Trong bối cảnh Quảng Ninh đang quyết liệt thực hiện bước chuyển dịch lịch sử từ “nâu” sang “xanh”, việc tìm kiếm giải pháp xử lý chất thải triệt để, hướng tới kinh tế tuần hoàn là bài toán sống còn. Sự xuất hiện của công nghệ carbon hóa thủy nhiệt BioCook tại Nhà máy xử lý rác Tràng Lương dưới sự chèo lái của Giám đốc Bùi Tuấn Mạnh không chỉ tháo gỡ nút thắt về môi trường mà còn mở ra cơ hội khơi thông nguồn giá trị kinh tế tiềm năng.
Hạ tầng hiện đại - Nền tảng cho mục tiêu phát triển bền vững
Hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, tỉnh Quảng Ninh đã và đang từng bước đầu tư, hoàn thiện hệ thống các công trình xử lý chất thải hiện đại. Trong đó, Nhà máy xử lý rác Tràng Lương (phường Bình Khê, thị xã Đông Triều) là một trong những công trình xử lý chất thải trọng điểm của khu vực phía Tây tỉnh, chính thức đi vào hoạt động từ giữa năm 2021.
Nhà máy do Công ty TNHH Viễn Đông làm chủ đầu tư với tổng vốn hơn 150 tỷ đồng, vận hành theo mô hình “đầu tư tư - quản lý tư”. Với diện tích hơn 16,5ha, nhà máy được thiết kế 2 dây chuyền đốt rác, công suất 100 tấn/ngày đêm/dây chuyền. Hiện nhà máy đang bảo đảm năng lực tiếp nhận, xử lý chất thải rắn sinh hoạt cho các xã, phường thuộc khu vực phía Tây của tỉnh, góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn.
Đây là công nghệ đã được cấp bằng độc quyền sáng chế số 47003 của Bộ Khoa học và Công nghệ theo quyết định 72322/QĐ-SHTT ngày 12/5/2025, hứa hẹn sẽ thay đổi hoàn toàn cục diện xử lý chất thải tại địa phương.
"Lời giải" BioCook: Đột phá từ công nghệ Carbon hóa thủy nhiệt
Nhìn từ góc độ kỹ thuật, sự xuất hiện của công nghệ BioCook tại Nhà máy xử lý rác Tràng Lương là một cuộc cách mạng về tư duy công nghệ xử lý chất thải. Khác với phương pháp đốt rác phát điện (Waste-to-Energy) thông thường vốn đòi hỏi chi phí đầu tư lớn và quy trình phân loại đầu vào ngặt nghèo, BioCook lựa chọn một lối đi thông minh và phù hợp hơn với thực tế rác thải chưa phân loại tại Việt Nam: Công nghệ Carbon hóa thủy nhiệt (Hydrothermal Carbonization - HTC).
Điểm nghẽn lớn nhất của các nhà máy xử lý rác hiện nay chính là độ ẩm. Rác thải sinh hoạt của người Việt thường có độ ẩm rất cao, khiến quá trình đốt tiêu tốn rất nhiều năng lượng bổ sung và dễ phát sinh lượng nước rỉ rác độc hại khó xử lý. BioCook đã bẻ gãy hoàn toàn thách thức này. Bằng cách mô phỏng lại quá trình địa chất hình thành than đá tự nhiên hàng triệu năm nhưng gói gọn trong vòng 120 phút dưới áp suất và nhiệt độ cao, công nghệ này biến nước trong rác thành một dung môi phản ứng, xử lý triệt để dòng rác hỗn hợp mà không phụ thuộc vào độ ẩm đầu vào.
Toàn bộ quy trình xử lý hoàn thành nhanh chóng, vận hành liên tục và đặc biệt là không phát sinh khí thải độc hại hay nước thải thứ cấp cần xử lý. Rác đi vào nhà máy không còn là phế thải cần tiêu hủy bằng mọi giá, mà trở thành nguồn tài nguyên đầu vào cho một chu trình sản xuất mới. Từ dòng rác hỗn hợp, BioCook thu hồi các sản phẩm có giá trị cao như: than sinh học (Hydrochar) với nhiệt trị tương đương than cám chất lượng cao, chất cải tạo đất dạng lỏng phục vụ cho nông nghiệp hữu cơ, và nhiên liệu RDF từ rác nhựa. Đây chính là bước đi hiện thực hóa mục tiêu giảm chôn lấp, tăng tái chế và thu hồi năng lượng mà Quảng Ninh đang theo đuổi.
Hướng tới khai thác tiềm năng của thị trường tín chỉ carbon
Trong lộ trình hướng tới Net Zero, một trong những giá trị gia tăng lớn nhất mà công nghệ BioCook mang lại cho Nhà máy xử lý rác Tràng Lương chính là khả năng thương mại hóa dòng giảm phát thải thông qua tín chỉ carbon. Đây không còn là một khái niệm xa vời, mà đã trở thành đích đến chiến lược khi Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý để vận hành thị trường carbon nội địa và kết nối với thế giới.
Khác với các công nghệ chôn lấp phát sinh lượng lớn khí methane – loại khí gây hiệu ứng nhà kính mạnh gấp 28 lần carbon dioxide, hay công nghệ đốt rác thông thường vẫn phát thải trực tiếp khí nhà kính ra khí quyển, BioCook sở hữu cơ chế "thu giữ và lưu trữ carbon" (Carbon Capture and Storage) cực kỳ hiệu quả. Quá trình Carbon hóa thủy nhiệt đã khóa chặt lượng carbon có trong chất thải hữu cơ vào bên trong cấu trúc ổn định của than sinh học. Khi lượng than sinh học này được ứng dụng vào công nghiệp hoặc trả lại đất trồng, carbon sẽ được cô lập, lưu giữ ổn định hàng trăm năm thay vì phân hủy và phát thải ngược lại môi trường.
