Tại những dự án phải thu hồi đất, cuộc đối thoại bắt đầu từ phương án bồi thường, chỗ ở và sinh kế của từng gia đình. Mỗi hoàn cảnh một khác, nhưng đều cho thấy sự đồng thuận được hình thành khi người dân có thông tin đầy đủ, được lắng nghe và nhìn thấy quyền lợi chính đáng của mình được bảo đảm.
Ý Đảng, lòng dân trong giải phóng mặt bằng - Bài 1: Cấp ủy vào cuộc, việc khó có lời giải
Giải phóng mặt bằng không chỉ là một khâu thủ tục của dự án, mà còn là phép thử năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức Đảng, hiệu lực điều hành của chính quyền và mức độ đồng thuận trong nhân dân. Thực tiễn ở Quảng Ninh cho thấy, nơi nào cấp ủy vào cuộc sớm, người đứng đầu bám việc, cán bộ gần dân, chính sách được thực hiện công khai, công bằng thì nơi đó những “điểm nghẽn” dần được tháo gỡ, đất đai chuyển hóa thành nguồn lực phát triển.
Để mở tuyến đường từ cầu treo Quảng Nghĩa đến Quốc lộ 18A, gia đình bà Nguyễn Thị Tuyến ở thôn 4, xã Hải Ninh, tháo dỡ một phần nhà cấp 4, hơn 60m tường rào và nhường hơn 160m2 đất. Bà kể gia đình cũng tiếc công, tiếc của, nhưng nghĩ đến con đường rộng hơn và lợi ích lâu dài cho con cháu nên quyết định đồng thuận.
Tuyến đường trên dài 3,42km, kinh phí 65 tỷ đồng tập trung cho xây lắp, không bố trí kinh phí giải phóng mặt bằng (GPMB). Cán bộ địa phương đến từng nhà, rà từng đoạn tuyến, thông tin về công trình và lắng nghe ý kiến. Qua vận động của Mặt trận và các đoàn thể, 250 hộ bị ảnh hưởng đã tự nguyện hiến hơn 34.000m2 đất cùng nhiều tài sản.
Theo ông Vũ Viết Duy, Trưởng phòng Kinh tế xã Hải Ninh, trong năm 2026, xã triển khai 21 công trình, dự án chủ yếu phục vụ trường học và giao thông nông thôn. Hàng trăm hộ đã tự nguyện hiến đất, tháo dỡ công trình phục vụ chỉnh trang, mở rộng đường. Kết quả này thể hiện trách nhiệm của cộng đồng đối với việc cải thiện hạ tầng nơi mình sinh sống.
Ở Hải Ninh, người dân tham gia vì hiểu rõ công trình sẽ phục vụ chính cộng đồng mình và được cùng giám sát việc thực hiện. Cách làm ấy phù hợp với tuyến đường này. Tuy nhiên, với dự án thu hồi đất mà người dân phải di dời hoặc thay đổi sinh kế... bồi thường, hỗ trợ và tái định cư vẫn phải được thực hiện đầy đủ theo pháp luật.
Điều này được thể hiện rõ ở Dự án nâng cấp, cải tạo đường 338 qua phường Hiệp Hòa. Trước đó, cử tri phản ánh việc triển khai dự án khi chưa có phương án bồi thường đã gây khó khăn. Từ cuối tháng 1/2026, nhiệm vụ GPMB và hồ sơ liên quan được bàn giao cho phường. Chính quyền địa phương cùng khu phố phải rà soát các trường hợp, giải thích chính sách và tháo gỡ từng kiến nghị. Tại buổi tiếp công dân định kỳ tháng 9, đối với khiếu nại của một công dân phường Hiệp Hòa liên quan đến GPMB và đăng ký quyền sử dụng đất, lãnh đạo thành phố yêu cầu cơ quan chức năng, địa phương kiểm tra, rà soát, giải quyết theo pháp luật, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của công dân.
Đến ngày 7/9, hộ cuối cùng có nhà, vật kiến trúc ở phần bên trái tuyến đã nhận tiền, tháo dỡ công trình và bàn giao mặt bằng để thi công mở rộng đường. Kết quả ấy đến sau quá trình xử lý các vướng mắc về thủ tục, quyền lợi và đối thoại với người dân.
Phường có 8 dự án trọng điểm và trên 1.500 hộ thuộc diện bồi thường, GPMB. Địa phương xác định rõ từng dự án, từng nhóm hộ, phân công cán bộ cụ thể; công khai, minh bạch và đối thoại là yếu tố quan trọng để tạo phối hợp.
