Ngày 5-1-1966, Bộ Chính trị thành lập Ban Pháp chế Trung ương, tổ chức tiền thân của ngành Nội chính Đảng do các đồng chí lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước chủ trì, như Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Phạm Văn Đồng, Trần Quốc Hoàn… chuyên trách tham mưu cho Đảng về xây dựng pháp luật, xây dựng các cơ quan hành pháp, tư pháp và tuyên truyền pháp luật.
Năm 1979 chính thức lập Ban Nội chính Trung ương, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo trong điều kiện bảo vệ biên giới, cải tạo xã hội chủ nghĩa, chống tội phạm và phản cách mạng, tiêu cực, tham ô, bảo vệ pháp luật xã hội chủ nghĩa. Ở Quảng Ninh, từ khi còn là tỉnh Quảng Yên, năm 1955 là khu Hồng Quảng, năm 1964 thành tỉnh Quảng Ninh, đã có rất nhiều nhiệm vụ khó khăn, phức tạp đặt ra đối với cấp uỷ Đảng về lãnh đạo công tác bảo vệ Đảng và chính quyền, tiếp quản Vùng mỏ, chống chiến tranh phá hoại của Mỹ; bảo vệ biên giới phía Bắc, bảo đảm an ninh trật tự phục vụ xây dựng và phát triển… trong đó đều có dấu ấn quan trọng của cán bộ nội chính Đảng; đến năm 1980 chính thức lập Ban Nội chính Tỉnh uỷ.
Bước vào thời kỳ đổi mới, do tính chất quan trọng và tình hình có nhiều chuyển biến, chức năng nhiệm vụ và tổ chức của ngành Nội chính Đảng nhiều lần được bổ sung theo hướng xuyên suốt là mở rộng, nâng lên tầm cơ quan tham mưu chiến lược, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, với những dấu ấn như: Xây dựng Hiến pháp 1992; Chiến lược Cải cách tư pháp; Chiến lược xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật… Đặc biệt, đã tham mưu xây dựng Nghị quyết Trung ương 3 khoá X “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí”. Năm 2007, thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khoá X, Ban Nội chính Trung ương cùng với một số ban xây dựng Đảng được hợp nhất với Văn phòng Trung ương Đảng. Tại Quảng Ninh, ngay sau khi thành lập, Ban Nội chính Tỉnh uỷ đã tham mưu tích cực giúp cấp uỷ tăng cường sự lãnh đạo, đảm bảo ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn. Năm 2002, Ban Nội chính Tỉnh uỷ hợp nhất về tổ chức vào Văn phòng Tỉnh uỷ, nhưng nhiệm vụ, vai trò của ngành Nội chính Đảng không mất đi mà vẫn được tiếp tục phát huy thông qua hoạt động của Phòng Nội chính - Tiếp dân thuộc Văn phòng Tỉnh uỷ, như tham mưu xây dựng nhiều nghị quyết, chỉ thị, chỉ đạo; nắm bắt, tổng hợp tình hình quốc phòng, an ninh, trật tự; đề xuất việc kiểm tra, giám sát, sơ, tổng kết; tham mưu tiếp hàng nghìn lượt công dân, xử lý hàng vạn đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị; giúp Tỉnh uỷ chỉ đạo những vụ việc nghiêm trọng, phức tạp về an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội… Ở cấp huyện, các văn phòng cấp uỷ cũng khắc phục khó khăn, phân công nhiệm vụ để đảm bảo tham mưu thực hiện tốt các mặt công tác nội chính. Cũng trong thời gian này, năm 2007 thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 khoá X và Luật Phòng chống tham nhũng, UBND tỉnh đã lập Văn phòng Ban Chỉ đạo phòng chống tham nhũng (PCTN) tỉnh, là cơ sở đầu tiên của cơ quan tham mưu chuyên trách về PCTN của tỉnh, giúp triển khai thực hiện nhiệm vụ PCTN đạt hiệu quả bước đầu.
Để đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh công tác nội chính và phòng, chống tham nhũng trong tình hình mới, tại Kết luận số 21- KL/TW ngày 25-5-2012 Hội nghị Trung ương 5 khoá XI đã quyết định tái lập Ban Nội chính Trung ương và ban nội chính tỉnh uỷ, thành uỷ. Công tác PCTN trở thành nhiệm vụ chiến lược của Đảng, ở Trung ương lập Ban Chỉ đạo PCTN do đồng chí Tổng Bí thư trực tiếp lãnh đạo, Ban Nội chính Trung ương làm cơ quan thường trực; ở địa phương đồng chí Bí thư cấp uỷ trực tiếp lãnh đạo với sự tham mưu của ban nội chính tỉnh, thành uỷ. Ban Nội chính Tỉnh uỷ Quảng Ninh được thành lập và ra mắt ngày 28-8-2013, trên cơ sở sáp nhập Phòng Nội chính - Tiếp dân của Văn phòng Tỉnh uỷ và Văn phòng Ban Chỉ đạo PCTN tỉnh; ở cấp huyện đều giao Văn phòng cấp uỷ tiếp tục tham mưu về lĩnh vực nội chính, Uỷ ban kiểm tra tham mưu về công tác phòng chống tham nhũng. Từ đây, một giai đoạn phát triển mới của ngành Nội chính Đảng được mở ra, với hệ thống tổ chức tương đối độc lập và hoàn chỉnh, được bổ sung thêm nhiều chức năng, nhiệm vụ, và quan trọng hơn cả là đón nhận niềm tin, hy vọng của Đảng, của nhân dân vào những đổi mới trong công tác nội chính, PCTN.
