Chiều 23/8, trong phiên thảo luận ở hội trường, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, liên quan đến dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh thảo luận tập trung vào 3 nội dung nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, hạn chế hình sự hóa các quan hệ dân sự, kinh tế và tăng tính nhân văn trong quá trình tố tụng.
Về căn cứ khởi tố vụ án hình sự tại Điều 150, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà cho rằng, quy định chỉ yêu cầu “xác định có dấu hiệu tội phạm” là chưa thực sự đầy đủ, cần được xem xét trong mối liên hệ với quy định tại Điều 8 Bộ luật Hình sự.
Theo đại biểu, Bộ luật Hình sự quy định hành vi có dấu hiệu tội phạm nhưng tính chất nguy hiểm cho xã hội không đáng kể thì không phải là tội phạm. Vì vậy, nếu Bộ luật Tố tụng hình sự không thể hiện rõ yêu cầu này tại căn cứ khởi tố vụ án thì có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất, tiềm ẩn nguy cơ đưa các tranh chấp thuần túy dân sự, kinh tế vào xử lý hình sự. Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 1 Điều 150 quy định: Chỉ khởi tố vụ án hình sự khi hành vi có dấu hiệu tội phạm và hành vi đó có tính chất nguy hiểm đáng kể cho xã hội.
Đối với thủ tục rút gọn, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, chỉnh lý để bảo đảm sự thống nhất giữa điểm r khoản 1 Điều 46 và Điều 447 của dự thảo. Theo đại biểu, dự thảo hiện có sự chưa thống nhất về thẩm quyền quyết định áp dụng hoặc hủy bỏ thủ tục rút gọn trong trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội. Trong khi điểm r khoản 1 Điều 46 giao thẩm quyền này cho Kiểm sát viên thì Điều 447 lại thể hiện Viện kiểm sát có quyền ra quyết định truy tố kèm theo đề nghị, còn quyết định cuối cùng về việc áp dụng thủ tục rút gọn thuộc về Tòa án. Đại biểu đề nghị quy định thống nhất theo hướng thẩm quyền quyết định áp dụng hoặc hủy bỏ thủ tục rút gọn thuộc về Tòa án, trên cơ sở đề nghị của Viện kiểm sát. Cách quy định này sẽ bảo đảm tính logic của trình tự tố tụng, đồng thời phù hợp với vị trí, chức năng của các cơ quan tiến hành tố tụng.
Một nội dung được đại biểu đặc biệt quan tâm là chính sách hạn chế áp dụng biện pháp tạm giam đối với phụ nữ đang nuôi con nhỏ tại khoản 4 Điều 125. Đại biểu đánh giá cao việc dự thảo tiếp tục thể hiện chính sách hạn chế tạm giam, đồng thời mở rộng các biện pháp thay thế, trong đó có giám sát điện tử. Tuy nhiên, để tăng tính nhân văn và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích của trẻ em, đại biểu đề nghị nâng độ tuổi con nhỏ từ dưới 36 tháng lên dưới 6 tuổi đối với trường hợp phụ nữ được xem xét không áp dụng biện pháp tạm giam.
Theo đại biểu, việc áp dụng chính sách này cần đi kèm những điều kiện chặt chẽ như người mẹ có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng, không có nguy cơ bỏ trốn hoặc cản trở hoạt động tố tụng. Đại biểu phân tích, trẻ em từ 3 đến dưới 6 tuổi vẫn đang trong độ tuổi mầm non, rất cần sự chăm sóc trực tiếp của cha mẹ, đặc biệt là người mẹ. Việc hạn chế tạm giam người mẹ trong giai đoạn này, khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện cần thiết, không chỉ thể hiện chính sách nhân đạo đối với người bị buộc tội mà còn góp phần bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của trẻ em theo quy định của Luật Trẻ em.