Đồng chí Đàm Trung Hiếu, Bí thư Đảng ủy phường Hiệp Hòa
Hay ở đặc khu Vân Đồn, địa phương có tổng nguồn vốn đầu tư công và các dự án đầu tư ngoài ngân sách lớn, hiện đặc khu đang triển khai GPMB đối với 22 dự án, tổng diện tích cần thực hiện lên tới 1.673,62ha, liên quan đến 1.472 tổ chức, hộ gia đình, cá nhân. Đến đầu tháng 9/2026, diện tích đã được phê duyệt phương án bồi thường GPMB trên 1.260ha, bằng 75,46%; 221 hộ đã được bố trí tái định cư.
Đặc khu xác định GPMB là nhiệm vụ trọng tâm gắn trực tiếp với tiến độ các dự án và khả năng huy động nguồn lực cho phát triển. Đối với từng dự án, địa phương yêu cầu xác định rõ phần việc, tiến độ và trách nhiệm của từng đơn vị; những khó khăn thuộc thẩm quyền phải tập trung xử lý ngay, đồng thời bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất thu hồi.
Đồng chí Phạm Xuân Đài, Chủ tịch UBND đặc khu Vân Đồn
Tiêu biểu tại Dự án Tổ hợp du lịch nghỉ dưỡng, giải trí cao cấp, sân golf và khu dân cư Monbay Vân Đồn có 296,83ha cần GPMB, ảnh hưởng 284 trường hợp, dự kiến 48 hộ phải tái định cư. Toàn bộ diện tích đã hoàn thành GPMB; 290,27ha được bàn giao, 40 hộ được xét duyệt tái định cư và 149 tỷ đồng tiền bồi thường đã được chi trả.
Người dân chúng tôi hiểu dự án triển khai sẽ tạo thêm hạ tầng và cơ hội phát triển cho Vân Đồn. Điều chúng tôi mong muốn là quá trình kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, bồi thường và bố trí tái định cư được thực hiện công khai, rõ ràng, quyền lợi chính đáng của người dân được bảo đảm. Khi những vấn đề đó được giải quyết thỏa đáng thì người dân sẽ đồng thuận bàn giao mặt bằng.
Bà Đỗ Thị Kiềm, khu phố Hạ Long 1, đặc khu Vân Đồn
Từ Hải Ninh, Hiệp Hòa hay Vân Đồn, vận động không thể chỉ dừng ở hội nghị. Có hộ thiếu giấy tờ, có gia đình cần tái định cư, có thửa đất biến động qua nhiều thời kỳ. Mỗi kiến nghị được trả lời đúng căn cứ, đúng thời hạn có sức thuyết phục hơn nhiều lời kêu gọi chung.
Khi đất bị thu hồi, người dân cần biết vì sao phải bàn giao, quyền lợi được tính thế nào và cuộc sống sau đó sẽ ra sao. Vì vậy, việc tuyên truyền cần đi cùng công khai ranh giới, căn cứ pháp lý, kết quả kiểm đếm, phương án bồi thường, điều kiện tái định cư và tiến độ chi trả. Nội dung đang xác minh cũng phải có cơ quan phụ trách và thời hạn trả lời rõ ràng.
Với những dự án lớn, sự đồng thuận thường khó hơn bởi việc thu hồi đất có thể làm thay đổi chỗ ở hoặc nguồn thu nhập. Gia đình ông Nguyễn Văn Thọ ở khu Yên Đức 3, phường Hoàng Quế, có hơn 5.000m2 ao, đầm nuôi trồng thủy sản; khoảng 2.500m2 nằm trong phạm vi dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh. Phần diện tích bị thu hồi khiến gia đình phải tính toán lại việc sản xuất.
Sau khi được cán bộ địa phương giải thích chủ trương, chính sách và thủ tục, ông Thọ đồng thuận với phương án GPMB. Mong muốn của ông là thủ tục được thực hiện đầy đủ, quyền lợi được bảo đảm để gia đình sớm bàn giao và tổ chức lại sản xuất trên diện tích còn lại.
Tại Hiệp Hòa, sự đồng thuận cũng đến từ việc giải quyết những vấn đề sau thu hồi đất. Với trường hợp diện tích còn lại đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Trung tâm Cung ứng dịch vụ phường hỗ trợ người dân hoàn thiện thủ tục theo quy định.
Đơn vị tham mưu thực hiện các bước GPMB đúng pháp luật, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân. Việc hỗ trợ thủ tục đối với phần đất còn lại giúp gia đình yên tâm hơn khi bàn giao.