Sau hai năm hoạt động, khắc phục khó khăn của ngày đầu tái lập, Ban Nội chính Tỉnh uỷ nhanh chóng triển khai tốt các mặt công tác, với sự chủ động, tự tin, từng bước thể hiện xứng tầm nhiệm vụ, tạo nhiều chuyển biến bước đầu nhưng rõ nét trong công tác nội chính, PCTN. Cơ chế lãnh đạo của cấp uỷ được đổi mới theo hướng thường xuyên, sâu sát. Có Ban Nội chính làm đầu mối thống nhất và đủ tầm để tiếp nhận, triển khai chỉ đạo đến các cấp, ngành liên quan cũng như tổng hợp tình hình, tham mưu kịp thời, tiếp nhận nhiều nhiệm vụ mới nảy sinh; khôi phục và thực hiện tốt cơ chế giao ban Khối Nội chính; thường xuyên nghe, chỉ đạo các vụ việc, vụ án phức tạp… Vai trò chủ động của Ban Nội chính được phát huy, với nhiều kết quả rõ nét, điển hình như: Tham mưu ban hành nhiều chỉ thị, kế hoạch, chỉ đạo quan trọng; chủ trì 2 cuộc giám sát lớn của cấp uỷ về công tác PCTN; chủ trì kiểm tra việc thanh tra vụ việc, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhũng nghiêm trọng, phức tạp, đôn đốc quyết liệt việc thực hiện kết luận của Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN đối với 18 vụ việc, đến nay cơ bản hoàn thành. Gần đây, lần đầu tiên đã tổng rà soát đối với 399 cuộc thanh tra kinh tế - xã hội, tạo chuyển biến mạnh về khắc phục hậu quả, tỷ lệ thu hồi đạt 76,12% về tiền… Thường xuyên chỉ đạo, theo dõi, đôn đốc các vụ án về tham nhũng, chức vụ hoặc liên quan đến cán bộ (trong đó khởi tố mới 10 vụ/51 bị can); điển hình như vụ tham ô tại Cảng Quảng Ninh, vụ tiêu cực về đất đai tại TP Hạ Long, vụ sai phạm trong chương trình xây dựng nông thôn mới tại Móng Cái, Hải Hà… Đặc biệt, đã phát huy vai trò chủ động, chủ trì đôn đốc thực hiện Nghị quyết số 12-NQ/TU của Tỉnh uỷ về tăng cường quản lý tài nguyên than, thường xuyên theo dõi, nắm bắt, kiểm tra, tham mưu xử lý, qua đó góp phần đẩy lùi rõ nét các vi phạm. Ban Nội chính Tỉnh uỷ đã được nhân dân biết đến, tin cậy, gửi hàng trăm đơn thư, tin nhắn tố giác, phần lớn đều được Ban xử lý kịp thời, xác minh tại cơ sở, phát hiện sai phạm, kiến nghị xử lý nghiêm khắc. Công tác xây dựng ngành được quan tâm, từng bước được củng cố, hiện 17 cán bộ, công chức, nhân viên của Ban phần lớn đã có kinh nghiệm công tác và có trình độ từ đại học trở lên, trong đó 41% là thạc sĩ, tiến sĩ; 57% có trình độ lý luận chính trị cử nhân, cao cấp; cán bộ tham mưu về công tác nội chính và PCTN ở cấp huyện nhìn chung đều có bản lĩnh, trình độ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Nhờ nỗ lực phấn đấu, ngay năm đầu tái lập, Ban Nội chính Tỉnh uỷ đã được Ban Nội chính Trung ương tặng cờ thi đua, năm 2015 được tặng bằng khen…
50 năm qua, mặc dù chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của ngành Nội chính Đảng có sự thay đổi, điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện, yêu cầu cụ thể của từng thời kỳ, song quá trình xây dựng và phát triển ngành Nội chính Đảng và ngành Nội chính Đảng tỉnh vẫn đảm bảo sự liên tục, xuyên suốt và có tính kế thừa, từng bước trưởng thành và phát triển về mọi mặt, thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ được giao. Phát huy truyền thống nửa thế kỷ phấn đấu phục vụ Đảng và nhân dân, ngành Nội chính Đảng tỉnh sẽ tiếp tục đóng góp hiệu quả vào việc xây dựng tỉnh Quảng Ninh giàu đẹp, văn minh, an toàn, liêm chính.
Nghiêm Xuân Cường (Ban Nội chính Tỉnh ủy)
