Nằm trong khuôn viên Trung tâm Bảo tồn Vườn Quốc gia Bái Tử Long (Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử) tại thôn 8, đặc khu Vân Đồn, Vườn sưu tập thực vật nơi đây trong hơn 20 năm qua đã gieo ươm, chăm sóc được hàng trăm nghìn cây giống các loại. Qua đó góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen, nhất là các loài thực vật quý, hiếm, bản địa, loài có giá trị kinh tế cao tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long.
Vườn sưu tập thực vật của Vườn Quốc gia Bái Tử Long được xây dựng từ năm 2015 trên diện tích 500m2. Thời gian qua, Vườn đã được đầu tư giàn che, hệ thống tưới nước bán tự động, các bể luống ươm cây giống, lối đi tạo điều kiện thuận lợi cho công tác gieo ươm bảo tồn thực vật rừng nơi đây.
Gần đây nhất là vào năm 2025, sau khi chịu tác động mạnh từ cơn bão số 3 vào tháng 9/2024, cơ sở vật chất tại Vườn đã được sửa chữa khang trang, sạch đẹp; bố trí được 16 bể luống để ươm cây giống; lắp cổng mới và lát gạch đường đi sạch sẽ. Qua đây vừa góp phần phục vụ công tác nghiên cứu, nhân giống bảo tồn và phát triển nguồn gen quý, hiếm được thuận lợi và hướng tới mục tiêu phát triển du lịch Vườn di sản ASEAN.
Thăm vườn, nhìn những luống cây, ô vườn ươm xanh mướt các loại cây, ai cũng thấy thích thú. Kết quả này có thể nhìn thấy bằng mắt, là khâu cuối cùng trong quá trình gieo ươm, cũng minh chứng cho công việc thầm lặng của những người làm công tác chuyên môn.
Nói về công việc của mình, chị Trịnh Thị Thon, viên chức phụ trách Vườn sưu tập thực vật, cho biết: Hàng năm, chúng tôi sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu bản đồ từng cây mẹ trên các tuyến điều tra của Vườn Quốc gia Bái Tử Long để thu thập nguồn vật liệu giống. Quả, hạt thu về với số lượng lớn sẽ được chúng tôi xử lý, chuẩn bị giá thể gieo hạt, theo dõi tỷ lệ nảy mầm hạt giống, tưới nước, bón phân, phòng trừ sâu bệnh hại, theo dõi tỷ lệ nảy mầm hạt giống, tỷ lệ cây sống, tình hình sinh trưởng của cây, đảo bầu phân loại cây giống. Mỗi khâu đều cần sự tỉ mỷ, đảm bảo hiệu quả quá trình gieo ươm, chăm sóc với tỷ lệ cây sống cao, đạt trên dưới 90%.
Chia sẻ sâu hơn về những khó khăn trong quá trình này, chị Thon cho hay: Việc thu thập nguồn giống phụ thuộc nhiều vào đặc tính sinh học của loài, chu kỳ sai quả, ảnh hưởng của địa hình, thời tiết, côn trùng đã gây không ít khó khăn trong quá trình thu giống. Đặc biệt là ảnh hưởng sau khi cơn bão số 3 Yagi năm 2024 đổ bộ trực tiếp vào tỉnh Quảng Ninh gây ra. Năm 2025, ảnh hưởng của 13 cơn bão trong năm cộng với thời tiết giông tố bất thường, mưa lớn, nắng nóng gay gắt cũng ảnh hưởng trực tiếp đến công tác gieo ươm và quá trình chăm sóc cây, như tỷ lệ cây sống, khả năng nảy mầm của hạt giống và tình hình sinh trưởng của cây.
Bên cạnh đó là những khó khăn về mặt chủ quan. Chị Thon cho hay, nhân lực thực hiện công tác nhân giống và chăm sóc cây giống còn thiếu, hiện chỉ có 1 đồng chí chủ trì trực tiếp thực hiện công tác nghiên cứu nhân giống và thường trực tưới nước chăm sóc cây giống tại Vườn sưu tập và cây trồng khuôn viên mô hình hàng ngày. Kinh phí thực hiện còn chưa đáp ứng được yêu cầu…
Vượt qua những khó khăn ấy, chỉ tính từ năm 2023 đến 2025, tổng số cây giống đã được đơn vị nhân giống thành công từ quả giống, hạt, cây mạ và duy trì chăm sóc vào khoảng 30.000 cây. Số cây này thuộc các loài quý hiếm, nguy cấp, bản địa như: Trai lý, trâm mốc, tùng la hán, tùng đen, lim xanh, tắc kè đá, trâm mùi, sến mật, sâm sắn, mai vàng, lá khôi tía, kim giao núi đá.
