Các rối loạn tâm thần ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc phát hiện sớm, điều trị đúng phương pháp cùng sự quan tâm, hỗ trợ của gia đình có ý nghĩa quan trọng, giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng, phục hồi sức khỏe và từng bước hòa nhập cộng đồng.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sức khỏe tâm thần là trạng thái khỏe mạnh về tinh thần, giúp con người ứng phó với những căng thẳng trong cuộc sống, phát huy khả năng của bản thân, học tập và làm việc hiệu quả. Những vấn đề về sức khỏe tâm thần có thể gặp ở mọi lứa tuổi, ảnh hưởng đến giấc ngủ, cảm xúc, hành vi và khả năng sinh hoạt. Tuy nhiên, tâm lý e ngại, sợ bị đánh giá khiến không ít người chậm tìm kiếm sự hỗ trợ y tế.
Các biểu hiện như mất ngủ kéo dài, lo âu quá mức, buồn bã dai dẳng, giảm hứng thú với các hoạt động thường ngày hoặc thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề sức khỏe tâm thần. Khi những triệu chứng này kéo dài, ảnh hưởng đến học tập, công việc và sinh hoạt, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, tư vấn và điều trị kịp thời.
Đối với những người đã mắc bệnh lý tâm thần, quá trình điều trị và chăm sóc đòi hỏi sự kiên trì, theo dõi thường xuyên. Không phải người bệnh nào cũng có thể nhận thức đầy đủ về tình trạng sức khỏe hoặc diễn đạt rõ ràng những khó khăn của bản thân. Vì vậy, bên cạnh thăm khám, điều trị bằng thuốc và các phương pháp hỗ trợ, nhân viên y tế phải chú ý đến những thay đổi về cảm xúc, hành vi, giấc ngủ và khả năng sinh hoạt để có biện pháp can thiệp phù hợp.
Tại Bệnh viện Sức khỏe tâm thần thành phố Quảng Ninh, việc lựa chọn phương pháp điều trị được thực hiện trên cơ sở đánh giá tình trạng bệnh và khả năng đáp ứng của từng người. Bác sĩ Đoàn Kiên Cường, Khoa Tâm thần mạn tính xã hội, cho biết: “Mỗi người bệnh trước khi điều trị đều cần được bác sĩ thăm khám, đánh giá tình trạng bệnh, xem xét chỉ định và sàng lọc những yếu tố không phù hợp. Đối với phương pháp kích thích, bác sĩ phải lựa chọn vị trí, xác định ngưỡng và thiết lập các thông số phù hợp với từng bệnh nhân. Quá trình điều trị cần được theo dõi chặt chẽ vì khả năng đáp ứng của mỗi người không giống nhau”.
Cùng với các biện pháp chuyên môn, chăm sóc người mắc bệnh tâm thần còn đòi hỏi sự thận trọng, kiên trì và kỹ năng xử trí những tình huống bất thường. Một số người bệnh có biểu hiện kích động, mất kiểm soát hành vi, không hợp tác trong quá trình điều trị, gây khó khăn cho công tác chăm sóc và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Có hơn 30 năm gắn bó với Bệnh viện Sức khỏe tâm thần thành phố Quảng Ninh, điều dưỡng Nguyễn Thị Minh Thúy, Khoa Bán cấp tính nữ, đã trực tiếp chăm sóc nhiều bệnh nhân có diễn biến phức tạp. Chị Thúy chia sẻ: “Những lúc bệnh nhân kích động, nhân viên trong khoa phải tập trung, phối hợp xử trí để bảo đảm an toàn. Dù đã có nhiều năm kinh nghiệm, chúng tôi vẫn phải hết sức thận trọng vì có những trường hợp bệnh nhân bất ngờ tấn công nhân viên y tế. Công việc nhiều áp lực nhưng chúng tôi luôn cố gắng kiên trì, gần gũi, tìm hiểu tâm lý từng người để có cách chăm sóc phù hợp, giúp bệnh nhân từng bước ổn định sức khỏe”.
Thực tế cho thấy, điều trị các rối loạn tâm thần thường cần thời gian và sự phối hợp của nhiều phương pháp. Những chuyển biến như ngủ tốt hơn, giảm lo âu, tinh thần ổn định, chủ động hơn trong sinh hoạt đều có ý nghĩa đối với quá trình phục hồi. Bên cạnh sử dụng thuốc theo chỉ định, người bệnh có thể được hỗ trợ tâm lý, phục hồi chức năng và hướng dẫn các kỹ năng sinh hoạt phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Tuy nhiên, hiệu quả điều trị không chỉ phụ thuộc vào các biện pháp chuyên môn tại cơ sở y tế mà còn cần sự phối hợp của gia đình, nhất là đối với những trường hợp phải điều trị lâu dài. Người thân cần quan tâm, theo dõi những thay đổi về tâm lý, hành vi của người bệnh; nhắc nhở dùng thuốc đúng chỉ định, tái khám định kỳ và kịp thời thông báo cho bác sĩ khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Việc tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều lượng hoặc sử dụng các phương pháp chữa bệnh chưa được kiểm chứng có thể làm tăng nguy cơ tái phát, khiến quá trình điều trị gặp thêm khó khăn.
Một trong những trở ngại đối với việc chăm sóc sức khỏe tâm thần hiện nay là tâm lý e ngại và định kiến đối với người mắc bệnh. Không ít người bệnh mặc cảm, ngại chia sẻ tình trạng sức khỏe, trong khi gia đình còn tâm lý giấu bệnh hoặc chậm đưa người thân đi khám. Điều này có thể làm mất cơ hội phát hiện, can thiệp sớm. Vì vậy, sự lắng nghe, tôn trọng và động viên đúng cách của người thân có ý nghĩa quan trọng, giúp người bệnh yên tâm điều trị, giảm mặc cảm và từng bước hòa nhập cuộc sống.
Chăm sóc sức khỏe tâm thần cũng cần bắt đầu từ những thói quen hằng ngày. Mỗi người nên duy trì chế độ sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc, tăng cường vận động, cân đối thời gian làm việc và nghỉ ngơi, chủ động chia sẻ khi gặp khó khăn về tâm lý. Đối với trẻ em, người cao tuổi và những người thường xuyên chịu áp lực trong học tập, công việc, gia đình cần quan tâm đến những thay đổi về cảm xúc, hành vi để kịp thời hỗ trợ khi cần thiết.