Hang Vây (xã Quảng Sơn, huyện Hải Hà) nằm ở độ cao gần 1.000m so với mực nước biển, thời tiết ở đây khá khắc nghiệt, quanh năm sương mù bao phủ. Hiện có gần 30 hộ dân di cư tự do đến đây sinh sống, dù điều kiện sinh hoạt còn rất nhiều khó khăn.
Khát vọng bám trụ nơi vùng biên
Chúng tôi trở lại Hang Vây vào một ngày mưa to, đường lên rất khó khăn. Sau vài chục phút chạy xe trên tuyến đường vành đai biên giới từ Hải Hà sang Bình Liêu, vượt qua nhiều đèo cao, xuyên qua từng mảng sương mù dày đặc, chúng tôi mới đến được điểm dân cư Hang Vây. Gọi là điểm dân cư, nhưng thực chất chỉ là những căn nhà tạm bợ nằm rải rác dọc tuyến đường vành đai biên giới. Dẫu cuộc sống nơi đây còn thiếu thốn đủ bề, nhưng qua tiếp xúc với họ, chúng tôi thấy được khát vọng về một cuộc sống nơi vùng đất mới...
Gặp lại chúng tôi trong căn nhà tạm, anh Tằng A Phúc (quê bản Phai Lầu, xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu) cho biết: “Rừng núi ở đây bạt ngàn, đất nông nghiệp có thể cải tạo để sản xuất, nhưng vì nằm trong diện di dân tự do, nên Hang Vây chưa được hưởng cơ chế hỗ trợ...”. Anh Tằng A Phúc năm nay 48 tuổi, độc thân, bị cụt một tay do vướng phải mìn lúc đi chăn trâu khi còn niên thiếu. Anh là người đầu tiên cắm chòi chăn nuôi dê ở đây từ gần chục năm trước, nên khá am tường từng hẻm núi, vạt rừng nơi đây, biết chỗ nào có thể làm chuồng trại chăn nuôi, chỗ nào có thể khai hoang cấy lúa, trồng màu.
Sau anh Tằng A Phúc, nhiều người dân ở các huyện Bình Liêu, Tiên Yên cũng lên đây dựng lán chăn thả gia súc, gia cầm, khai thác lâm sản phụ để kiếm sống. Hang Vây hiện có 27 hộ/53 nhân khẩu. Anh Phúc chia sẻ: "Khí hậu ở đây, gia súc, gia cầm có thể sinh trưởng tốt. Ban đầu mình chỉ chăn vài con dê, nay đã phát triển lên 25 con. Mỗi năm, mình thu nhập hơn chục triệu đồng từ chăn dê; kết hợp đi khai thác lâm sản phụ, cuộc sống cũng tạm ổn...".
Căn nhà tạm của ông Chíu Chăn Xềnh đối diện với nhà của anh Phúc. Ông Xềnh đang cùng con trai sửa lại căn nhà đã xiêu vẹo. Ông Xềnh cho biết: "Nhà tôi thuộc diện hộ nghèo ở bản Sông Moóc, xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu. Hơn 4 năm nay, tôi chuyển lên đây ở. Kể từ đó, cuộc sống của gia đình cũng dần ổn định hơn”. Chỉ vào dãy núi Cao Ba Lanh bạt ngạt, hùng vĩ, ông Xềnh nói: “Qua thời gian ở đây, tôi khẳng định, nơi này có thể sinh sống tốt. Bà con Hang Vây mong cấp có thẩm quyền sớm rà soát, nghiên cứu quy hoạch nơi đây thành điểm dân cư tập trung để đầu tư hạ tầng dân sinh, để người dân yên tâm sinh sống, bám trụ nơi vùng biên”.
Cần lắm một chủ trương
Hang Vây nằm trong vùng dự án kinh tế - quốc phòng do Lâm trường 103 (Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 327, Quân khu 3) phụ trách. Từ nhiều năm trước, Lâm trường đã triển khai lực lượng làm nhiệm vụ tại đây. Năm 2012, do nhiều yếu tố khách quan, đơn vị đã rút quân xuống phía dưới. Đến năm 2015, do tình hình di dân tự do đến Hang Vây có xu hướng phức tạp, Lâm trường đã bố trí lực lượng “cắm chốt” trở lại.