Theo tính toán từ các chuyên gia môi trường, mỗi tấn rác thải được xử lý qua quy trình giàu tính tuần hoàn này sẽ giúp giảm thiểu đáng kể lượng phát thải khí nhà kính tương đương. Chuỗi giảm phát thải được đo lường, kiểm toán độc lập và cấp chứng nhận này chính là nguồn tài sản vô hình nhưng có giá trị kinh tế rất lớn dưới dạng các tín chỉ carbon thương mại.
Nhìn rộng hơn, việc sở hữu công nghệ BioCook giúp Công ty TNHH Viễn Đông không chỉ dừng lại ở vai trò một đơn vị xử lý rác đơn thuần, mà còn có thể trở thành nhà cung ứng tín chỉ carbon tiềm năng trên thị trường. Đây là một bước đi mang tính đón đầu, tạo ra dòng doanh thu xanh mới cho doanh nghiệp, đồng thời đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm phát thải chung của tỉnh Quảng Ninh – địa phương vốn chịu áp lực lớn về phát thải từ ngành công nghiệp nặng và khai khoáng.
Doanh nhân Bùi Tuấn Mạnh và tầm nhìn "xanh hóa" dòng rác
Để một công nghệ tiên tiến mang tầm quốc tế có thể bám rễ và chuẩn bị đơm hoa kết trái tại vùng đất mỏ, không thể không nhắc đến vai trò "nhạc trưởng" của ông Bùi Tuấn Mạnh, Giám đốc Công ty TNHH Viễn Đông. Là một doanh nhân có nhiều năm gắn bó với lĩnh vực hạ tầng môi trường tại Quảng Ninh, ông Mạnh hiểu rõ hơn ai hết áp lực của việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và gìn giữ môi trường di sản.
Không thỏa hiệp với những kết quả tăng trưởng ngắn hạn, vị thuyền trưởng của Viễn Đông đã nhìn thấy tương lai của ngành xử lý chất thải phải nằm ở sự bền vững và giá trị tái chế. Việc chủ động tìm kiếm, đàm phán và ký kết hợp tác để đưa BioCook về Tràng Lương chính là một quyết định táo bạo, thể hiện tầm nhìn chiến lược và tinh thần dám nghĩ, dám làm của người đứng đầu doanh nghiệp.
Ông Bùi Tuấn Mạnh chia sẻ: "Chúng tôi đang khẩn trương hoàn thiện các thủ tục pháp lý để tiếp nhận và triển khai công nghệ xử lý chất thải bền vững BioCook. Chúng tôi không chọn công nghệ dễ nhất, chúng tôi chọn công nghệ mang lại giá trị bền vững nhất cho địa phương. Dự kiến đầu năm 2027, công nghệ sẽ được thí điểm áp dụng tại nhà máy. Đây sẽ là bước tiến quan trọng trong lộ trình hiện đại hóa của doanh nghiệp. Viễn Đông muốn chứng minh rằng, doanh nghiệp tư nhân hoàn toàn có đủ năng lực, tâm huyết và công nghệ tiên tiến để đồng hành cùng chính quyền tỉnh giải quyết triệt để các thách thức về môi trường".
Dưới sự chèo lái của vị giám đốc quyết đoán, Công ty TNHH Viễn Đông đang từng bước chuyển mình từ một đơn vị xử lý rác truyền thống thành một doanh nghiệp khoa học công nghệ môi trường tiên phong. Việc chuẩn bị chu đáo về hạ tầng, nguồn lực và hoàn thiện pháp lý cho cột mốc năm 2027 không chỉ khẳng định vị thế của doanh nghiệp, mà còn góp phần nâng cao chỉ số hiệu quả quản trị môi trường của phía tây tỉnh Quảng Ninh nói riêng và tỉnh Quảng Ninh nói chung.
Khát vọng về một mô hình kiểu mẫu
Việc thí điểm áp dụng công nghệ BioCook tại Nhà máy xử lý rác Tràng Lương vào đầu năm 2027 được kỳ vọng sẽ tạo ra một "cú hích" mạnh mẽ cho hạ tầng môi trường khu vực phía Tây của tỉnh. Đây không chỉ là tin vui đối với người dân Bình Khê, Đông Triều, Mạo Khê,… khi nỗi lo về mùi, về nước rỉ rác được giải quyết tận gốc, mà còn là một mô hình kiểu mẫu để toàn tỉnh tham chiếu, nhân rộng cho các địa phương khác.
Mô hình “đầu tư tư - quản lý tư” mà Công ty TNHH Viễn Đông đang vận hành thành công, nay được tiếp sức bởi "vũ khí công nghệ" hiện đại BioCook dưới tầm nhìn nhạy bén của Giám đốc Bùi Tuấn Mạnh, đang khẳng định một hướng đi đúng đắn trong việc xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường. Khi rác thải thực sự biến thành tài nguyên mang lại giá trị tuần hoàn kép – từ sản phẩm hữu hình đến tín chỉ carbon vô hình – mục tiêu chuyển đổi phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh” của tỉnh Quảng Ninh sẽ không còn là một cái đích xa vời, mà đang hiện hữu rõ nét qua từng dự án công nghệ mang tính bản lề như thế.
