Tôi đã từng đi và gặp rất nhiều giáo viên dạy học ở những trường miền núi, vùng cao của Quảng Ninh. Những gì đọng lại mỗi khi chia tay là sự khâm phục lòng yêu nghề của các thầy cô giáo trước những vất vả, khó khăn ở nơi vùng cao heo hút. Còn trong chuyến đi gần đây, tôi lại được chứng kiến những buồn - vui trong nghề, trong cuộc sống, sinh hoạt thường ngày của các thầy cô giáo nơi đầu sóng, ngọn gió...
Những ngày đầu gian khó...
Chuyến đi ra đảo Cô Tô hôm ấy của tôi vất vả hơn những lần khác bởi thời tiết không thuận. Trời nổi gió. Sóng biển xô vào thành tàu khiến con tàu lắc lư, chao đảo. Sau mấy tiếng đồng hồ lênh đênh trên biển, tôi đặt chân đến huyện đảo Cô Tô khi người vẫn nao nao vì say sóng...
Kể lại chuyện này cho cô giáo Nguyễn Thị Liên (Trường THPT Cô Tô), chị cười bảo: ''Khi mới ra công tác ở Cô Tô, chị cũng bị say sóng hệt như em vậy...''. Chị Liên nhận công tác ở huyện đảo Cô Tô từ năm 1995 - 1 năm sau ngày huyện đảo thành lập. Đến giờ, sau gần 15 năm, chị Liên vẫn nhớ rất rõ những ngày đầu đến vùng đất này: “Hồi ấy Cô Tô hoang sơ lắm, hai bên đường chỉ thấy những triền cát mọc đầy xương rồng. Cả khu vực thị trấn chỉ có một, hai công trình công cộng được xây cất. Nhà cửa rất ít, người dân sống thưa thớt. Không có đường bê tông. Không có điện. Nhưng không hiểu sao, mảnh đất này vẫn níu giữ tôi lại...”.
Chị Liên cũng như nhiều thầy cô giáo khác tình nguyện ra Cô Tô dạy học từ khi huyện đảo mới thành lập. Những khó khăn của một huyện đảo nghèo xa đất liền cứ chồng chất lên nhau. Cách đây 15 năm, đối với nhiều người dân Quảng Ninh, Cô Tô là một nơi xa xôi, cách biệt bởi phương tiện thông tin, truyền thông lúc đó còn chưa phát triển, có được tin tức gì về Cô Tô là quý lắm, lạ lắm. ''Trước khi ra đảo dạy học, tôi thường xuyên theo dõi đài, báo nhưng hiếm lắm mới có một tin về Cô Tô. Thú thật, tôi không tưởng tượng được cuộc sống ở huyện đảo như thế nào, có lẽ là rất nhiều khó khăn đối với một cô gái mới ra trường như tôi. Thế nhưng, tôi vẫn quyết tâm ra đảo dạy. Có lẽ đó là duyên số...'' - Chị Liên cười khi nhắc lại chuyện của mình những ngày mới ra đảo dạy.
Học sinh Trường Tiểu học Cô Tô trong giờ ra chơi.
Chứng kiến sự đổi thay của huyện, cũng như của ngành giáo dục Cô Tô, chị Liên vui mừng nhận xét: ''Khi mới thành lập, Cô Tô còn chưa có trường THPT. Các giáo viên còn phải ở trong những ngôi nhà tập thể đã cũ. Đường sá đi lại khó khăn, hơn thế nữa, tàu bè về đất liền rất thưa chuyến. Đã vậy cả đảo không có điện khiến cho cuộc sống sinh hoạt vô cùng bất tiện. Còn bây giờ, Cô Tô đã đổi khác, tuy nhiên vẫn còn thua đất liền nhiều lắm...''.
Nếu như những ngày đầu tiên nhận công tác nơi hải đảo đối với cô giáo Liên giờ đã trở thành kỷ niệm khó quên thì đối với 5 cô giáo trẻ ở điểm trường Cửa Vạn (Trường Tiểu học Hùng Thắng, TP Hạ Long) lại mới bắt đầu. Năm học 2008-2009 này, 5 cô gái vừa ra trường, đều ở độ tuổi từ 21 đến 23 tình nguyện ra làng chài Cửa Vạn dạy học. Ra biển mới được hơn hai tháng nhưng các cô giáo cũng đã dần quen với cuộc sống ở nơi bồng bềnh sóng nước. Tuy nhiên, vẫn còn có những điều khiến 5 cô giáo trẻ không khỏi bỡ ngỡ, bất ngờ...