Ông Trịnh Văn Khởi, Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ
phường Hiệp Hòa
Gia đình anh Nguyễn Văn Hải ở khu Sông Khoai, phường Hiệp Hòa, có khoảng 700m2 trong tổng số 800m2 đất đang sử dụng thuộc phạm vi dự án đường 338. Sau nhiều lần được cán bộ phường, khu phố giải thích chính sách, gia đình chủ động tháo dỡ công trình, bàn giao mặt bằng.
Trên cùng một dự án, mỗi hộ có thể quan tâm một vấn đề khác nhau: Nguồn gốc đất, tài sản kiểm đếm, phần đất còn lại hay thời điểm ổn định chỗ ở. Cán bộ cần trả lời trúng điều người dân hỏi, bằng hồ sơ và phương án cụ thể.
Mặt trận, các đoàn thể, bí thư chi bộ và trưởng khu phố nắm rõ hoàn cảnh từng hộ, nhận ra kiến nghị nào chưa được trả lời. Họ chỉ làm tốt vai trò cầu nối khi được cung cấp phương án chính xác và chuyển được phản ánh đến bộ phận chuyên môn. Vì vậy, Mặt trận và đoàn thể cần tham gia ngay từ khâu chuẩn bị dự án, như: Góp ý cách thông tin, giám sát niêm yết, tiếp nhận phản ánh và đồng hành trong đối thoại.
Liên quan đến Dự án xây dựng cầu Sông Chanh 1, bà Vũ Thị Thúy, Trưởng khu Thành Công, phường Phong Cốc, cùng cán bộ khu phố đã phải nhiều lần xuống từng gia đình, gặp từng hộ dân, lắng nghe những băn khoăn cụ thể và trao đổi từng nội dung liên quan đến dự án. Có những vấn đề chưa thể giải thích ngay, cán bộ khu phố tiếp tục tìm hiểu, phối hợp với chính quyền để có câu trả lời rõ ràng, từ đó trở lại tuyên truyền, vận động người dân.
Muốn người dân đồng thuận thì trước hết cán bộ phải gần dân, hiểu dân và nói cho dân hiểu. Khi người dân thấy cán bộ thực sự lắng nghe, giải thích rõ ràng và cùng mình tháo gỡ những vướng mắc thì khoảng cách giữa chủ trương của Nhà nước và sự đồng thuận của người dân cũng được rút ngắn.
Bà Vũ Thị Thúy, Trưởng khu Thành Công, phường Phong Cốc
Một nội dung thường bị xem nhẹ là đời sống sau thu hồi đất. Với hộ phải chuyển nơi ở, khu tái định cư cần sẵn sàng về hạ tầng, thủ tục và dịch vụ thiết yếu. Với hộ mất tư liệu sản xuất, hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm phải phù hợp thực tế chứ không dừng ở khoản tiền. Với hộ kinh doanh, cần tính đến thời gian gián đoạn và điều kiện khôi phục sinh kế. Khi chính quyền chủ động nhìn xa hơn ngày bàn giao mặt bằng, người dân sẽ thấy mình là đối tượng được chăm lo trong tiến trình phát triển.
Phường luôn xác định phải bảo đảm hài hòa lợi ích, quyền lợi chính đáng của người dân, đồng thời thực hiện công khai, minh bạch trong từng khâu. Khi người dân hiểu, đồng thuận và ủng hộ thì việc triển khai các dự án sẽ thuận lợi hơn.
Đồng chí Vũ Ngọc Hùng, Chủ tịch UBND phường Đông Mai
Có thể thấy rõ, mỗi địa phương có thể theo dõi đồng thời tiến độ thu hồi đất và tiến độ giải quyết kiến nghị, như: Hộ nào đã được thông tin, đã kiểm đếm, còn vướng điều gì, cán bộ nào phụ trách và khi nào trả lời. Lãnh đạo địa phương định kỳ nghe từng nhóm việc, giao đầu mối xử lý và thông tin lại kết quả cho người dân.
Đồng thuận không có nghĩa mọi hộ đều nhất trí ngay sau lần vận động đầu tiên. Điều quan trọng là người dân được nêu ý kiến, được kiểm tra phương án và nhận câu trả lời thỏa đáng. Khi chính quyền làm đúng cam kết, Mặt trận và đoàn thể thực sự là cầu nối, việc bàn giao mặt bằng trở thành kết quả của một quá trình cùng tháo gỡ khó khăn.
Thực hiện: Quang Huy - Thanh Hoa - Thu Nguyệt - Cẩm Nang
Trình bày: Hải Anh
------------------
Bài 3: Kỷ cương, công bằng để khơi thông nguồn lực