Từ năm 2015, thực hiện chỉ đạo của tỉnh về khảo sát, di dãn dân ra khu vực này, huyện Hải Hà đã phối hợp với các cơ quan chức năng, các đơn vị quân đội xây dựng đề án định canh, định cư tại Hang Vây, gồm nhiều hạng mục thiết yếu đảm bảm bảo cho quy mô 15 hộ gia đình sinh sống, mức đầu tư khoảng 80 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến nay đề án chưa triển khai được. Nhằm ổn định tình hình, huyện Hải Hà đã có không ít văn bản chỉ đạo cơ quan chức năng của địa phương phối hợp với Lâm trường 103 ngăn chặn di cư tự do đến Hang Vây. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, khu vực này vẫn có một số hộ dân đang cư trú như nêu ở trên.
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, một đồng chí lãnh đạo UBND Hải Hà, cho biết: Đoạn biên giới thuộc địa phận huyện Hải Hà có chiều dài khoảng 20km. Trước đây, khu vực này hoàn toàn không có dân sinh sống, nhưng hiện có 27 hộ sống tạm cư. Đây là điều kiện thuận lợi cho việc di dãn dân ra vùng biên giới, góp phần giữ gìn đường biên, mốc giới, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ...Trên cơ sở báo cáo thực trạng cuộc sống tại Hang Vây và vùng phụ cận, đầu tháng 4 vừa qua, UBND huyện đã báo cáo, đề nghị tỉnh có chủ trương, chính sách hỗ trợ kịp thời để ổn định đời sống cho những người đã đến tạm cư và thu hút thêm các hộ dân ra sinh sống ở khu vực biên giới của huyện. Phương án do huyện đề xuất gồm 2 giai đoạn. Giai đoạn 1: Đẩy nhanh tiến độ thi công đường nối từ bản Tài Chi (xã Quảng Sơn) đến Hang Vây; quy hoạch địa điểm làm nhà tạm cho các hộ dân và hoàn thiện thủ tục cho cư dân khu vực biên giới; hỗ trợ nguyên vật liệu cho các hộ dân xây dựng nơi ăn, ở, sinh hoạt; kéo điện lưới và phủ sóng truyền hình cho khu vực Hang Vây...Giai đoạn 2, khi người dân sống ổn định, định cư, cần quy hoạch cấp đất ở, đất sản xuất, đầu tư hệ thống nước sinh hoạt cho người dân; nghiên cứu đầu tư thêm tuyến đường từ bản Lý Quáng (xã Quảng Sơn, huyện Hải Hà) đến bản Phật Chỉ (xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu); xây dựng 1 điểm trường học tại Hang Vây...
Trên đường trở về, chúng tôi rẽ bản Phật Chỉ (xã Đồng Văn, huyện Bình Liêu). Chỉ cách Hang Vây vài cây số, điều kiện thổ nhưỡng có nhiều nét tương đồng, Phật Chỉ đã được đầu tư khá đồng bộ từ điện, đường, trường, trạm, cuộc sống của người dân đang trên đà phát triển. Thực tế, để vận động được một hộ dân di dãn ra biên giới định cư, định cư, các ngành, các cấp chính quyền phải tốn biết bao công sức. Hiện Hang Vây đã có gần 30 hộ tự nguyện đến và mong muốn được định cư lâu dài. Đó là một tín hiệu tốt cho công cuộc di dãn dân ra biên giới của huyện Hải Hà nói riêng, tỉnh Quảng Ninh nói chung. Thiết nghĩ, các cơ quan có thẩm quyền cần sớm rà soát, đánh giá tổng thể, quy hoạch Hang Vây thành một điểm dân cư, từ đó có chính sách hỗ trợ kịp thời để người dân nơi đây yên tâm bám đất, bám rừng phát triển kinh tế, gắn với bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia.
Quang Minh