Năm 2024, đơn vị đã chuyển giao 1.020 cây giống trai lý trồng thử nghiệm tại tỉnh Bắc Giang (nay là Bắc Ninh) và 100 cây trồng tại Vịnh Hạ Long. Năm 2025 vừa qua, đơn vị tiếp tục triển khai thu hái và sưu tập được 10.500 quả giống gồm lim xanh và dổi của 2 đợt tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn (tỉnh Phú Thọ) và Vườn Quốc gia Bái Tử Long, phục vụ gieo ươm bảo tồn và phát triển nguồn gen cây gỗ quý; nhân giống thành công được 5.000 cây giống lim xanh. Chăm sóc khoảng 1.000 cây trồng mô hình tại khuôn viên trụ sở Ban quản lý Vườn quốc gia Bái Tử Long (nay là Trung tâm Bảo tồn Vườn Quốc gia Bái Tử Long). Chuyển giao 200 cây giống tùng la hán, tùng đen, trâm mùi, kim giao cho các đơn vị…
Với kết quả trong ươm gieo, chăm sóc cây giống hiệu quả, Vườn sưu tập thực vật đã có đóng góp tích cực giúp bảo tồn và phát triển nguồn gen, nhất là các loài thực vật quý, hiếm, bản địa, loài có giá trị kinh tế cao trong phạm vi Vườn Quốc gia Bái Tử Long. Đồng thời, có thể chia sẻ nguồn gen với các đơn vị có chức năng tương đồng và giúp cho các nhà khoa học, đoàn thực tập sinh đến nghiên cứu, tìm hiểu về các giá trị tài nguyên đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long.
Bên cạnh đó, số lượng cây giống này cũng giúp Ban Quản lý Vườn Quốc gia Bái Tử Long (nay là Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử) chủ động về nguồn cây giống đảm bảo chất lượng tốt phục vụ công tác trồng phục hồi rừng và chương trình Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ đầu xuân hằng năm của đơn vị. Vào dịp Tết Nguyên đán Ất Tỵ năm 2025, đơn vị đã xuất vườn 250 cây tùng la hán, tùng đen trồng tại đảo Ba Mùn và khuôn viên trụ sở của đơn vị. Dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 vừa qua, đơn vị cũng đã xuất vườn 500 cây trâm mốc, tùng la hán, lim xanh, tùng đen trồng tại đảo Cái Lim, Ba Mùn, Vịnh Hạ Long và các khu di tích Yên Tử, Bạch Đằng, Nhà Trần thuộc Di sản thế giới Quần thể di tích - danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.
Năm 2026 này, đơn vị sẽ tiếp tục nghiên cứu, thu thập thông tin về các loài quý, hiếm tại Vườn quốc gia Bái Tử Long (ưu tiên loài có tên trong Sách Đỏ) làm cơ sở để tham mưu xây dựng kế hoạch thu hái nguồn hạt giống bản địa phục vụ công tác nhân giống bảo tồn và phát triển nguồn gen quý, hiếm tại Vườn quốc gia Bái Tử Long. Tiếp tục duy trì chăm sóc cây giống, theo dõi sinh trưởng cây giống tại Vườn sưu tập thực vật và cây trồng mô hình bảo tồn nguồn gen (trai lý, tùng đen, kim giao, tùng la hán) phục vụ công tác bảo tồn, phát triển nguồn gen và hướng tới mục tiêu phát triển du lịch Vườn Di sản ASEAN. Đồng thời, bố trí nguồn lực để đảm bảo duy trì hoạt động; tăng cường công tác phối hợp trong nghiên cứu khoa học bảo tồn và phát triển nguồn gen quý, hiếm, bản địa của Vườn quốc gia Bái Tử Long...