Nguyễn Phương Hằng, 1 trong số 5 cô giáo trẻ tâm sự: ''Những ngày đầu ra đây dạy học, em thấy buồn lắm, nhất là tầm chiều tối - khi màn đêm bắt đầu buông xuống, xung quanh chỉ có một màu đen thẫm và tiếng sóng biển. Đó là lúc nhớ nhà, nhớ đất liền nhất trong ngày...''. Giờ đây, Hằng cũng như các đồng nghiệp phải học từ chính học sinh của mình cách chèo thuyền, học bơi, học những kỹ năng tự bảo vệ khi có gió, bão về. ''Em biết, khởi đầu bao giờ cũng nhiều khó khăn, vất vả. Nhưng em và các bạn tin rằng, mình sẽ vượt qua tất cả để trụ vững, ở lại dạy học cho các em...'' - Hằng khẳng định.
Cuộc sống nơi sóng nước...
Một tiết học của cô trò làng chài Cửa Vạn (Trường tiểu học Hùng Thắng).
Điểm trường Cửa Vạn của Trường Tiểu học Hùng Thắng dựa lưng vào núi, nằm hiền lành giữa trung tâm làng chài. ở đây lúc nào cũng dư thừa sóng và gió. Trường có 3 phòng học dành cho học sinh, 1 phòng nhỏ cho các cô giáo ở và 1 gian bếp cũng nhỏ xíu. Căn phòng diện tích chưa đầy 7m2, nhỏ xíu và chật chội chỉ đủ làm chỗ ngủ cho 5 cô giáo. Còn mọi sinh hoạt khác trong ngày, các cô đành mang sang lớp học hoặc ngồi ở... hành lang. ở Cửa Vạn, thứ quý nhất có lẽ là điện và nước ngọt. Người dân ở làng chài và các cô giáo đều phải mua từng phuy nước ngọt và dùng hết sức tiết kiệm. Điện cũng là thứ quý hiếm mà nơi đây không ai dám dùng xa xỉ. Điểm trường có một hệ thống điện năng lượng mặt trời, nhưng cũng chỉ đủ để thắp sáng ngọn đèn tiết kiệm trong thời gian từ 6 đến 10 giờ đêm - đủ cho các cô giáo soạn bài. Bùi Thu Trang, Tổ trưởng tổ giáo viên làng chài Cửa Vạn cho biết: ''Do thiếu điện nên chúng em gặp nhiều khó khăn trong giảng dạy và sinh hoạt. Chúng em muốn giảng dạy bằng phương pháp hiện đại, với giáo án điện tử cũng không thực hiện được, toàn phải dạy chay. Hơn nữa, buổi tối, nhà trường muốn mở một lớp xoá mù cho người dân nơi đây nhưng cũng không thành vì không có điện...''.
Không chỉ thiếu điện, thiếu nước, các nhu yếu phẩm hàng ngày ở làng chài cũng thiếu thốn. Cô giáo Bùi Thu Trang kể về sinh hoạt hàng ngày của mấy chị em: ''Cứ thứ bảy hàng tuần, chúng em lại đi nhờ tàu về nhà. Và sáng chủ nhật hoặc thứ hai ra sớm. Khi đi, cô giáo nào cũng xách theo gạo, rau, củ và những thứ cần thiết khác cho cả tuần làm việc và sinh hoạt. Gặp hôm trời nổi bão không về đất liền được là mấy chị em chúng em phải ăn chay suốt mấy ngày...''.
Còn một điều nữa mà khi kể với tôi, Hằng, Trang và các cô giáo khác không giấu nổi nụ cười. Đó là chuyện chiếc điện thoại - phương tiện thông tin liên lạc nối giữa các cô giáo với gia đình, nhà trường. Hằng kể: Sóng điện thoại ở đây chập chờn lắm, có khi đang đứng nghe điện thoại mà chỉ cần bước đi một bước là cũng có thể mất sóng. Còn đôi khi, em phải ngồi thuyền, chèo ra giữa biển mới có thể gọi được điện thoại về nhà. Ngày nhiều gió, mây mù thì chúng em coi như mất liên lạc với đất liền luôn...
