Vừa qua, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã ký quyết định số 1674/QĐ-CTN về việc “Truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân” cho Liệt sĩ Vũ Văn Hiếu, nguyên Bí thư Đặc khu uỷ Khu mỏ Quảng Ninh. Nhân dịp này, Báo Quảng Ninh xin giới thiệu về thân thế sự nghiệp và những thành tích của đồng chí Vũ Văn Hiếu.
Đồng chí Vũ Văn Hiếu sinh ngày 20-3-1907, quê quán ở ấp Văn Định, xã Quần Phương Thượng, tổng Quần Phương, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Ngày 29-9-1928, kỳ bộ Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội Bắc Kỳ quyết định cử cán bộ, hội viên đi “Vô sản hoá” ở các nhà máy, hầm mỏ, đồn điền…, đến Hòn Gai để thực hiện “Vô sản hoá” . Tháng 10-1929, đồng chí được Chi bộ Đông Dương cộng sản Đảng ở Hòn Gai giao nhiệm vụ thử thách và đến tháng 11-1929 đồng chí trở thành người đảng viên cộng sản, bí danh là Sơn, sinh hoạt tại Chi bộ Hòn Gai và được giao nhiệm vụ xây dựng cơ sở ở Hà Tu - Núi Béo… Trong thời gian này đồng chí Vũ Văn Hiếu đã xây dựng được ở Hà Tu một số cơ sở trong công nhân mỏ, trong đó hạt nhân là những công nhân trung kiên như Phan Dương Chuyên, Vũ Đình Bối…
Ngày 3-2-1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời. Ở khu mỏ cuối tháng 2-1930 đã thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam ở mỏ Mạo Khê, sau đó các Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam ở Hòn Gai, Cẩm Phả, Cửa Ông… cũng lần lượt được thành lập. Lúc này, đồng chí Vũ Văn Hiếu được phân công phụ trách công tác in ấn tài liệu, công tác kinh tế và trực tiếp phụ trách cơ sở ở Hà Tu của Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam Hòn Gai. Tháng 4-1930, Đảng uỷ mỏ Hòn Gai - Cẩm Phả và Đảng uỷ Uông Bí - Vàng Danh được thành lập; đồng chí Vũ Văn Hiếu làm Bí thư Đảng uỷ mỏ Hòn Gai - Cẩm Phả. Đồng chí và Đảng uỷ vừa thành lập đã bắt tay ngay vào việc chuẩn bị cho một cao trào đấu tranh mạnh mẽ trong toàn khu mỏ, mở đầu là cuộc bãi công ngày 8-4-1930 của công nhân nhà sàng Cửa Ông chống đuổi thợ, chống đánh đập, giảm giờ làm ca đêm, tăng tiền lương 20%. Cuối cùng bọn chủ mỏ phải chấp nhận tăng lương cho công nhân, cuộc đấu tranh thắng lợi đã cổ vũ phong trào công nhân toàn khu mỏ.
Đêm ngày 17-5-1930, mật thám Pháp đã bắt đồng chí Vũ Văn Hiếu và 4 đảng viên khác hoạt động ở Hòn Gai. Mặc dù bị bắt một cách bất ngờ nhưng đồng chí Vũ Văn Hiếu một mực không khai, không nhận một điều gì kẻ thù gán cho mình. Không có đủ chứng cứ bọn mật thám mỏ bắt buộc phải trả tự do cho đồng chí. Sau khi ra khỏi nhà giam, đồng chí Vũ Văn Hiếu bắt tay vào việc khôi phục cơ sở, gây dựng lại phong trào và cùng với đồng chí Nguyễn Công Hoà, được cấp trên điều từ Hải Phòng sang tham gia Đảng uỷ Hòn Gai - Cẩm Phả, để gây dựng lại và phát triển phong trào. Tháng 9-1930, cấp trên quyết định tách Đảng uỷ Hòn Gai - Cẩm Phả thành hai Đảng uỷ, đồng chí Vũ Văn Hiếu được điều ra Cẩm Phả làm bí thư Đảng uỷ Cẩm Phả - Cửa Ông. Mặc dù bị địch phá hoại nặng vào giữa tháng 5-1930, nhưng đến đầu tháng 10-1930 đồng chí Vũ Văn Hiếu đã lãnh đạo và chỉ đạo phục hồi nhanh chóng cơ sở Đảng và các tổ chức quần chúng ở vùng Cẩm Phả - Cửa Ông, số lượng đảng viên ở Cẩm Phả đã lên tới 30 đồng chí và có 23 hội viên Công hội đỏ, đó là những nhân tố quan trọng để duy trì phong trào cách mạng ở vùng Cẩm Phả - Cửa Ông.
Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ nhất (tháng 10-1930) đã quyết định thành lập ở Khu mỏ một khu đặc biệt lấy tên là Đặc khu Đông Triều - Hòn Gai - Cẩm Phả; cuối tháng 10-1930, đồng chí Phạm Văn Ngọ là Xứ uỷ viên Xứ uỷ Bắc Kỳ trực tiếp chỉ đạo việc hình thành Đảng bộ Đặc khu uỷ mỏ Đông Triều - Hòn Gai - Cẩm Phả và đồng chí Vũ Văn Hiếu được chỉ định làm Bí thư và đồng chí đã trở thành người Bí thư Đặc khu uỷ đầu tiên của khu mỏ Quảng Ninh. Ngày 9-2-1931, đồng chí Vũ Văn Hiếu cùng một số đồng chí khác bị địch bắt ngay tại cơ quan Đảng uỷ Cẩm Phả - Cửa Ông. Ngày 13-5-1931, thực dân Pháp đưa đồng chí Vũ Văn Hiếu ra xử tại Hội đồng Đề hình Hà Nội cùng với hơn 40 cán bộ, đảng viên khác; chúng đã kết án đồng chí 20 năm tù cầm cố và đầy ra nhà lao Côn Đảo. Tháng 11-1936, đồng chí Vũ Văn Hiếu được trả tự do cùng gần 200 anh em khác, trong đó có các đồng chí: Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Lê Thanh Nghị, Hạ Bá Cang (tức Hoàng Quốc Việt)… Ra tù được ít ngày, đồng chí đã kịp thời bắt liên lạc với số anh em tù ở Côn Đảo được trả tự do trong đợt trước và quyết định ra mỏ tìm lại cơ sở cũ, tuy nhiên, mật thám Pháp đã không cho đồng chí đặt chân trên đất mỏ, đồng chí phải trở lại Hà Nội, đến đây đồng chí đã bắt liên lạc được với đồng chí Nguyễn Văn Cừ và một số đảng viên, và hoạt động trong thành phố, đồng chí được phân công phụ trách công tác vận động công nhân ở Hà Nội và liên lạc với các tổ chức Đảng ở một số tỉnh miền Bắc và miền Trung.
Ngày 1-9-1939, chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra, thực dân Pháp trở mặt phát xít, đàn áp phong trào cách mạng nước ta, trước tình hình mới Đảng ta chủ trương đưa mọi tổ chức vào hoạt động bí mật. Thời gian này, đồng chí Vũ Văn Hiếu được giao nhiệm vụ giúp việc cho đồng chí Tổng bí thư Đảng Nguyễn Văn Cừ. Cuối năm 1939, cách mạng Việt Nam đang đi vào giai đoạn dự bị cho một cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền, Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp Hội nghị Trung ương lần thứ 6 từ ngày 6 đến 8-11-1939 do đồng chí Nguyễn Văn Cừ chủ trì, lúc này đồng chí Vũ Văn Hiếu được giao nhiệm vụ phụ trách cơ quan Văn phòng Trung ương Đảng.
Đêm ngày 17 rạng ngày 18-1-1940, đồng chí Vũ Văn Hiếu bị mật thám Pháp bắt cùng các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Lê Duẩn, Vũ Thiện Tấn, Phạm Chương, Phan Văn Voi… Tám tháng tra tấn ròng rã nhưng không khuất phục được các chiến sĩ cách mạng, giặc Pháp phải đưa đồng chí Vũ Văn Hiếu ra xét xử cùng với một số đồng chí khác, đối với đồng chí Vũ Văn Hiếu, chúng không có đủ chứng cứ để kết vào loại trọng tội, tháng 9-1940, toà tiểu hình Sài Gòn xử và kết án đồng chí 5 năm tù lưu đày, tháng 10-1940, toà án binh thường trực Sài Gòn lại đưa đồng chí ra xử tiếp, chúng lại kết án thêm 5 năm lưu đày cộng vào án cũ. Đầu năm 1941, đồng chí Vũ Văn Hiếu lại bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo lần thứ hai, đồng chí bị giam ở Banh 2 cùng các đồng chí Lê Duẩn, Nguyễn Văn Cúc (tức đồng chí Nguyễn Văn Linh), Nguyễn Tạo, Phan Văn Voi… Ra Côn Đảo một thời gian, đồng chí Vũ Văn Hiếu bị bệnh lao tái phát, hành hạ. Biết mình không sống nổi vì đã kiệt sức khi bị địch đánh đập và hành hạ tàn nhẫn, bệnh tật dày vò, được bên ngoài gửi vào cho một cái áo, đồng chí quyết định sẽ trao áo lại cho đồng chí mình. Tranh thủ khi đồng chí Lê Duẩn đến gần, đồng chí đã cởi chiếc áo mình đang mặc đưa cho đồng chí Lê Duẩn và nói: “Tôi sắp chết rồi, tôi nghĩ mãi mà không biết làm cái gì để phục vụ Đảng đến phút cuối cùng, tôi có chết trần truồng cũng không sao, áo đây đồng chí mặc lấy để sống mà làm việc cho Đảng”. Đồng chí Lê Duẩn từ chối, nhưng đồng chí Vũ Văn Hiếu vẫn khăng khăng không chịu, đồng chí bảo: “Tôi nghĩ kỹ rồi, chỉ còn việc này là tôi còn cống hiến được cho Đảng, sao đồng chí không nhận”.
Và đồng chí Vũ Văn Hiếu, người chiến sĩ cộng sản ấy đã trút hơi thở cuối cùng vào đầu năm 1943 khi mới 36 tuổi đời tại nhà tù Côn Đảo. Và người Bí thư Đặc khu uỷ đầu tiên của Khu mỏ Quảng Ninh đã hiến dâng trọn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc; là tấm gương sáng ngời về lòng trung thành vô hạn với lý tưởng cộng sản. Lẽ sống và phẩm chất cách mạng của đồng chí đã trở thành biểu tượng “Sống vì Đảng, mà chết cũng không rời Đảng” để chúng ta học tập, noi theo.
Theo Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Quảng Ninh
