Với hơn 430.000ha rừng và đất lâm nghiệp trên địa hình núi cao, chia cắt, công tác quản lý, bảo vệ rừng ở Quảng Ninh đặt ra yêu cầu cao. Bên cạnh tuần tra trực tiếp, lực lượng kiểm lâm của thành phố đang ứng dụng thiết bị bay không người lái, bản đồ số, hệ thống cảnh báo cháy rừng để phát hiện sớm nguy cơ và xử lý kịp thời.
Một trong những dấu mốc quan trọng là việc đưa vào vận hành Trung tâm Giám sát điều hành cảnh báo cháy rừng đặt tại Chi cục Kiểm lâm thành phố. Đây là đầu mối tiếp nhận, phân tích, xử lý và điều phối thông tin cảnh báo tại khu vực có hệ thống quan trắc. Bảy tháp quan trắc được bố trí ở các địa bàn trọng điểm giúp mở rộng phạm vi theo dõi vùng có nguy cơ cháy cao. Thông tin này giúp lực lượng chức năng xác minh, điều động người và phương tiện khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Cùng với hệ thống cảnh báo, thành phố trang bị 18 thiết bị bay không người lái cho các phòng nghiệp vụ, đơn vị trực thuộc Chi cục Kiểm lâm. Camera độ phân giải cao, GPS, khả năng truyền dữ liệu trực tiếp và camera ảnh nhiệt giúp theo dõi hiện trạng rừng, hỗ trợ PCCCR, cũng như kiểm tra các khu vực khó tiếp cận.
Hiệu quả của thiết bị được thể hiện rõ từ những địa bàn cụ thể. Tại BQL Rừng phòng hộ, đặc dụng miền Tây, đơn vị quản lý hơn 33.580ha rừng phòng hộ và đặc dụng. Tính bình quân, mỗi viên chức phụ trách 800-1.200ha. Núi cao, khe sâu và đường đi chia cắt khiến việc kiểm tra trực tiếp tốn nhiều thời gian. Trong điều kiện đó, flycam đang trở thành một công cụ hỗ trợ thiết thực. Chỉ trong khoảng 20-30 phút bay, thiết bị có thể ghi hình trên diện tích lớn, quan sát những vị trí khó đi bộ đến. Camera độ phân giải cao, khả năng phóng đại hình ảnh giúp phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường như lấn chiếm đất rừng, khai thác rừng trái phép, sâu bệnh hoặc suy thoái rừng.
Phó Trưởng BQL Rừng phòng hộ, đặc dụng miền Tây Nguyễn Văn Khôi cho biết: Trước đây, để kiểm tra một tiểu khu có địa hình phức tạp, lực lượng bảo vệ rừng phải đi bộ từ sáng sớm đến trưa mới tới nơi. Nay cán bộ kiểm lâm có thể chọn điểm quan sát thuận lợi, điều khiển flycam ghi hình khu vực cần kiểm tra. Thiết bị giúp rút ngắn thời gian, giảm áp lực di chuyển và hạn chế nguy cơ mất an toàn cho người làm nhiệm vụ.
Tại Bình Liêu và Lục Hồn, lực lượng kiểm lâm đã dùng flycam kiểm tra gần 300ha rừng trồng thay thế. Hình ảnh từ trên cao giúp xác định vị trí, ranh giới, diện tích, hiện trạng cây trồng; phát hiện cây chết, sinh trưởng kém, sâu bệnh hoặc dấu hiệu xâm hại. Từ trên cao, hình ảnh toàn bộ khu vực được thu thập nhanh chóng, giúp xác định vị trí, ranh giới, diện tích và hiện trạng rừng cũng như phát hiện cây chết, cây sinh trưởng kém, sâu bệnh hoặc dấu hiệu xâm hại. Dữ liệu hình ảnh còn cho phép kiểm tra mật độ, khoảng cách, chủng loại cây trồng và mức độ tuân thủ phương án kỹ thuật đã được phê duyệt. Nhờ vậy, việc kiểm tra có thêm căn cứ trực quan trên các lô rừng khó tiếp cận.
Điều đáng nói là giá trị của flycam không dừng ở hình ảnh quan sát. Khi dữ liệu hiện trường gắn với tọa độ GPS và được đối chiếu trên bản đồ số, cán bộ kiểm lâm có thể khoanh vùng điểm nghi vấn, xác định phạm vi cần xác minh. Lực lượng tuần tra sau đó tập trung vào đúng vị trí, tiết kiệm thời gian trên địa bàn rộng. Hình ảnh lưu lại giúp theo dõi biến động của rừng và đánh giá kết quả xử lý những dấu hiệu đã phát hiện.
Trong PCCCR, quan sát từ xa giúp xác định vị trí điểm cháy, quy mô, hướng lan và tuyến tiếp cận phù hợp. Camera ảnh nhiệt hỗ trợ nhận diện các điểm phát nhiệt tại khu vực hiểm trở, tạo điều kiện để lực lượng tại chỗ kiểm tra và xử lý sớm. Khi thông tin được chuyển về Trung tâm Giám sát điều hành cảnh báo cháy rừng, các đơn vị có thể phối hợp nhanh khi cần huy động lực lượng. Công nghệ nhờ đó hỗ trợ từng khâu, từ cảnh báo, xác minh đến triển khai ứng phó tại hiện trường. Phát hiện sớm đặc biệt có ý nghĩa trong mùa khô, khi nguy cơ cháy rừng tăng cao.
Để thiết bị phát huy hiệu quả, năng lực sử dụng của cán bộ bảo vệ rừng cũng cần được nâng lên. Tháng 6/2026, Trung tâm Khuyến nông và quản lý, bảo vệ, phát triển rừng tổ chức 3 lớp tập huấn cho 95 cán bộ quản lý, viên chức chuyên môn và lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách về ứng dụng Smart Mobile. Lớp học hướng dẫn ghi nhận thông tin tuần tra, giám sát và bảo tồn đa dạng sinh học bằng dữ liệu không gian địa lý. Cách làm này giúp những ghi chép tại hiện trường có vị trí cụ thể, thuận lợi cho tổng hợp, theo dõi và chia sẻ giữa các bộ phận chuyên môn.
Từ những chuyến bay trên rừng Bình Liêu, Lục Hồn, đến việc sử dụng Smart Mobile, GPS, bản đồ số và hệ thống cảnh báo cháy, ngành lâm nghiệp Quảng Ninh đang từng bước đổi mới phương thức quản lý. Công nghệ giúp mở rộng tầm quan sát, còn cán bộ kiểm lâm vẫn giữ vai trò quyết định trong xác minh thông tin, xử lý vi phạm và bảo vệ rừng tại hiện trường. Khi dữ liệu được cập nhật thường xuyên, mỗi chuyến tuần tra sẽ bổ sung thêm thông tin cho hệ thống giám sát, giúp việc quản lý rừng chủ động và chính xác hơn.
