VNeID hướng tới “siêu ứng dụng”, chặn tài khoản ảo và lừa đảo

Bộ Công an đề xuất mở rộng VNeID thành “siêu ứng dụng”. Các chuyên gia nhận định, đây là xu hướng phù hợp với chuyển đổi số nhưng đòi hỏi tiêu chuẩn rất cao về bảo mật và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Có thể trở thành hạ tầng số lõi

Tại Chương trình số 02 về công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ Công an được giao chủ trì tham mưu, trình Chính phủ ban hành nghị quyết về phát triển công dân số trong tháng 2.2026.

Theo dự thảo nghị quyết do Bộ Công an xây dựng, VNeID sẽ được mở rộng với các tiện ích như ví điện tử quốc gia, thanh toán số, chữ ký số cá nhân, kho dữ liệu cá nhân, cấp địa chỉ thư điện tử chính thức cho mỗi công dân và phát triển mạng xã hội (MXH).

Bộ Công an cho rằng, các MXH do doanh nghiệp tư nhân phát triển đang phát sinh tình trạng tài khoản ảo, tin giả, lừa đảo, trong khi Nhà nước thiếu một kênh giao tiếp chính danh, hai chiều để truyền thông chính sách và tiếp nhận phản biện. Việc xây dựng VNeID thành “siêu ứng dụng” nhằm tạo ra mạng xã hội mà 100% người dùng được xác thực danh tính qua định danh điện tử, đồng thời trở thành kênh chính thức để công dân góp ý và cơ quan Nhà nước thông báo, xử lý tin giả.

Trao đổi với Lao Động, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu đánh giá đây là xu hướng phù hợp với chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, ông cho rằng, đây là mô hình tập trung dữ liệu ở mức rất cao. Khi tích hợp nhiều dịch vụ trong cùng hệ sinh thái, rủi ro an ninh mạng và rò rỉ dữ liệu sẽ tăng mạnh. Nếu không thiết kế theo nguyên tắc “security by design” ngay từ đầu, hệ thống có thể trở thành mục tiêu tấn công hấp dẫn.

Ông Hiếu nêu 4 nhóm yêu cầu bảo mật gồm: Mã hóa toàn diện; phân tách và tối thiểu hóa dữ liệu; xác thực đa lớp và chống chiếm đoạt tài khoản; kiểm toán và minh bạch, bao gồm kiểm toán độc lập định kỳ và công khai chính sách quản trị dữ liệu.

Về mục tiêu 100% xác thực danh tính, ông cho hay, điều này giúp giảm đáng kể tài khoản ảo và lừa đảo quy mô lớn do chi phí phạm tội tăng lên. Tuy nhiên, xác thực danh tính không phải “thuốc chữa bách bệnh” vì tin giả vẫn có thể xuất phát từ tài khoản thật hoặc tài khoản thật bị chiếm đoạt. Theo ông, cần kết hợp thêm hệ thống phát hiện nội dung độc hại bằng AI, cơ chế xử lý minh bạch và nâng cao nhận thức số cho người dân.

Cần cân bằng minh bạch danh tính và quyền riêng tư

Chuyên gia công nghệ Trần Hải Long (AI Scientist, Brickteck JSC) nhận định, việc bắt buộc xác thực danh tính có thể giảm tài khoản ảo, mạo danh và lừa đảo do mỗi tài khoản gắn với danh tính thật và có thể truy nguyên khi vi phạm.

Tuy nhiên, ông cảnh báo khi hệ thống thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân ở quy mô lớn, nguy cơ rò rỉ hoặc khai thác trái phép sẽ gia tăng nếu không có cơ chế bảo mật đủ mạnh, đặc biệt khi dữ liệu định danh liên thông với nhiều dịch vụ.

Theo ông Trần Hải Long, cần minh bạch loại thông tin được thu thập, mục đích sử dụng, thời gian lưu trữ và phạm vi chia sẻ; đồng thời trao cho người dùng quyền kiểm soát dữ liệu như theo dõi truy cập, hạn chế chia sẻ hoặc ẩn thông tin không cần thiết. Ông đề xuất tách biệt tối thiểu giữa dữ liệu định danh và hoạt động mạng xã hội, chỉ xác nhận tài khoản đã được định danh hợp lệ thay vì hiển thị toàn bộ dữ liệu cá nhân.

Ông cũng nhấn mạnh, cần có cơ chế giám sát độc lập để bảo đảm việc truy cập, sử dụng dữ liệu đúng mục đích, tránh lạm dụng. Quá trình thiết kế chính sách và hạ tầng kỹ thuật cần tính đến việc bảo vệ quyền tự do biểu đạt hợp pháp, đồng thời bảo đảm tuân thủ pháp luật trên môi trường số.