Vườn quốc gia Bái Tử Long (VQGBTL) có diện tích 15.783ha, trong đó 9.685ha là biển, 6.125ha là đảo nổi nằm ở khu vực huyện Vân Đồn. Với hệ sinh thái đa dạng, phong phú cả về biển và rừng, VQGBTL được coi như là một “kho báu”, nơi bảo tồn những nguồn gen quý giá của thiên nhiên. Không chỉ thế, với phong cảnh tuyệt đẹp, VQGBTL còn là một địa chỉ du lịch đầy hấp dẫn đối với du khách.
Hệ sinh thái đa dạng phong phú
Biển mênh mông bao quanh chân của 60 hòn đảo lớn nhỏ trên Vịnh Bái Tử Long đã hình thành sự đa dạng hệ sinh thái của Vườn quốc gia như hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới, hệ sinh thái vùng triều. Đặc biệt, hệ sinh thái rừng ngập mặn và hệ sinh thái rạn san hô được phân bố dọc theo bờ biển phía đông các đảo Ba Mùn, Sậu Nam, Sậu Đông, Mang Khơi, Soi Mao có giá trị cung cấp thức ăn cho sinh vật bản địa, trong đó có nhiều loài hải sản có giá trị cao, là nơi cư trú bãi đẻ của các loài tôm, cua, cá, sá sùng… và còn là nơi làm tổ của nhiều loài ong, chim di cư. Đây là môi trường sinh vật quan trọng góp phần tạo nên sự đa dạng của môi trường sống và tạo nên cảnh quan hấp dẫn, đặc sắc cho ngành du lịch sinh thái ở vùng ven biển.
Hệ sinh vật rừng ở VQGBTL cũng phong phú đa dạng không kém. Ban Quản lý VQG đã thống kê được 2.259 loài sinh vật rừng, trong số đó có 106 loài động, thực vật được phân bổ đưa vào sách đỏ Việt Nam và thế giới, trong đó có một số loài tiêu biểu như: Báo gấm, báo lửa, sơn dương, rái cá, trăn, khỉ vàng, tắc kè, kỳ đà vân, khỉ đuôi dài, nai, đồi mồi, vích, cá heo v.v.. Thực vật có kim giao, lim xanh, lát hoa, sến mật, táu đuôi v.v.. Đó là những nguồn gen quý hiếm không dễ tìm có giá trị không chỉ trong nước mà cả trên thế giới.
Gìn giữ những “báu vật” của thiên nhiên
Ở VQG Bái Tử Long, các loài động, thực vật quý phân bổ chủ yếu ở đảo Ba Mùn và một phần của xã đảo Minh Châu, nơi có rừng trâm nguyên sinh có niên đại 300 năm, được đánh giá là rừng trâm độc đáo nhất Việt Nam. Mới đây, vào tháng 10-2013, trong lần đi khảo sát, các cán bộ VQGBTL đã phát hiện tại khu vực Cửa Đối (thuộc xã Minh Châu) một hoá thạch cua biển tương đối hoàn chỉnh thuộc kỷ Piloncen, hiện hoá thạch nằm ở Bảo tàng Đa dạng sinh học VQGBTL. Kỹ sư thuỷ sản Bùi Đức Cường, cán bộ Phòng Bảo tồn thiên nhiên VQG cho biết: “Phát hiện hoá thạch cua biển này sẽ góp phần không nhỏ vào việc nghiên cứu môi trường và cổ sinh học của vùng đất Quảng Ninh cách đây hàng triệu năm, góp phần khẳng định thêm về địa chất địa mạo của di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long”.
Năm 2008-2009, từ nguồn vốn của Trung ương, VQGBTL đã xây dựng Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Ba Mùn, trên đảo Ba Mùn. Từ khi thành lập đến nay, Trung tâm đã tổ chức tiếp nhận các loài động vật do các ngành chức năng của tỉnh thu giữ của lâm tặc, bọn buôn bán động vật hoang dã trái phép rồi đem về chăm sóc các con thú khoẻ mạnh, sau đó đem thả sống tự nhiên trong rừng. Kể từ khi được thành lập đến nay, Trung tâm đã cứu hộ và thả về rừng 255 cá thể khỉ đuôi dài, nhiều loài cầy hương, lợn rừng, rắn hổ mang, rắn ráo. Hiện nay Trung tâm vẫn đang chăm sóc 3 cá thể gấu ngựa và rùa sa nhân, rùa hộp, khỉ đuôi dài… Năm 2011, các cán bộ của VQG đã phối hợp cùng Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật (Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam) và cả các cán bộ nghiên cứu của Vườn thú Cologne (CHLB Đức) tìm ra loài ếch có tên khoa học là Hylara wara. Theo anh Phạm Thế Cường, cán bộ nghiên cứu khoa học Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật thì tên và hình ảnh của con ếch này đã được công bố trên nhiều tạp chí khoa học trên thế giới, rằng đây là loài ếch chỉ có ở Việt Nam và chỉ có ở VQGBTL. Ngoài ra, trên đảo Ba Mùn cũng có thằn lằn báo, hiện mới chỉ phát hiện được ở Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử (Bắc Giang) và đảo Ba Mùn. Loài bò sát này đang được các nhà khoa học Đức nghiên cứu về sự phục hồi đuôi của nó sau khi đứt rời ra”.
VQGBTL nằm trên địa giới hành chính của 3 xã Minh Châu, Hạ Long, Vạn Yên (Vân Đồn). Nhiều năm nay người dân các xã đảo đã tích cực tham gia bảo vệ các loài động, thực vật trong Vườn. Để có được điều đó, cán bộ VQGBTL đã mở nhiều đợt tuyên truyền cho người dân các xã này về công tác bảo tồn rừng, biển và khai thác đánh bắt hải sản tuân thủ theo các quy định của pháp luật và được nhân dân nhiệt tình ủng hộ. Trong tương lai, một số khu vực của VQGBTL sẽ trở thành điểm du lịch hấp dẫn và góp phần không nhỏ vào nâng cao đời sống dân sinh trong khu vực và phát triển kinh tế của tỉnh, của đất nước.
Công Thành
