước đầu, HĐND xã Quảng Hà đang cho thấy hiệu quả rõ rệt của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Tinh gọn, trách nhiệm, minh bạch, hành động vì dân. Niềm tin được xây dựng không bằng lời hứa, mà bằng những việc làm cụ thể. Khi chính quyền gần dân, dân sẽ gần chính quyền. Khi dân tin, dân ủng hộ, mọi chủ trương đều có “điểm tựa” để thành công.

Cùng với các cơ quan dân cử của địa phương, hoạt động của Đoàn ĐBQH tỉnh cũng được triển khai chủ động, trách nhiệm. Các đại biểu đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc đối với dự án luật có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến sự phát triển của địa phương và cả nước. Những ý kiến này xuất phát từ thực tiễn quản lý, phản ánh đúng đặc thù của Quảng Ninh – một tỉnh công nghiệp, dịch vụ, du lịch, giàu tài nguyên, có di sản thế giới và vị trí chiến lược về biên giới – biển đảo.

Để đáp ứng yêu cầu của mô hình hai cấp, Quảng Ninh triển khai một loạt giải pháp đồng bộ, toàn diện nhằm nâng cao năng lực đại biểu và củng cố niềm tin cử tri. Đặc biệt, đối với cấp xã, khi được giao nhiều quyền hạn hơn thì đòi hỏi năng lực của từng đại biểu HĐND cũng phải cao hơn, nhất là ở các kỹ năng giám sát, tranh luận, chất vấn, thẩm tra… Từ đó, tỉnh đã tăng cường các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho đại biểu HĐND cấp xã để nâng cao chất lượng hoạt động, nhất là trong các lĩnh vực: ngân sách, đầu tư công, chuyển đổi số. Đại biểu được trang bị kỹ năng quản trị công hiện đại, tài chính công, phân tích chính sách, chuyển đổi số và kỹ năng giao tiếp, phản biện. Đặc biệt, tháng 7/2025, Quảng Ninh đã tổ chức Hội nghị tập huấn kỹ năng số, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) cho đại biểu HĐND các cấp. Qua đó, cung cấp kiến thức cơ bản và hướng dẫn khai thác AI trong thẩm tra, giám sát, xử lý kiến nghị cử tri. Nhờ đó, đại biểu nâng cao năng lực phân tích dữ liệu, lập luận khoa học và minh bạch trong nghị trường.

Đồng chí Nghiêm Xuân Cường, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh, nhấn mạnh, việc tổ chức tập huấn nhằm kịp thời cập nhật những nội dung mới, tăng cường kỹ năng, nghiệp vụ cho đại biểu HĐND ở cấp cơ sở, bảo đảm thực hiện tốt vai trò, chức năng, nhiệm vụ sau khi đơn vị hành chính được sắp xếp. Thực tế cho thấy, sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, đội ngũ đại biểu HĐND cấp xã, cấp tỉnh đã tiếp tục phát huy tốt vai trò, trách nhiệm, không ngừng học tập, bám sát thực tiễn cơ sở, chủ động đổi mới hoạt động để đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, việc tiếp xúc cử tri cũng được các đại biểu dân cử trên địa bàn đổi mới, đa dạng hóa hình thức: trực tuyến, khảo sát chuyên đề, đối thoại tại nơi cư trú. Ứng dụng số hóa tiếp nhận và quản lý kiến nghị cử tri kết nối trực tiếp đại biểu – cử tri – chính quyền cấp xã. Mỗi kiến nghị được theo dõi tiến độ, kết quả và công khai cho người dân đánh giá. Đổi mới hình thức tiếp xúc theo cụm dân cư thay vì họp chung toàn xã giúp người dân dễ nêu ý kiến sát thực tế, tạo sự tin tưởng và gắn bó giữa nhân dân với chính quyền.

Vai trò đại biểu chuyên trách được tăng cường nhờ đội ngũ tham mưu, giúp nghiên cứu, phân tích và đề xuất giải pháp chính sách chuyên sâu. Phiên chất vấn, giám sát không chỉ là hình thức mà trở thành công cụ kiểm soát quyền lực và thúc đẩy cơ quan hành pháp hành động. Năm 2025, HĐND tỉnh tổ chức 5 phiên giám sát chuyên đề về môi trường, quản lý đất đai, dịch vụ công, tất cả được truyền hình trực tiếp và cập nhật dữ liệu trực tuyến.

Hoạt động của Đoàn ĐBQH tỉnh cũng góp phần không nhỏ vào thành công chung của Quốc hội, giúp đưa các chính sách pháp luật đến gần người dân, đồng thời phản ánh đúng tâm tư, nguyện vọng của cử tri vào nghị trường. Mỗi hành động, mỗi nghị quyết, mỗi kiến nghị được giải quyết đều là bằng chứng sống về niềm tin và trách nhiệm vì dân.

Ông Bàn Dẩu Tình, Bí thư chi bộ, Trưởng khu 10, phường Mông Dương cho biết: Hoạt động của HĐND các cấp trong tỉnh ngày càng thể hiện rõ vai trò là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Các kỳ họp HĐND được tổ chức dân chủ, công khai, minh bạch; hoạt động giám sát được tăng cường, có trọng tâm, trọng điểm. Việc giải quyết kiến nghị của cử tri được thực hiện nghiêm túc, trách nhiệm. Cá nhân tôi đánh giá cao việc HĐND tỉnh đã lắng nghe, tiếp thu, trả lời và giải quyết kịp thời các ý kiến, tâm tư nguyện vọng của người dân. Cử tri chúng tôi mong muốn các đại biểu tiếp tục phát huy hơn nữa vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đổi mới phương thức hoạt động, bám sát các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để có những quyết sách quan trọng, phù hợp với thực tiễn. 

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, phối hợp chặt chẽ trong hệ thống chính trị và sự giám sát đồng hành của Nhân dân, các đại biểu Quảng Ninh sẽ tiếp tục phát huy truyền thống hào hùng, thực sự là đại diện cao nhất của cử tri và nhân dân trong tỉnh, góp phần thực hiện thắng lợi khát vọng “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” của toàn dân tộc.