Đối với Cửa Vạn, điểm trường nằm giữa biển khơi nên đời sống sinh hoạt, dạy dỗ của cả cô và trò đều có nhiều hạn chế. Nhưng ở Cô Tô, một huyện đảo thì cũng chẳng dễ dàng hơn là mấy. Hôm chúng tôi đến Trường THPT Cô Tô gặp đúng ngày nhà trường ''có việc'': Bố của thầy giáo dạy văn Nguyễn Văn Sơn quê ở Hải Phòng đột ngột qua đời.
Tin buồn này đến với thầy giáo Sơn vào buổi sớm của một ngày trời nổi gió mùa. ở Cô Tô hiện nay mỗi ngày có một chuyến tàu từ Vân Đồn ra và một chuyến từ Cô Tô về. Tuy nhiên, trong những ngày có bão hoặc gió mùa, áp thấp thì Cô Tô trở thành nơi ''nội bất xuất, ngoại bất nhập'' bởi tất cả các tàu đều trở về tránh ở bến cảng Vân Đồn. Do đó, Ban Giám hiệu nhà trường phải gọi điện xin trợ giúp khắp nơi mà vẫn không tìm được tàu về đất liền. Và phải mấy tiếng sau mới có một canô nhỏ vượt gió đi từ Vân Đồn ra đưa thầy Sơn và một số giáo viên về đất liền với chi phí không phải là nhỏ.
Sau khi thu xếp ổn thoả chuyện của thầy Sơn, Phó hiệu trưởng nhà trường, thầy giáo Trần Thế Vinh mới thở phào nói với tôi: “Đây chỉ là một trong những sự cố bất ngờ thường hay đến với những người ở đảo như chúng tôi. Như hôm nay còn may mắn vì có người nhận lời chở giúp. Chứ gặp ngày mưa bão, hoặc gió to hơn thì chỉ biết ngồi ở đảo than vắn thở dài. Khổ nhất là khi ốm đau, bệnh tật hoặc có việc đột xuất, các thầy cô chẳng biết làm thế nào để về được đất liền. Còn những chuyện như buổi tối mới có điện nên tối lại phải đến trường làm báo cáo, soạn bài, hoặc mưa bão mấy ngày trời đi chợ không mua được gì ăn v.v... đối với chúng tôi là... chuyện thường ngày ở đảo”.
Và những niềm vui...
Những thầy cô giáo từ đất liền ra biển, đảo làm việc ngày càng đông hơn. Với họ, biển đảo đã trở thành quê hương thứ hai, đồng nghiệp, học sinh đã trở thành người thân trong gia đình. Cùng công tác trên đảo, cùng chia sẻ niềm vui, nỗi buồn, khó khăn vất vả trong công việc và cuộc sống khiến cho các thầy cô xích lại gần nhau. Và những cặp vợ chồng giáo viên trên đảo cũng ngày một nhiều ở Cô Tô, rất dễ dàng để tìm một cặp vợ chồng cùng là giáo viên từ đất liền ra cùng dạy trong một trường học. Còn vợ và chồng là giáo viên khác trường còn nhiều hơn nữa. Thầy Vinh cũng là một trong những trường hợp như vậy, vợ anh là Hiệu trưởng Trường Mầm non Cô Tô. Hai anh chị cùng ra đảo làm việc đã hơn 10 năm nay, cùng nên vợ nên chồng và có một cậu con trai ngoan ngoãn đang học lớp 3.
Còn đối với những cô giáo trẻ ở làng chài Cửa Vạn thì niềm vui chính là ở bên các em học sinh. Cô giáo Bùi Thu Trang tâm sự: ''Học trò ở đây ngoan và quý cô giáo lắm, còn các phụ huynh thì luôn coi cô giáo như người thân trong nhà. Ngoài giờ học, các em học sinh hay đến trường chơi với cô, thậm chí còn dạy cô chèo thuyền, tập bơi hay rủ cô đi bắt ốc, đánh hà. Có những hôm, phụ huynh hoặc học sinh còn câu cá mang đến cho cô giáo. Mỗi lần như thế, em cảm thấy yêu và gắn bó với trường, với các em hơn rất nhiều...''.
Đi và gặp những giáo viên đang sinh sống, dạy học ở các đảo và trên biển, tôi càng hiểu hơn những vất vả, hy sinh của các thầy cô. Với tôi, họ thực sự là những người dũng cảm, bởi đã dám lựa chọn những ''việc không nhẹ nhàng" cho mình...
