Để việc triển khai chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới được thực hiện một cách đồng bộ, khoa học, tỉnh đã có chỉ đạo lập đề án và kế hoạch thực hiện từ cấp xã đến cấp tỉnh trên cơ sở đánh giá lại hiện trạng nông thôn. Đến nay đã đi được quá nửa chặng đường của năm đầu thực hiện trong kỳ kế hoạch 5 năm nhưng việc triển khai 2 nội dung này ở cấp cơ sở vẫn còn rất nhiều điều cần có quan tâm, chỉ đạo.
Khảo sát hiện trạng chưa sát
Theo kế hoạch, đến hết quý I-2011, các địa phương phải hoàn thành công tác lập và phê duyệt đề án xây dựng nông thôn mới, nhưng đến thời điểm đó hầu hết các xã đều chưa lập xong đề án, một số xã đã lập thì chất lượng thấp. Qua kiểm tra của cơ quan chuyên môn phần lớn các đề án là nội dung báo cáo khảo sát đánh giá hiện trạng vào tháng 8-2010, thậm chí có nhiều xã không tổ chức điều tra khảo sát hoặc điều tra khảo sát đánh giá hiện trạng không cụ thể và có nơi, cấp huyện còn “làm hộ” khâu điều tra và lập đề án cấp xã.
Trước tình hình này tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành tập trung nhân lực hướng dẫn, hỗ trợ cho các địa phương, vì vậy đến nay 125 xã đã lập xong đề án, có 84 xã thông qua HĐND cùng cấp, 5 xã của thị xã Cẩm Phả và huyện Cô Tô đã phê duyệt xong ở cấp huyện. Thế nhưng vẫn như lần trước nhiều đề án chất lượng rất thấp, việc đánh giá hiện trạng về tình hình kinh tế - xã hội, tình hình sản xuất, cơ sở hạ tầng kỹ thuật phục vụ sản xuất và đời sống xã hội chưa sát thực tế; so sánh và áp bộ tiêu chí chưa sát. Các giải pháp về định hướng phát triển kinh tế - xã hội, giải pháp về phát triển sản xuất; các biện pháp để đạt các tiêu chí chưa được chỉ rõ. Nhiều xã, lập đề án mới chỉ dừng lại ở một số cán bộ chủ chốt, chưa có sự tổ chức và tham gia của tất cả các ngành, hệ thống chính trị, của các thôn. Về bố cục, số liệu, phụ biểu, phụ lục chưa đúng Sổ tay hướng dẫn của các Bộ chuyên ngành. Mà nguyên nhân của tình trạng trên là do chỉ đạo của cấp huyện chưa sát sao, hướng dẫn chưa cụ thể, còn lúng túng trong việc hiểu và chưa nắm bắt chặt chẽ trình tự các bước xây dựng đề án. Nhiều địa phương còn lúng túng trong lập đề án trước hay lập quy hoạch trước.
Quy hoạch chưa thể hiện được “3 trong 1”
Mặc dù đến nay, 125 xã đã triển khai lập quy hoạch xây dựng nông thôn mới cấp xã, có 99/125 xã đã thông qua phương án quy hoạch lần 2, lần 3 ở cấp huyện, nhưng chất lượng của các quy hoạch đều chưa đáp ứng được yêu cầu của quy hoạch nông thôn mới. Đó là phải thể hiện được “3 trong 1”, có định hướng phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội, quy hoạch kế hoạch sử dụng đất và quy hoạch phát triển sản xuất (sản xuất nông nghiệp, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, thương mại). Vì đây là công việc hoàn toàn mới không chỉ với cấp xã mà với cả cấp huyện cho nên chưa có sự thống nhất trong chỉ đạo tổ chức thực hiện giữa các địa phương, có huyện giao cho phòng Hạ tầng kinh tế hoặc Ban quản lý dự án công trình làm đại diện chủ đầu tư, có huyện giao cho UBND xã làm chủ đầu tư. 19 đơn vị tư vấn tham gia thực hiện lập quy hoạch nông thôn mới trên toàn tỉnh, chỉ có 4 đến 5 đơn vị tư vấn là chuyên ngành quy hoạch, còn lại là tư vấn chuyên ngành như giao thông, thuỷ lợi, xây dựng, tư vấn dịch vụ địa chính, tư vấn thương mại công nghiệp... Có đơn vị tư vấn mới thành lập được hơn một năm. Nhiều chủ nhiệm đồ án quy hoạch còn trẻ, thời gian công tác trong ngành, lĩnh vực chưa được nhiều và có chủ nhiệm đồ án là thực hiện lần đầu. Dù về cơ bản, các đơn vị tư vấn đã triển khai nghiên cứu lập quy hoạch xây dựng nông thôn mới theo quy định hiện hành, song cũng có nhiều đơn vị trong thực hiện lập nhiệm vụ quy hoạch và quy hoạch thiếu sự phối hợp với các xã. Chưa bám sát nội dung, nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới của các xã và nhiều đơn vị tư vấn chưa bám sát địa bàn thực hiện khảo sát thực địa, thu thập số liệu thống kê.
Đồng chí Nguyễn Mạnh Tuấn, Giám đốc Sở Xây dựng cho biết: Qua kiểm tra, dự hội nghị thẩm định đối với một số đồ án quy hoạch cấp xã cho thấy nội dung, chất lượng của các đồ án quy hoạch còn nhiều vấn đề bất cập. Nhiều đồ án chưa bám sát nội dung hướng dẫn của Sổ tay quy hoạch do Bộ Xây dựng ban hành; chưa đi đúng hướng về quy hoạch xây dựng nông thôn mới theo các tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Các đồ án quy hoạch mới thiên về quy hoạch xây dựng, chưa thể hiện rõ được nhiệm vụ quy hoạch “3 trong 1”, nhất là vấn đề sản xuất thì chưa rõ nét, dự báo phát triển còn sơ sài, chưa cập nhật được các quy hoạch liên quan, tính thực tiễn chưa sát thực. Nhiều đồ án chưa phân định được các khu chức năng, định hướng không gian quy hoạch. Có trung tâm xã thì diện tích quá lớn, có xã thì quy hoạch cắt giảm chuyển đổi quá nhiều diện tích đất canh tác nông nghiệp, có xã thì quy hoạch diện tích đất ở nhiều hơn so với nhu cầu. Nhiều đồ án mang tính copy, kinh phí lập quy hoạch chưa đồng nhất, xã ít nhất là 175 triệu đồng, nhiều nhất là trên 3 tỷ đồng. Trước thực trạng này tỉnh đã quyết định chọn xã Bình Khê (Đông Triều) và xã Quảng La (Hoành Bồ) làm mẫu trong công tác lập đề án, quy hoạch và tổ chức thẩm định của cấp huyện để rút kinh nghiệm chỉ đạo và thực hiện trong toàn tỉnh. Đại diện các xã, huyện cũng đã được dự hội nghị thẩm định mẫu này, vì vậy cần có sự rút kinh nghiệm để triển khai thực hiện tốt hơn 2 khâu công việc quan trọng này trong thời gian tới.
Ngọc Lan
