Quảng Ninh có khoảng 6.000ha cây ăn quả các loại. Trong những năm qua, hướng canh tác cây ăn quả dần chuyển đổi sang chuyên canh, tăng cường ứng dụng KHCN, đồng thời gắn với chế biến và du lịch, từ đó làm gia tăng giá trị sản xuất trên từng diện tích canh tác.
Na, vải, cây có múi đang là những loại cây có diện tích trồng lớn nhất trong danh mục cây ăn quả của Quảng Ninh, đồng thời cũng là những đối tượng canh tác đang chuyển dịch mạnh từ lượng sang chất. Theo đánh giá của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, trong xu hướng phát triển hiện nay, diện tích của các loại cây ăn quả này đang giảm đi, nhường đất cho nhiều dự án kinh tế - xã hội trọng điểm khác. Tuy nhiên, chất lượng, giá trị của những đối tượng canh tác này lại đang gia tăng nhờ vào hoạt động cải tạo giống, áp dụng thiết bị, máy móc hiện đại vào sản xuất, thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch, đồng thời liên kết tiêu thụ sản phẩm, đa dạng kênh kết nối với khách hàng và thị trường.
Tại vùng na An Sinh và Bình Khê, sau những thành công trong kỹ thuật thụ phấn chủ động, canh tác na trái vụ, áp dụng công nghệ tưới văng, tưới nhỏ giọt trên các đồi na… người nông dân hiện tập trung vào khâu cải tạo giống. Những gốc na dai sau vài chục năm khai thác được thay thế bằng những cây na tơ giống mới như na QN-D1, na sầu riêng, na Đài Loan… Riêng giống QN-D1 nằm trong chương trình cải tạo giống cây nông nghiệp của Quảng Ninh, được ghép từ giống na mãng cầu với giống na bản địa, tạo sức sinh trưởng và phát triển tốt trên đất đồi Quảng Ninh. Vụ thu hoạch na mùa vừa qua (từ tháng 7 đến tháng 9), vùng na An Sinh, Bình Khê được mùa, được giá, tạo nguồn thu nhập lớn cho người dân.
Cùng với An Sinh, Bình Khê, một vài địa phương như Quảng Yên, Thống Nhất, Đầm Hà… mở rộng vùng trồng cây na bở, từng bước lấy lại thương hiệu na bản địa Quảng Ninh sau một thời gian bị mai một do suy giảm diện tích. Đầu tháng 8 vừa qua, phường Quảng Yên còn lần đầu tổ chức livestream na bở Tiền An với mục tiêu giới thiệu sản phẩm na bở, loại nông sản đạt chất lượng rất cao của địa phương, đồng thời tạo khí thế mở rộng vùng na bở trên địa bàn, đưa cây na bở vào một trong những mã vùng trồng chủ lực của phường.
Theo báo cáo của phường Quảng Yên, toàn vùng na bở Tiền An hiện có 20ha na trưởng thành, năng suất đạt 6-8 tấn/ha, giá bán trung bình 100.000-150.000 đồng/kg, sản phẩm đầu ra chưa đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường. Trong kế hoạch phát triển của Quảng Yên, diện tích cây na bở sẽ tăng lên 30-50ha vào năm 2030, định hình vùng chuyên canh na bở chất lượng cao của phường và thành phố.
Cùng với việc nâng cao chất lượng các loại cây ăn quả đã có thương hiệu, kể từ khi triển khai theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đến nay, nhiều địa phương của Quảng Ninh đã rà soát quỹ đất để mạnh dạn đưa một số giống cây ăn quả mới vào trồng và đạt hiệu quả cao. Vùng chanh leo ở xã Đầm Hà là một ví dụ điển hình.
Phó Chủ tịch UBND xã Đầm Hà Lương Quốc Thịnh cho biết: "Kể từ khi việc trồng cây chanh leo được nhân rộng tại Đầm Hà năm 2023, bà con rất phấn khởi tham gia, đến nay đã đạt diện tích gần 10ha. Mặc dù suất đầu tư cây chanh leo khá cao so với nhiều loại cây trồng khác, tuy nhiên giá trị mang lại lớn và bền vững. Cây cho thu hoạch đều trong năm, năng suất đạt gần 10 tấn/ha/năm, với giá bán hiện nay đạt trung bình 25.000 đồng/kg, cây chanh leo đang cho thu nhập 300 triệu đồng/ha/năm, cao hơn rất nhiều so với các loại cây trồng khác. Cùng với chanh leo, hiện Đầm Hà còn trồng thử nghiệm giống vú sữa hoàng kim trên đất đồi và đất trồng lúa kém hiệu quả. Bước đầu loại cây này đang sinh trưởng và phát triển tốt".
Xác định rõ giá trị và dư địa phát triển của cây ăn quả, hiện nay các địa phương của Quảng Ninh đang tiếp tục triển khai những phần việc của các đề án phát triển cây ăn quả do thành phố phê duyệt trước đây. Có thể kể đến như: Đề án phát triển sản xuất cây ăn quả tập trung tại Tiên Yên đến năm 2030; đề án phát triển sản xuất cây ăn quả tập trung tại Đầm Hà đến năm 2030; đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ của Quảng Ninh đến năm 2025, định hướng 2030, trong đó trọng tâm phát triển các loại cây ăn quả chủ lực gồm na, vải, cam, ổi, thanh long… diện tích cây ăn quả hữu cơ đến năm 2030 là 320ha.
Gần đây, các địa phương tiếp tục phát triển cây ăn quả theo Quyết định số 3881/QĐ-UBND (ngày 15/10/2025) của UBND thành phố về việc ban hành bổ sung một số loài cây trồng lâm nghiệp chính để trồng rừng sản xuất trên địa bàn Quảng Ninh, trong đó bổ sung các loài cây bản địa, cây ăn quả lâu năm như nhãn, vải, xoài, mít, bưởi, ổi, na vào danh mục cây lâm nghiệp, mở ra hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng lâm nghiệp, cũng như sản lượng, giá trị cây ăn quả của Quảng Ninh.
