Trên chuyên mục này của QNCT số ra ngày 8-2-2015, tôi đã đề cập một vấn đề được nhiều người quan tâm; đó là hiện nay, tại Khu văn hoá núi Bài Thơ, trong “Truyền Đăng sơn từ” có tượng thờ vua Lê Thánh Tông. Khách du lịch và nhân dân khắp nơi đến thăm và thắp hương tưởng niệm, thấy trong ngôi điện rộng rãi, khang trang nhưng chỉ có một tượng vua Lê, nên rất muốn có một võ tướng và một văn thần tiêu biểu đã phò tá nhà vua đặt ở hai bên tả hữu. Tôi nghĩ điều đó là hợp lý và rất nên làm…
Về võ tướng, trong bài trước tôi đã đề xuất Thái uý Nguyễn Đức Trung (1404-1477), một vị tướng tài ba, từng làm quan trấn thủ đạo An Bang (nay là tỉnh Quảng Ninh) thời vua Quang Thuận nhà Lê... Còn về văn thần, tôi xin đề xuất Lại bộ thượng thư Nhập nội phụ chính Thân Nhân Trung, một người tận tụy và uyên bác, đã giúp vua Lê chấn hưng nền văn hoá và giáo dục Việt Nam ở thời ấy.
Thân Nhân Trung sinh năm 1419 và mất năm 1499, tên khai sinh là Thân Trọng Đức, người dân tộc Tày, quê làng Yên Ninh, phủ Bắc Giang, nay là thị trấn Nếnh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Ông đỗ tiến sĩ khoa Kỷ Sửu (1469), lần lượt làm quan Hàn lâm viện thị độc, Hàn lâm viện thừa chỉ, Đông các Đại học sĩ, Tế tửu Quốc tử Giám...
Nhâm Dần năm thứ 13 (1482), vua đã ra sắc dụ, giao cho Thân Nhân Trung, Quách Đình Bảo, Đỗ Nhuận, Đào Cử, Đàm Văn Lễ soạn thảo hai bộ sách lớn của thời đó, là Thiên Nam dư hạ và Thiên Nam ký sự.
Giáp Thìn năm thứ 15 (1484), ngày 15 tháng 8, khi dựng bia đề tên các tiến sĩ từ khoa Nhâm Tuất, năm Đại Bảo thứ 3 triều Thái Tông trở đi, Thân Nhân Trung được giao soạn bài văn bia cho khoa thi tiến sĩ đầu tiên năm Nhâm Tuất (1442), mở đầu là một đoạn văn rất nổi tiếng, được coi là tư tưởng cốt lõi của nền giáo dục Việt Nam từ xưa đến nay: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia. Nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh. Nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn. Vì thế các bậc đế vương thánh minh không đời nào không coi việc giáo dục nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí quốc gia làm công việc cần thiết”.
Ất Mão năm thứ 26 (1495), vua lập Tao Đàn nhị thập bát tú, tự xưng là Tao Đàn Đô nguyên suý, cử Thân Nhân Trung và Đỗ Nhuận làm Phó Đô nguyên suý. Vua soạn Cổ kim cung từ thi tập, tự làm tựa, rồi giao cho Thân Nhân Trung và Ngô Luân phê bình. Thân Nhân Trung đã góp công quan trọng, cùng 26 văn thần khác trong việc biên soạn các tập thơ của Tao Đàn còn truyền lại đến nay là Quỳnh uyển cửu ca và Hồng Đức quốc âm thi tập.
Thân Nhân Trung được phong Lễ bộ thượng thư, trưởng Hàn Lâm viện sự, rồi thăng Lại bộ thượng thư, Nhập nội phụ chính, chức quan cao nhất của triều đình…
Với những công lao đóng góp như vậy của Thân Nhân Trung, theo tôi, tả hữu phò tá vua Lê Thánh Tông tiêu biểu nhất chính là Thái uý Nguyễn Đức Trung và Nhập nội phụ chính Thân Nhân Trung. Họ là những võ tướng, văn thần mẫu mực, đã giúp vua Lê xây dựng một nhà nước phong kiến Việt Nam thịnh trị nhất thời bấy giờ, rất xứng đáng để chúng ta ngày nay học tập và chiêm bái.
Điền Nam (CTV)
